Tái cấu trúc lao động tạo đà cho khát vọng tăng trưởng

Từ sự phục hồi số lượng đến bài toán chất lượng nguồn nhân lực

Nhìn vào bức tranh tổng thể của nền kinh tế năm 2025, những con số thống kê mang lại một cảm giác an tâm nhất định về sự ổn định. Lực lượng lao động cả nước đạt khoảng 53,5 triệu người, trong đó số người có việc làm chiếm tới 52,4 triệu.

Thu nhập bình quân của người lao động chạm mốc 8,7 triệu đồng mỗi tháng, một con số phản ánh nỗ lực vượt khó của cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp sau những biến động toàn cầu. Đặc biệt, việc khu vực dịch vụ chiếm hơn 40% tổng số việc làm đã cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu đúng hướng, song hành cùng quá trình đô thị hóa và hiện đại hóa kinh tế.

Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào những con số mang tính bề nổi, chúng ta dễ dàng rơi vào trạng thái tự mãn về một sự ổn định ngắn hạn. Khi đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026 và những năm tiếp theo, thị trường lao động bộc lộ những hạn chế sâu sắc về chiều sâu. Tăng trưởng nhanh và bền vững không thể mãi dựa trên lợi thế lao động giá rẻ hay việc mở rộng quy mô việc làm phổ thông.

Theo ông Phạm Anh Thắng, Phó Chánh Văn phòng Bộ Nội vụ, thách thức lớn nhất hiện nay là chất lượng nguồn nhân lực chưa theo kịp yêu cầu của mô hình tăng trưởng mới. Khoảng cách giữa đào tạo và thực tiễn vẫn là một hố ngăn cách lớn khiến doanh nghiệp thiếu lao động kỹ năng, còn người lao động lại loay hoay trong tình trạng làm việc không đúng chuyên môn.

Bên cạnh đó, hành vi của lực lượng lao động trẻ đang tạo ra một cơn sóng ngầm thay đổi cấu trúc thị trường. Tỉ lệ thất nghiệp ở thanh niên vẫn cao hơn mặt bằng chung, đi kèm với xu hướng nhảy việc hoặc ưu tiên các công việc ngắn hạn thay vì gắn bó với quan hệ lao động chính thức.

Hệ quả là thị trường chưa đủ sức hấp dẫn để khuyến khích thế hệ trẻ đầu tư lâu dài vào kỹ năng chuyên sâu. Khi niềm tin vào một tương lai ổn định trong khu vực chính thức bị lung lay, sự dịch chuyển sang các mô hình tự do là một phản ứng mang tính thích nghi, nhưng lại vô tình làm suy yếu nền tảng năng suất quốc gia trong dài hạn.

Tái định vị hệ sinh thái an sinh và năng suất lao động

Đại hội XIV của Đảng đã xác định phát triển nhân lực chất lượng cao là một trong ba đột phá chiến lược. Để hiện thực hóa điều này, thị trường lao động không chỉ đóng vai trò là nơi hấp thụ nhân dụng mà phải trở thành một hệ sinh thái nâng cấp giá trị.

Một trong những điểm yếu cốt lõi hiện nay là sự tồn tại quá lớn của khu vực phi chính thức, chiếm tới 65% tổng số việc làm. Riêng khu vực phi nông nghiệp, tỉ lệ này dao động từ 55 đến 57%, tập trung chủ yếu vào dịch vụ nhỏ lẻ và lao động trên các nền tảng số.

Thực tế này đồng nghĩa với việc hàng chục triệu người đang nằm ngoài vùng phủ sóng của bảo hiểm xã hội và các chính sách bảo vệ lao động chính thống. Khi chi phí để tham gia khu vực chính thức còn cao và các mô hình việc làm linh hoạt của kinh tế số chưa được luật hóa đầy đủ về quyền lợi an sinh, người lao động trẻ có xu hướng rời xa những ràng buộc pháp lý truyền thống.

Điều này tạo nên một nghịch lý chúng ta muốn tăng trưởng nhanh dựa trên năng suất, nhưng nền tảng an sinh lại quá mỏng để người lao động yên tâm sáng tạo và cống hiến.

Để thị trường lao động thực sự trở thành bệ đỡ cho khát vọng tăng trưởng hai con số, chính sách cần phải có sự điều chỉnh căn cơ. Nhiệm vụ tiên quyết là chuyển dịch trọng tâm từ việc tạo đủ việc làm sang tạo việc làm có chất lượng. Việc làm chất lượng phải được định nghĩa bằng năng suất cao, thu nhập thực tế đảm bảo đời sống và khả năng tiếp cận hệ thống an sinh xã hội vững chắc.

Nhà nước cần tái định vị vai trò theo hướng kiến tạo, xây dựng các khung khổ pháp lý cho các loại hình lao động mới, đồng thời giảm bớt gánh nặng chi phí để thu hút lao động quay lại khu vực chính thức.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phải trở thành trục xuyên suốt, tập trung vào việc đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lực lượng hiện hữu. Chỉ khi năng suất được hình thành từ tri thức và kỹ năng, giá trị lao động mới có thể gia tăng bền vững, tạo tiền đề cho những bước bứt phá của nền kinh tế trong kỷ nguyên mới.

Sự thịnh vượng của đất nước trong tương lai không nằm ở số lượng bàn tay lao động, mà nằm ở trí tuệ và sự bảo đảm an toàn cho mỗi con người trong guồng quay của thị trường.