Tạm hoãn áp thuế đối ứng trong 90 ngày đối với hơn 75 quốc gia

Động thái này không chỉ đảo chiều một chính sách thuế quan gây tranh cãi vốn được Tổng thống Trump khởi xướng đầu tháng 4/2025, mà còn tạo ra một cú hích tức thì trên thị trường chứng khoán – nơi vốn đã chao đảo suốt một tuần qua bởi nỗi lo về khủng hoảng thương mại và nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu. Nhưng đằng sau quyết định có vẻ nhượng bộ này là một bức tranh phức tạp hơn nhiều, nơi các con số và dữ kiện cho thấy cuộc chơi vẫn đầy toan tính và rủi ro chưa hề giảm bớt.

Trong tuyên bố đăng trên nền tảng Truth Social, Tổng thống Trump khẳng định rằng "hơn 75 quốc gia đã liên hệ với các cơ quan chức năng của Hoa Kỳ để đàm phán các vấn đề liên quan đến rào cản thương mại, thuế quan và thao túng tiền tệ", và vì những quốc gia này chưa có động thái trả đũa nào, nên chính quyền Mỹ quyết định "giảm đáng kể thuế đối ứng xuống 10% trong 90 ngày, với hiệu lực ngay lập tức". Tuy nhiên, Trung Quốc là ngoại lệ duy nhất: không những không được tạm hoãn, mà còn bị tăng mạnh mức thuế từ 104% lên tới 125%. Đó là mức cao nhất mà Hoa Kỳ từng áp dụng cho hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc trong hơn ba thập kỷ, phản ánh mức độ leo thang căng thẳng sau khi Bắc Kinh tuyên bố sẽ đánh thuế trả đũa 84% đối với một loạt mặt hàng Mỹ.

Phản ứng tức thời đến từ thị trường tài chính đã cho thấy tầm ảnh hưởng lớn của quyết định này. Chỉ trong chiều ngày 9/4, chỉ số S&P 500 đã tăng mạnh 9,5% – mức tăng trong ngày lớn nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008. Nasdaq Composite bứt phá tới 10,77%, trong khi chỉ số công nghiệp Dow Jones tăng 7,27%. 11 nhóm ngành chính của S&P 500 đều tăng điểm, trong đó nhóm công nghệ dẫn đầu với mức tăng 11,85%. Những cổ phiếu đầu tàu như Nvidia tăng vọt 15%, Apple tăng hơn 9%, trong khi cả nhóm "Magnificent Seven" – tập hợp bảy công ty công nghệ hàng đầu nước Mỹ – đã cộng thêm hơn 1.000 tỷ USD vào tổng giá trị vốn hóa chỉ trong vòng vài giờ sau thông báo của Tổng thống Trump. Đó là một mức phục hồi thị trường hiếm thấy, đặc biệt khi chỉ một tuần trước, chính các tuyên bố áp thuế cao của chính Tổng thống Mỹ đã khiến thị trường chứng khoán giảm hơn 12%, đánh dấu bốn phiên tồi tệ nhất trong vòng năm năm trở lại đây.

Theo các nhà phân tích, sự thay đổi đột ngột trong chính sách không đơn thuần là bước lùi mang tính chiến lược, mà phản ánh sức ép cực lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và giới đầu tư Phố Wall. Các lãnh đạo tập đoàn lớn, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất và công nghệ, đã nhiều lần bày tỏ lo ngại về tác động tiêu cực từ thuế quan lên chuỗi cung ứng và chi phí đầu vào. Thực tế, ngay sau khi gói thuế đối ứng ban đầu được công bố ngày 2/4, hàng loạt công ty niêm yết đã chứng kiến vốn hóa bốc hơi hàng trăm tỷ USD. Một báo cáo từ Ngân hàng Morgan Stanley ước tính rằng nếu thuế đối ứng tiếp tục được duy trì đến quý III, GDP Mỹ có thể giảm 1,2% do chi tiêu tiêu dùng và đầu tư doanh nghiệp co lại. Trong khi đó, khảo sát của Bloomberg Economics cho thấy xác suất suy thoái kinh tế tại Mỹ trong năm 2025 đã tăng từ 38% lên 57% chỉ trong vòng 5 ngày kể từ khi gói thuế được công bố.

