Tái định hình nguồn lực quốc gia từ tổng điều tra kinh tế

Cuộc dịch chuyển nhân lực lịch sử

Bức tranh toàn cảnh về sức khỏe và cấu trúc nội tại của nền kinh tế Việt Nam giai đoạn năm 2020 đến năm 2025 vừa được Ban Chỉ đạo Tổng điều tra kinh tế Trung ương phác thảo qua quy mô dữ liệu lớn nhất từ trước đến nay. Với gần 6,3 triệu đơn vị được tiếp cận thông tin, cuộc điều tra không chỉ đơn thuần đo lường các con số mà còn vạch rõ một xu hướng mang tính bước ngoặt: sự dịch chuyển mạnh mẽ của các nguồn lực quốc gia từ khu vực kinh tế phân tán sang các khối kinh tế có tổ chức, hiện đại và đạt năng suất lao động cao hơn.

Điểm sáng mang tính dẫn dắt của toàn bộ dữ liệu lần này nằm ở sự lớn mạnh vượt bậc của khu vực doanh nghiệp. Tính đến cuối năm 2025, cả nước ghi nhận 859.048 doanh nghiệp đang hoạt động có kết quả sản xuất kinh doanh, đánh dấu mức tăng trưởng 25,5% so với năm 2020.

Trong đó, khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) bứt phá mạnh mẽ nhất với tỷ lệ tăng trưởng lên tới 33,9% sau 5 năm. Sự tăng tốc này là minh chứng rõ nét cho niềm tin vững chắc của dòng vốn quốc tế đối với sự ổn định vĩ mô và các cải cách môi trường kinh doanh trong nước.

Đáng chú ý, đà mở rộng về số lượng doanh nghiệp đã kéo theo một làn sóng tạo việc làm khổng lồ. Khu vực doanh nghiệp hiện đang quy tụ gần 17,6 triệu lao động, tăng 19,7% sau nửa thập kỷ. Việc tốc độ tăng trưởng lực lượng lao động vượt qua tốc độ tăng số lượng pháp nhân cho thấy các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ gia tăng về quy mô bề nổi mà đang thực sự phình to về nội lực, mở rộng năng lực sản xuất và trở thành bộ đệm vững chắc nhất cho thị trường lao động quốc gia.

Ở chiều ngược lại, lần đầu tiên trong các kỳ tổng điều tra, khu vực kinh tế cá thể phi nông, lâm nghiệp và thủy sản ghi nhận một xu hướng đảo chiều mang tính lịch sử. Dù số lượng cơ sở đạt gần 5,3 triệu đơn vị nhưng mức tăng trưởng sau 5 năm chỉ dừng lại ở ngưỡng 1,1%. Đặc biệt, tổng số lao động ở khối này đã sụt giảm xuống còn gần 8,6 triệu người, tương đương mức giảm 1,1% so với năm 2020.

Sự sụt giảm lao động ở khu vực kinh tế cá thể không phải là dấu hiệu suy thoái, mà là biểu hiện của một quá trình tái cơ cấu lành mạnh, khi dòng người lao động đang tự dịch chuyển từ các mô hình sinh kế tự phát, nhỏ lẻ sang các doanh nghiệp ngoài nhà nước và doanh nghiệp FDI vốn có chế độ đãi ngộ, môi trường làm việc chuyên nghiệp và năng suất vượt trội.

Sự trỗi dậy của các cực tăng trưởng

Bên cạnh sự hoán đổi vị trí giữa khối doanh nghiệp và kinh tế cá thể, số liệu tổng điều tra còn phản ánh một tư duy kiến tạo thể chế quyết liệt thông qua việc tinh gọn bộ máy hành chính công. Số lượng các cơ sở hành chính, sự nghiệp tính đến cuối năm 2025 đã giảm mạnh 16,4% so với năm 2020, kéo theo lượng nhân sự giảm 2,2%.

Đây là quả ngọt của một lộ trình dài hơi trong việc sắp xếp lại các đơn vị hành chính lãnh thổ, đổi mới triệt để hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập và kiên quyết tinh giản biên chế nhằm giảm tải áp lực cho ngân sách, nhường không gian phát triển cho thị trường.

Sự thay đổi về lượng và chất cũng lan tỏa sang khu vực kinh tế tập thể khi khối hợp tác xã tuy giảm nhẹ quy mô nhân sự nhưng tổng số đơn vị đang hoạt động vẫn đạt 17.145, tăng 12% so với năm 2020, cho thấy bước chuyển dịch đi vào chiều sâu, tập trung vào hiệu quả vận hành thay vì chạy theo số lượng.

Xét theo cơ cấu ngành kinh tế, dòng chảy nguồn lực đang đổ dồn về khu vực dịch vụ khi khối này chiếm tới 84% tổng số đơn vị điều tra và thu hút hơn 18 triệu nhân đạo, chiếm gần 60% tổng lực lượng lao động toàn quốc. Ngành công nghiệp và xây dựng đứng kế tiếp với hơn 12 triệu lao động, trong khi tỷ trọng lao động trực tiếp trong các đơn vị nông, lâm nghiệp và thủy sản chỉ còn chiếm khoảng 1%, khẳng định tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa đang đi đúng hướng.

Sự phân bổ không gian kinh tế cũng chỉ ra sự phân hóa sâu sắc khi dòng vốn và lao động tiếp tục co cụm, tạo sức bật tại các đầu tàu cốt lõi. Đồng bằng sông Hồng và Đông Nam Bộ vững vàng ở vị thế hai cực tăng trưởng lớn nhất cả nước. Chỉ riêng khu vực Đông Nam Bộ đã chiếm giữ hơn 40% tổng số doanh nghiệp đang vận hành, trong khi Đồng bằng sông Hồng chiếm giữ hơn 31%. Hai vùng kinh tế trọng điểm này đang đóng vai trò là những tháp hút nam châm, gom giữ phần lớn năng lực sản xuất của quốc gia.

Không dừng lại ở những con số thống kê tĩnh, kỳ điều tra năm nay còn ghi nhận bước chuyển mình lớn về năng lực quản trị quốc gia khi lần đầu tiên đưa trí tuệ nhân tạo, bản đồ số và việc liên thông dữ liệu lớn vào quy trình thực hiện, đồng thời đưa các cơ sở kinh doanh trực tuyến vào diện quản lý.

Những kết quả sơ bộ này sẽ là cơ sở dữ liệu mang tính nền tảng để các nhà hoạch định chính sách đưa ra những điều chỉnh thể chế kịp thời, nuôi dưỡng khu vực doanh nghiệp tiếp tục là động lực mở rộng quy mô kinh tế một cách bền vững và thực chất.