Tái cấu trúc kênh dẫn vốn tạo đà bứt phá kinh tế

Bài toán san sẻ gánh nặng vốn dài hạn

Nền kinh tế Việt Nam đang đứng trước ngưỡng cửa của một chu kỳ tăng trưởng mới với những khát vọng lớn cho giai đoạn từ nay đến năm 2030. Tuy nhiên, để hiện thực hóa những mục tiêu vĩ mô đó, bài toán đầu tiên và cũng là hóc búa nhất cần phải giải quyết chính là nguồn lực tài chính. Tại Hội thảo “Tái cấu trúc các kênh dẫn vốn” vừa diễn ra, một thực tế khách quan đã được chỉ rõ khi nhu cầu vốn của toàn nền kinh tế trong giai đoạn này lên tới khoảng 38 triệu tỷ đồng.

Trong khi đó, nguồn lực từ ngân sách nhà nước chỉ có thể gánh vác khoảng 8,5 triệu tỷ đồng, tương đương vỏn vẹn 20% tổng nhu cầu. 80% lượng vốn khổng lồ còn lại hoàn toàn phải trông cậy vào khu vực tư nhân và các dòng vốn quốc tế. Đây không chỉ là một con số thống kê đơn thuần mà là một áp lực đè nặng lên vai các nhà hoạch định chính sách, đòi hỏi phải có một cuộc cải cách thực sự sâu rộng trong cấu trúc tài chính quốc gia.

Nhiều năm qua, hệ thống ngân hàng thương mại luôn đóng vai trò là xương sống cấp vốn cho hầu hết các hoạt động sản xuất, kinh doanh và đầu tư tại Việt Nam. Nhưng đến thời điểm hiện tại, dư địa tín dụng đã chạm trần và không thể tiếp tục gánh vác sứ mệnh này một cách an toàn.

Giám đốc nghiên cứu Công ty Quản lý quỹ Dragon Capital Đặng Nguyệt Minh nnhận định, việc bắt hệ thống ngân hàng chịu tải nguồn vốn trung và dài hạn là một sự lệch pha nguy hiểm. Ngân hàng về bản chất chỉ nên tập trung vào các chức năng ngắn hạn như thanh toán, cung cấp vốn lưu động, cho vay tiêu dùng và cá nhân. Ngược lại, các nhu cầu đầu tư phát triển hạ tầng, mở rộng quy mô sản xuất dài hạn bắt buộc phải được chuyển giao sang cho thị trường vốn, bao gồm thị trường cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp.

Nhìn ra thế giới, việc phân định rõ ràng vai trò này là xu thế tất yếu của các nền kinh tế phát triển. Tại các quốc gia đó, thị trường vốn gánh vác từ 40% đến 50% lượng huy động dài hạn. Trong khi đó ở Việt Nam, tỷ lệ này hiện nay vẫn ở mức rất khiêm tốn, chưa chạm tới mốc 25%. Sự mất cân đối này đặt hệ thống tài chính trước nhiều rủi ro hệ thống khi các ngân hàng phải dùng nguồn vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn.

Để thiết lập lại trạng thái cân bằng, đại diện Dragon Capital cho rằng, thị trường chứng khoán Việt Nam cần phải được thúc đẩy mạnh mẽ để đạt quy mô tương đương 120% GDP thay vì mức hơn 50% như hiện nay, đồng thời, thị trường trái phiếu cũng cần được kéo lên mức 40% GDP để tạo ra một không gian huy động vốn thực sự rộng lớn và an toàn cho doanh nghiệp.

Khơi thông nguồn lực tài chính, củng cố nền tảng niềm tin

Để hiện thực hóa mục tiêu dịch chuyển dòng vốn, cơ quan quản lý đang đặt ra những lộ trình hành động rất cụ thể. Phó Chủ nhiệm Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải cho biết, trong giai đoạn tới, mục tiêu huy động vốn từ thị trường chứng khoán được xác định lên tới 5,4 triệu tỷ đồng. Con số này cao gấp hơn hai lần so với tổng lượng vốn huy động được trong cả giai đoạn năm năm trước đó.

Để hoàn thành nhiệm vụ nặng nề này, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước một cột mốc lịch sử khi quyết định nâng hạng của FTSE Russell chính thức có hiệu lực vào ngày 18/9 tới đây. Sự kiện này được kỳ vọng sẽ mở ra một chương mới, tạo làn sóng thu hút mạnh mẽ các dòng vốn ngoại chuyên nghiệp đổ vào thị trường để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế vĩ mô.

Bên cạnh việc đón dòng vốn ngoại, việc đa dạng hóa sản phẩm và mở cửa các không gian giao dịch mới là đòi hỏi cấp bách để giữ chân dòng vốn nội. Đại diện Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tiết lộ cơ quan quản lý đang nghiên cứu phát triển các phân khúc chuyên biệt như thị trường dành riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và đặc biệt là thị trường phái sinh vàng.

Việc số hóa và đưa các công cụ tài chính phái sinh vào vận hành được kỳ vọng sẽ làm giảm áp lực tích trữ vàng vật chất trong dân chúng, từ đó giải phóng và chuyển hóa một lượng tài sản chết khổng lồ thành nguồn lực đầu tư trực tiếp vào các hoạt động sản xuất kinh doanh có ích cho xã hội.

Tuy nhiên, mọi giải pháp công nghệ hay chính sách mới sẽ đều vô nghĩa nếu thiếu đi một bệ đỡ quan trọng nhất, đó là niềm tin của nhà đầu tư. Tổng Giám đốc Công ty CP Quỹ đầu tư PV, bà Trịnh Quỳnh Giao thẳng thắn chỉ ra rõ trong 3 trụ cột tài chính gồm ngân hàng, quỹ đầu tư và bảo hiểm, hệ thống ngân hàng đang làm rất tốt việc huy động tiền gửi nhờ có được sự bảo chứng tuyệt đối về mặt niềm tin. Trong khi đó, 2 trụ cột còn lại vẫn đang phải loay hoay tìm lại vị thế sau những biến động và đổ vỡ của giai đoạn trước.

Do đó, việc thiết lập lại kỷ luật thị trường, nâng cao tính dự báo của các chính sách và sự tham gia tích cực của các công ty chứng khoán với vai trò nhà tạo lập thanh khoản là những điều kiện bắt buộc để vực dậy thị trường trái phiếu doanh nghiệp, giúp các nhà đầu tư tổ chức tự tin xuống tiền dài hạn.

Chỉ khi nào dòng vốn trung và dài hạn được khơi thông một cách tự nhiên dựa trên nền tảng niềm tin vững chắc, nền kinh tế Việt Nam mới có được một động cơ tăng trưởng bền bỉ cho chu kỳ phát triển mới.