Thí điểm cửa khẩu thông minh và tái định hình kinh tế biên mậu 

Không chỉ nhằm khắc phục tình trạng ùn ứ, quá tải tại cửa khẩu, mô hình này còn được xác định là nền tảng chiến lược để nâng cao năng lực logistics, bảo đảm chuỗi cung ứng và gia tăng vai trò kết nối của khu vực biên giới phía Bắc trong không gian kinh tế khu vực.

Nền tảng công nghệ và mô hình vận hành cửa khẩu thông minh

Cốt lõi của mô hình cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng là việc tích hợp đồng bộ các công nghệ hiện đại vào một hệ thống vận hành thống nhất. Trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn được ứng dụng trong thu thập, phân tích và xử lý dữ liệu theo thời gian thực, phục vụ công tác cảnh báo sớm, hỗ trợ ra quyết định và điều hành hoạt động tại cửa khẩu. Cách tiếp cận này đánh dấu sự chuyển đổi từ mô hình quản lý truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Song song với đó, Internet vạn vật và hệ thống giám sát thông minh giúp kết nối toàn bộ hạ tầng, thiết bị và phương tiện, tạo khả năng theo dõi liên tục mọi hoạt động tại cửa khẩu. Việc giám sát tổng thể góp phần nâng cao hiệu quả vận hành, tăng tính minh bạch, bảo đảm an toàn và kiểm soát rủi ro trong quá trình thông quan.

Trong kiểm soát người xuất nhập cảnh, công nghệ nhận diện sinh trắc học được triển khai tại khu vực cầu Bắc Luân I, phục vụ hành khách và cư dân biên giới. Tự động hóa khâu nhận diện giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục, giảm áp lực cho lực lượng chức năng và nâng cao trải nghiệm của người qua cửa khẩu.

Đối với hàng hóa, trọng tâm công nghệ tập trung tại cầu Bắc Luân II với việc vận hành xe tự hành không người lái. Hệ thống này cho phép vận chuyển hàng hóa liên tục 24 giờ mỗi ngày, giảm phụ thuộc vào nhân lực, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và duy trì dòng chảy logistics ổn định. Đây là giải pháp then chốt nhằm bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn trong các tình huống bất thường.

Toàn bộ các hệ thống công nghệ được tích hợp và điều phối thông qua Trung tâm điều hành thông minh, đóng vai trò như “bộ não số” của cửa khẩu. Trung tâm này cho phép giám sát tổng thể, phân tích dữ liệu và xử lý kịp thời các tình huống phát sinh, từ điều hành chung đến từng khâu cụ thể trong vận hành.

Bên cạnh đó, các luồng kiểm soát tự động đối với người và phương tiện được tăng cường nhằm rút ngắn thời gian xử lý thủ tục hành chính. Trong giai đoạn tiếp theo, mô hình còn nghiên cứu triển khai vận chuyển hàng hóa bằng đường ray đơn, tùy theo lưu lượng hàng hóa thực tế, nhằm tiếp tục nâng cao năng lực thông quan.

Một yếu tố quan trọng là việc đồng bộ hạ tầng công nghệ với phía Trung Quốc, bao gồm định vị vệ tinh, công nghệ 5G và các thiết bị cẩu container tự động. Sự phối hợp này bảo đảm quá trình giao nhận hàng hóa diễn ra liên tục, không tiếp xúc và không gián đoạn, phù hợp với yêu cầu của mô hình cửa khẩu thông minh.

Tác động kinh tế, logistics và lộ trình triển khai đến năm 2030

Việc triển khai cửa khẩu thông minh mang lại những tác động rõ nét về logistics và vận hành. Trước hết, thời gian thông quan đối với một số nhóm hàng hóa trong giai đoạn thí điểm được kỳ vọng rút ngắn xuống còn khoảng 4–6 giờ. Đồng thời, các chi phí liên quan đến thông quan, bến bãi, vận chuyển và dịch vụ tại cửa khẩu hai bên dự kiến giảm đáng kể, qua đó nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

Năng lực thông quan tại cửa khẩu quốc tế Móng Cái được định hướng tăng khoảng 3 lần vào năm 2030. Việc duy trì vận hành liên tục của hệ thống xe tự hành không người lái giữ vai trò quan trọng trong bảo đảm dòng chảy hàng hóa ổn định, hạn chế nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng.

Cửa khẩu thông minh được kết nối đồng bộ với các hạ tầng bổ trợ như công viên logistics Bắc Luân II, trung tâm thương mại điện tử và hệ thống kho hậu cần, tạo thành chuỗi cung ứng tích hợp từ biên giới vào sâu nội địa.

Về kinh tế và phát triển vùng, cửa khẩu thông minh được kỳ vọng trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế biên mậu. Việc gia tăng lưu lượng hàng hóa và hành khách qua biên giới mở rộng dư địa phát triển cho thương mại, dịch vụ, logistics và du lịch, đồng thời củng cố vai trò của Móng Cái và Quảng Ninh như đầu mối giao thương quan trọng của vùng kinh tế phía Bắc.

Theo Đề án thí điểm, mục tiêu rút ngắn thời gian thông quan xuống 4–6 giờ được áp dụng trước cho một số nhóm hàng chiến lược trong phạm vi khép kín. Các loại hàng hóa khác tiếp tục thực hiện theo phương thức giao nhận truyền thống, bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra an toàn và hiệu quả.

Lộ trình triển khai được chia thành 2 giai đoạn, từ xây dựng hạ tầng và thí điểm trong năm 2026 đến mở rộng quy mô, nâng cấp công nghệ trong giai đoạn 2027–2030, với thời điểm kết thúc thí điểm vào ngày 31/12/2030.

Mô hình cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng không chỉ là giải pháp kỹ thuật giảm ùn tắc, mà còn là xung lực quan trọng cho phát triển kinh tế biên mậu theo hướng hiện đại, số hóa và bền vững, tạo nền tảng để khu vực cửa khẩu trở thành trung tâm giao thương và logistics có sức lan tỏa trong khu vực.