Chính trong bối cảnh ấy, quyết định "lùi một bước" của Tổng thống Trump trở thành giải pháp cần thiết nhằm ngăn chặn làn sóng hoảng loạn và tháo chạy khỏi thị trường. Tuy nhiên, việc Trung Quốc bị loại khỏi danh sách các nước được tạm hoãn đã nhấn mạnh một điều: thương chiến giữa hai siêu cường vẫn đang được duy trì ở mức cao chưa từng thấy. Việc tăng thuế lên 125% đồng nghĩa hàng hóa Trung Quốc – từ thiết bị điện tử đến linh kiện ô tô – sẽ trở nên kém cạnh tranh hơn bao giờ hết trên đất Mỹ. Ngược lại, Trung Quốc cũng đã phát đi tín hiệu sẽ mở rộng lệnh hạn chế với các công ty công nghệ Mỹ, bao gồm việc ngừng phê duyệt chip nhập khẩu từ một số nhà sản xuất lớn. Một số nguồn tin từ Bloomberg cho biết Bắc Kinh đang xem xét cấm chính thức phần mềm doanh nghiệp Mỹ trong khối doanh nghiệp nhà nước – một bước đi có thể làm tổn thất hàng chục tỷ USD cho các hãng như Microsoft, Oracle hay Salesforce.

Điều đáng lo ngại là ngay cả khi thị trường phản ứng tích cực, nền kinh tế Mỹ vẫn đang phải đối mặt với những rủi ro thực chất hơn là cảm xúc nhất thời. Chỉ số niềm tin tiêu dùng do Đại học Michigan công bố ngày 8/4 cho thấy mức giảm mạnh nhất trong hơn 20 tháng, trong khi lạm phát lõi vẫn duy trì trên 3,5% khiến khả năng Cục Dự trữ Liên bang (Fed) giảm lãi suất trong ngắn hạn là rất thấp. Một nền kinh tế tăng trưởng chậm, tiêu dùng giảm sút, và chi phí đầu vào cao do thuế quan là công thức cho một kịch bản suy thoái "âm ỉ" – thứ mà chính Phố Wall lo ngại hơn cả một cú sốc tức thời.

Trong khi đó, câu hỏi lớn nhất vẫn là: điều gì sẽ xảy ra sau 90 ngày? Tuyên bố của ông Trump để ngỏ khả năng tái áp thuế nếu các nước không đạt được thỏa thuận thương mại, bao gồm việc dỡ bỏ rào cản nhập khẩu, trợ giá sản xuất nội địa và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nhưng với tiến trình đàm phán thường kéo dài hàng tháng, thậm chí hàng năm, nhiều chuyên gia cho rằng đây chỉ là một "khoảng lặng có điều kiện" – một giai đoạn đệm để trấn an thị trường chứ chưa thực sự thay đổi bản chất chính sách.

Trong quá khứ, Tổng thống Trump từng hai lần hoãn áp thuế với Mexico và Canada, nhưng sau đó vẫn quay lại áp lực đàm phán dưới đe dọa thuế quan. Không loại trừ khả năng, 90 ngày tới sẽ là một chuỗi các vòng thương lượng căng thẳng giữa Mỹ với các đối tác châu Âu, châu Á và Nam Mỹ, trong khi cuộc đối đầu với Trung Quốc nhiều khả năng vẫn tiếp tục leo thang. Với một nền kinh tế toàn cầu đã quá phụ thuộc vào chuỗi cung ứng liên kết, bất kỳ động thái tăng thuế nào cũng có thể trở thành "hiệu ứng domino" kéo lùi đà phục hồi mong manh sau đại dịch và khủng hoảng năng lượng.

Dù tạm thời mang lại sự “nhẹ nhõm” cho các nhà đầu tư, nhưng đằng sau bức tranh thị trường xanh rực là những dấu hỏi lớn về tính ổn định và định hướng lâu dài trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ. Và nếu lịch sử là kim chỉ nam, thì sự thay đổi đột ngột này có thể chỉ là một khoảng lặng trước cơn bão tiếp theo.