Tăng thuế thuốc lá – Hành động quyết liệt vì sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững

Khi Quốc hội chuẩn bị xem xét sửa đổi Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, kỳ vọng đặt ra là một quyết sách đủ mạnh để thay đổi cục diện kiểm soát thuốc lá tại Việt Nam. 

Sáng ngày 3/6, tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch) phối hợp với Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam tổ chức hội thảo cung cấp thông tin về phòng chống tác hại của thuốc lá với chủ đề "Thuế thuốc lá và Phát triển bền vững". Sự kiện diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang đứng trước những quyết định chính sách mang tính bước ngoặt nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước mối đe dọa ngày càng gia tăng từ việc sử dụng thuốc lá.

Phát biểu tại hội thảo, ông Đặng Khắc Lợi, Phó Cục trưởng Cục Báo chí cho biết: hiện Việt Nam có hơn 15 triệu người hút thuốc, gây ra hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm do hút thuốc chủ động và hút thuốc thụ động. Gánh nặng kinh tế từ thuốc lá lên tới 108.000 tỷ đồng/năm ( tương đương 1,1% GDP ) là minh chứng rõ ràng cho tác hại không chỉ đối với sức khỏe mà còn cả sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
 

Mặc dù tỷ lệ hút thuốc ở nam giới đã giảm từ 47,4% năm 2010 xuống còn 41,1% vào năm 2021, Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ hút thuốc nam giới cao nhất thế giới và đứng thứ ba tại khu vực ASEAN. Một trong những nguyên nhân chính khiến tỷ lệ này giảm chậm là do giá thuốc lá ở Việt Nam vẫn quá rẻ – hệ quả trực tiếp của mức thuế thấp.

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022, thuế thuốc lá tại Việt Nam chỉ chiếm khoảng 36% giá bán lẻ, thấp hơn nhiều so với mức trung bình 59% của các quốc gia thu nhập trung bình và cách xa khuyến nghị tối thiểu 75% của WHO và Ngân hàng Thế giới để có hiệu quả kiểm soát thuốc lá.

Tại hội thảo, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam nhấn mạnh: “Cách hiệu quả nhất để giúp mọi người, đặc biệt là giới trẻ nói “không” với thuốc lá là tăng giá thông qua chính sách thuế.” WHO hoan nghênh những bước đi cứng rắn của Việt Nam, như Nghị quyết cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được Quốc hội thông qua vào tháng 11 năm ngoái, đồng thời kêu gọi tiếp tục áp dụng những hành động táo bạo hơn với thuốc lá thông thường.

 

WHO đề xuất bên cạnh thuế theo tỷ lệ hiện hành (75% giá xuất xưởng), Việt Nam nên áp dụng thêm thuế tuyệt đối và đặt mục tiêu đạt mức thuế tương đương 15.000 đồng/bao vào năm 2030. Mức tăng thuế càng cao, tác động tích cực tới sức khỏe cộng đồng càng lớn, đồng thời mang lại nguồn thu ngân sách để đầu tư cho y tế, giáo dục và các mục tiêu phát triển bền vững.

Tiến sĩ Angela cũng bác bỏ các luận điểm sai lệch thường được ngành công nghiệp thuốc lá lan truyền để chống lại việc tăng thuế, như nguy cơ buôn lậu gia tăng hay ảnh hưởng đến việc làm. Bằng chứng quốc tế cho thấy yếu tố quyết định đến buôn lậu là năng lực thực thi pháp luật, chứ không phải giá sản phẩm. Khi giá thuốc lá tăng, chi tiêu của người dân sẽ chuyển sang các ngành khác, thúc đẩy kinh tế theo hướng bền vững hơn.

Thống kê của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho thấy, chỉ từ ngày 01/01/2025 đến 31/5/2025, đã có hơn 11.000 tin, bài phản ánh về tác hại thuốc lá và chính sách thuế thuốc lá được đăng tải trên các phương tiện truyền thông. Riêng về chủ đề “Thuế thuốc lá và Phát triển bền vững”, đã có tới 709 bài viết. Các cơ quan báo chí như Đài Truyền hình Việt Nam, Báo Sức khỏe và Đời sống, Báo Nhân dân, Báo Pháp luật Việt Nam... đã thực hiện nhiều hình thức thông tin đa dạng như phỏng vấn chuyên gia, tọa đàm, chương trình truyền hình, infographic...

Đây là một minh chứng rõ ràng cho vai trò then chốt của truyền thông trong việc nâng cao nhận thức, phản bác thông tin sai lệch và thúc đẩy chính sách vì sức khỏe cộng đồng.