Tái cấu trúc không gian vùng ĐBSCL để khơi thông nội lực

Chuyển đổi từ phân tán sang tư duy liên kết đa trung tâm

Trong nhiều thập kỷ, sự phát triển của Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) thường xuyên đối mặt với thực trạng chia cắt theo địa giới hành chính, dẫn đến việc đầu tư dàn trải và hiệu quả kinh tế thấp. Tuy nhiên, sự ra đời của Quyết định số 616/QĐ-TTg ngày 4/4/2026 phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch vùng ĐBSCL thời kỳ 2021 - 2030 đã tạo ra một khung khổ pháp lý mới, thay đổi căn bản cách tiếp cận từ đơn ngành sang tích hợp đa giá trị.

Theo TS. Phạm Viết Thuận, Viện trưởng Viện Kinh tế tài nguyên và Môi trường TP.HCM, điểm nghẽn lớn nhất từ trước đến nay không phải là thiếu quy hoạch mà nằm ở khâu tổ chức thực hiện. Bản quy hoạch mới này chính là nỗ lực thiết lập lại toàn bộ bản đồ vận hành của vùng dựa trên các cấu trúc liên vùng chặt chẽ.

Điểm đột phá của quy hoạch lần này là chiến lược chuyển dịch từ phát triển phân tán sang mô hình đa trung tâm rõ rệt. Cụ thể, tiểu vùng trung tâm với hạt nhân là Cần Thơ đóng vai trò nhạc trưởng điều phối; các tiểu vùng ven biển phía Đông và Tây tập trung vào kinh tế biển, năng lượng sạch; trong khi bán đảo Cà Mau định hình thành cực tăng trưởng về năng lượng và chế biến sâu.

Sự phân vai này không chỉ giúp các địa phương phát huy tối đa lợi thế đặc thù mà còn gắn kết chúng trong một tổng thể thống nhất. Việc xác lập các hành lang kinh tế Bắc - Nam và đặc biệt là trục Đông - Tây với tuyến cao tốc Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng đang mở ra cơ hội vàng để các tỉnh như An Giang, Cần Thơ quy hoạch lại các khu công nghiệp, cảng quốc tế và đô thị dọc tuyến, khắc phục triệt để tình trạng chia cắt không gian phát triển bấy lâu nay.

Đổi mới phương thức thực thi, tháo gỡ điểm nghẽn logistics

Dưới góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, bài toán logistics vẫn là rào cản lớn nhất khiến hàng hóa của vùng khó cạnh tranh về giá. Ông Nhữ Đình Thiện, Tổng Thư ký Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam (VISABA), nhấn mạnh rằng khi các hành lang kinh tế mới được hiện thực hóa, ĐBSCL sẽ có khả năng hình thành các trục xuất khẩu trực tiếp ra biển thay vì phải trung chuyển qua TP.HCM như trước.

Việc hạ tầng giao thông đi trước một bước không chỉ khơi thông dòng chảy hàng hóa nội vùng mà còn thúc đẩy mạnh mẽ giao thương quốc tế với Campuchia qua cửa ngõ Châu Đốc. Điều này cho thấy hạ tầng đang trở thành công cụ chủ động để tái định hình lại toàn bộ dòng vốn đầu tư và phân bổ dân cư của vùng.

Tuy nhiên, để quy hoạch không chỉ nằm trên giấy hay đi vào vết xe đổ của những định hướng trước đây, yêu cầu cấp thiết lúc này là phải đổi mới triệt để cách thức tổ chức thực hiện. Các chuyên gia và đại diện hiệp hội đều đồng thuận rằng cần thiết lập một cơ chế điều phối vùng đủ mạnh, có thực quyền trong việc phân bổ nguồn lực và giám sát tiến độ triển khai.

Thay vì tư duy địa phương làm chủ, cần chuyển sang liên kết cùng phát triển, nơi các dự án hạ tầng lớn phải được thiết kế theo logic liên vùng và có lộ trình huy động vốn cụ thể, đặc biệt là thông qua phương thức đối tác công tư (PPP).

Quy hoạch vùng ĐBSCL theo Quyết định 616 không chỉ đơn thuần là một bản điều chỉnh kỹ thuật mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện không gian sinh tồn và phát triển. Nếu thiết lập được một nhạc trưởng điều phối hiệu quả, gắn kết chặt chẽ giữa quy hoạch và hành động thực tế, vùng đồng bằng sẽ bước sang một giai đoạn phát triển mới bền vững hơn.

Sự thành bại của bản quy hoạch này phụ thuộc vào việc các địa phương có dám bước qua rào cản lợi ích cục bộ để cùng nhìn về một hướng, biến những hành lang kinh tế trên bản đồ thành những dòng chảy giá trị thực sự cho người dân và doanh nghiệp.