Thị trường trái phiếu doanh nghiệp và những điều cần phải lưu tâm

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tại Việt Nam đã đi vào hoạt động từ nhiều năm trước tuy nhiên trong giai đoạn đầu đây không phải là kênh huy động vốn ưa thích của các doanh nghiệp chính vì vậy sự tăng trưởng của thị trường là không cao.

Xu hướng hiện nay đã có nhiều thay đổi, các doanh nghiệp đang dần coi trọng kênh huy động vốn từ trái phiếu vì nhiều ưu điểm, dẫn đến tình hình thị trường ngày càng nóng và tạo ra một số vấn đề đi kèm.

Theo số liệu của Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) thì lượng trái phiếu doanh nghiệp phát hành trong 6 tháng đầu năm 2020 ở mức khoảng 159.000 tỉ đồng, tăng hơn 50% so với cùng kì năm 2019. Tổng trái phiếu doanh nghiệp đang lưu hành là khoảng 783.000 tỉ đổng, tương đương 12,8% GDP năm 2019. Tính từ năm 2017 đến nay, tốc độ tăng trưởng trung bình của thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam luôn ở mức cao, trên 40% mỗi năm.

Nhiều vấn đề cần lưu ý

Rủi ro tiềm ẩn đối với nhà đầu tư cá nhân

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp tăng trưởng mạnh trong những năm qua một phần đến từ sự tham gia của các khách hàng là tổ chức phi tín dụng và cá nhân. Tính đến 31/03/2020, mức nắm giữ trái phiếu doanh nghiệp của các tổ chức phi tín dụng và cá nhân vào khoảng 385.000 tỉ đồng, gần tương đương với các tổ chức tín dụng (398.000 tỉ đổng), chiếm 4,2% tiền gửi toàn hệ thống. Nguyên nhân chính nằm ở lãi suất của trái phiếu doanh nghiệp, đáo hạn trung bình sau từ 2-3 năm, mức lãi suất có thể từ 8-10%, cá biệt là 14,5%, cao hơn rất nhiều so với lãi suất gửi ngân hàng cùng kỳ hạn.

Nhận thấy cơ hội này, nhiều doanh nghiệp đã đẩy mạnh thực hiện các đợt phát hành riêng lẻ, thậm chí chèo kéo nhằm bán trái phiếu đặc biệt là cho nhóm nhà đầu tư cá nhân.

Dù thị trường tăng trưởng mạnh là một tín hiệu đáng mừng đối với nền kinh tế nhưng vẫn cần lưu ý khi rủi ro đối với các nhà đầu tư cá nhân là tương đối lớn. Các quy định hiện hành của nhà nước vẫn chưa theo được sự phát triển của thị trường, nhà đầu tư cá nhân không có các công cụ để tự bảo vệ khi xảy ra rủi ro.

Thậm chí đến thông tin về thị trường và doanh nghiệp hiện cũng rất khó tiếp cận đối với các nhà đầu tư cá nhân. Ở Việt Nam hiện nay chưa có tổ chức uy tín nào có thể đứng ra xếp hạng tín nhiệm đối với các doanh nghiệp.

Nguy cơ sụp đổ thời kỳ khủng hoảng

Toàn thế giới đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng khởi nguồn từ dịch Covid-19, các hoạt động kinh tế bị đình trệ, doanh nghiệp phá sản, tỉ lệ mất việc làm gia tăng, đi kèm là các căng thẳng thương mại và địa chính trị.

Việt Nam dù đã khống chế dịch tốt nhưng trong môi trường toàn cầu hoá như hiện nay cũng không thể tránh khỏi những tác động. Các con số ghi nhận kinh tế nước ta tăng trưởng kém nhất trong khoảng 1 thập kỉ trở lại đây. Dự báo tình hình có thể sẽ còn nghiêm trọng hơn do nền kinh tế thế giới chưa thể sớm trở lại trạng thái bình thường.

Việc nhiều doanh nghiệp liên tục phát hành trái phiếu ra thị trường với lãi suất cao trong thời gian trước đây để huy động vốn có thể tạo ra sự đổ vỡ dây chuyền trong giai đoạn khó khăn hiện tại đặc biệt là nhiều trái phiếu sắp đến kì đáo hạn.

Bài học nhãn tiền hiện đang xảy ra tại một quốc gia khác có nhiều nét tương đồng với kinh tế Việt Nam là Trung Quốc. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2020, nền kinh tế của đất nước tỉ dân này đã chứng kiến 11 vụ vỡ nợ trái phiếu doanh nghiệp, số tiền ước tính khoảng 4 tỉ USD, tăng 2 vụ so với cả năm 2019. Nguyên nhân chính cũng do sự quản lý yếu kém, các doanh nghiệp phát hành trái phiếu ồ ạt và không thể thanh khoản được khi tình hình kinh tế khó khăn.

Nghị định số 81/2020-Cơ sở để quy hoạch lại thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Trước những vẫn đề cấp bách cần giải quyết trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp, mới đây Chính phủ đã ban hành Nghị định số 81/2020. Nghị định nhằm bổ sung một số điều cho Nghị định 163/2018 về phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Một số thay đổi chính đáng chú ý như việc quy định khối lượng trái phiếu phát hành riêng lẻ có giá trị không quá 3 lần và tổng dư nợ trái phiếu phát hành riêng lẻ không quá 5 lần vốn chủ sở hữu. Ngoài ra các doanh nghiệp phải hoàn thành đợt phát hành trong 90 ngày, các đợt phát hành liên tiếp phải cách nhau ít nhất 6 tháng. Các doanh nghiệp cũng phải minh bạch thông tin tài chính để các nhà đầu tư nắm rõ. Các quy định này nhằm phòng ngừa nguy cơ vỡ bong bóng trái phiếu doanh nghiệp và thúc đẩy hoạt động phát hành trái phiếu ra công chúng.

Một số quy định khác như giảm thời gian liên quan đến thủ tục và tăng cường cơ chế xử lý vi phạm với hy vọng tăng tính hiệu quả, minh bạch trên thị trường.

Nghị định sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/09, đây được xem là cơ sở để hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ trở nên chuyên nghiệp hơn. Tuy nhiên xuất hiện nguy cơ là một số doanh nghiệp sẽ lợi dụng khoảng thời gian Nghị định chưa có hiệu lực để ra sức phát hành trái phiếu riêng lẻ. Các nhà đầu tư đặc biệt là các nhà đầu tư cá nhân cần hết sức thận trọng, cân nhắc chờ đợi đến thời điểm 01/09 nhằm đảm bảo hoạt động đầu tư an toàn hơn, tránh những rủi ro đáng tiếc.

HOÀNG ĐÔNG