Suất ăn bán trú và câu chuyện “cái tâm” của doanh nghiệp trong giáo dục

Suất ăn bán trú - trách nhiệm không chỉ thuộc về doanh nghiệp

Quy trách nhiệm cho nhà cung cấp suất ăn bán trú là cần thiết nếu doanh nghiệp thực hiện không đúng cam kết. Tuy nhiên, chỉ nhìn vào nhà cung cấp sẽ chưa giải quyết được căn nguyên của vấn đề.

Nhà trường là đơn vị trực tiếp tổ chức hoạt động bán trú và có trách nhiệm kiểm tra, giám sát quá trình cung cấp suất ăn. Trong trường hợp sử dụng dịch vụ bên ngoài, nhà trường phải đánh giá năng lực thực tế của nhà cung cấp chứ không chỉ dựa trên hồ sơ hoặc giá chào thầu.

Đặc biệt, năng lực cung ứng phải được đánh giá trước khi hợp đồng được thực hiện: công suất bếp, số lượng học sinh có thể phục vụ, phương tiện vận chuyển, khoảng cách giao hàng, nhân lực, khả năng duy trì chất lượng và phương án xử lý khi phát sinh sự cố.

Nếu nhà cung cấp không đủ năng lực nhưng vẫn được lựa chọn, trách nhiệm quản lý không thể dừng ở việc yêu cầu doanh nghiệp giải trình sau khi sự cố xảy ra.

Thành phố Hà Nội cũng đã yêu cầu người đứng đầu nhà trường chịu trách nhiệm toàn diện trong tổ chức, quản lý, kiểm tra và giám sát bữa ăn bán trú; đồng thời yêu cầu tăng cường kiểm tra thực tế, kiểm soát nguồn gốc, số lượng, định lượng, chất lượng cảm quan, lưu mẫu và thực hiện các bước kiểm tra thực phẩm theo quy định.

Điều đó cho thấy trách nhiệm phải được phân bổ theo đúng vị trí trong chuỗi quản trị. Doanh nghiệp chịu trách nhiệm về dịch vụ mình cung cấp. Nhà trường chịu trách nhiệm về việc lựa chọn, tiếp nhận và giám sát. Cơ quan quản lý địa phương chịu trách nhiệm về công tác tổ chức, phối hợp và kiểm tra.

Khi một trong những tầng trách nhiệm ấy hoạt động hình thức, rủi ro cuối cùng vẫn có thể dồn xuống học sinh.

Một hợp đồng với doanh nghiệp suất ăn bán trú dù có tốt cũng cần nhìn thấy cả rủi ro

Từ câu chuyện suất ăn bán trú, một vấn đề khác cũng cần được đặt ra: cách thiết kế và quản trị hợp đồng dịch vụ trong giáo dục.

Một hợp đồng không chỉ nên quy định doanh nghiệp phải cung cấp bao nhiêu suất ăn, với giá bao nhiêu, mà cần làm rõ những tình huống có thể xảy ra trong quá trình thực hiện.

Ví dụ như: Nếu giao hàng chậm thì xử lý thế nào? Nếu chất lượng suất ăn không đạt yêu cầu thì ai chịu trách nhiệm? Nếu số lượng học sinh tăng đột biến thì nhà cung cấp có đủ năng lực đáp ứng không? Nếu bếp gặp sự cố hoặc phương tiện vận chuyển không thể hoạt động thì phương án thay thế là gì? Nếu nhà cung cấp không thể tiếp tục thực hiện hợp đồng, nhà trường có phương án nào để bảo đảm học sinh không bị gián đoạn bữa ăn?

Những câu hỏi tưởng như thuộc về kỹ thuật quản trị lại có ý nghĩa rất lớn trong môi trường giáo dục.

Bởi một doanh nghiệp cung cấp dịch vụ cho trường học không chỉ cần có phương án kinh doanh khi mọi thứ diễn ra bình thường. Doanh nghiệp phải có phương án duy trì dịch vụ khi điều kiện bất thường xảy ra. Đó chính là năng lực quản trị rủi ro.

Từ “cái tâm” đến trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp

Câu chuyện suất ăn bán trú cũng mở rộng ra một vấn đề lớn hơn: vai trò của doanh nghiệp trong hệ sinh thái giáo dục.

Ngày nay, giáo dục không chỉ được vận hành bởi nhà trường và giáo viên. Hàng loạt doanh nghiệp đang tham gia vào hệ sinh thái này thông qua các lĩnh vực như suất ăn, vận chuyển học sinh, công nghệ giáo dục, thiết bị trường học, vệ sinh, an ninh, dịch vụ ngoại khóa và nhiều hoạt động hỗ trợ khác.

Sự tham gia của doanh nghiệp giúp nhà trường có thêm nguồn lực và chuyên môn để tổ chức hoạt động hiệu quả hơn.

Nhưng càng có nhiều doanh nghiệp tham gia, yêu cầu về trách nhiệm xã hội càng trở nên quan trọng. Một doanh nghiệp cung cấp xe đưa đón học sinh không thể chỉ quan tâm đến việc hoàn thành số chuyến. Một doanh nghiệp cung cấp phần mềm giáo dục không thể chỉ quan tâm đến doanh thu thuê bao. Một đơn vị cung cấp suất ăn không thể chỉ quan tâm đến số lượng suất đã giao.

Bởi đối tượng cuối cùng của những dịch vụ ấy là học sinh là tương lai của chúng ta. Đây là ranh giới quan trọng giữa kinh doanh trong lĩnh vực giáo dục và kinh doanh lĩnh vực thông thường khác.

Lợi nhuận vẫn là một mục tiêu chính đáng của doanh nghiệp. Nhưng lợi nhuận phải được tạo ra từ năng lực tổ chức, hiệu quả vận hành và chất lượng dịch vụ, thay vì từ việc đẩy rủi ro sang phía những đối tượng yếu thế hơn.

Những phản ánh về suất ăn bán trú tại Hà Nội có thể sẽ được làm rõ sau các cuộc kiểm tra. Những trường hợp sai phạm (nếu có) cần được xử lý theo quy định; những nhà cung cấp không đáp ứng được yêu cầu cần được thay thế. Nhưng nếu câu chuyện chỉ dừng lại ở việc tìm một đơn vị sai và xử lý một vài sự cố, vấn đề căn bản vẫn chưa được giải quyết.

Điều cần thiết hơn là xây dựng một cơ chế trong đó năng lực và trách nhiệm của nhà cung cấp được kiểm chứng ngay từ đầu; hoạt động cung ứng được giám sát thường xuyên; rủi ro được nhận diện trước khi trở thành sự cố; và trách nhiệm của từng bên được xác định rõ ràng.

Đối với doanh nghiệp, đây cũng là lúc cần nhìn lại cách tiếp cận thị trường giáo dục. Giáo dục là một thị trường, nhưng không phải một thị trường thông thường. Một hợp đồng cung cấp suất ăn bán trú có thể có giá trị hàng trăm triệu hoặc hàng tỷ đồng, song giá trị xã hội phía sau hợp đồng ấy lớn hơn rất nhiều. Đó là sức khỏe của học sinh, là niềm tin của phụ huynh và là uy tín của nhà trường và là tương lai thế hệ trẻ của cả một đất nước.

Vì thế, câu hỏi đặt ra cho doanh nghiệp không chỉ là có thể nhận bao nhiêu hợp đồng, phục vụ bao nhiêu học sinh hay đạt được bao nhiêu lợi nhuận. Câu hỏi quan trọng hơn là: doanh nghiệp có đủ năng lực và trách nhiệm để thực hiện những cam kết ấy hay không?

Khi câu trả lời là có, “cái tâm” với giáo dục không còn là một khái niệm mang tính khẩu hiệu. Nó trở thành một phần của năng lực cạnh tranh, văn hóa doanh nghiệp và trách nhiệm xã hội.

Và khi mỗi mắt xích trong chuỗi giáo dục đều thực hiện đúng trách nhiệm của mình, sự yên tâm của phụ huynh sẽ không còn phải phụ thuộc vào một bức ảnh được chia sẻ trên mạng xã hội sau mỗi bữa ăn.