Số hóa toàn trình, tăng sức chống chịu an ninh mạng cho thị trường chứng khoán

Ủy ban Chứng khoán Nhà nước xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ của toàn thị trường, trong khi các công ty chứng khoán vẫn đối mặt với rủi ro tấn công mạng, rò rỉ dữ liệu và những điểm yếu từ quy trình xử lý thủ công. Số hóa toàn trình cùng các giải pháp xác thực số, giám sát an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo là hướng đi cần thiết để nâng cao tính minh bạch, bảo vệ nhà đầu tư và đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Số hóa toàn trình, kết nối dữ liệu thị trường

Chuyển đổi số đòi hỏi thay đổi đồng bộ cách quản lý, vận hành và cung cấp dịch vụ trên thị trường chứng khoán. Hệ thống cần đáp ứng số lượng nhà đầu tư ngày càng tăng, xử lý giao dịch hiệu quả và phục vụ mục tiêu nâng hạng thị trường. Tuy nhiên, các khâu thủ công còn tồn tại, mô hình vận hành không giấy tờ chưa được áp dụng triệt để và dữ liệu giữa các đơn vị chưa được kết nối đồng bộ đang hạn chế hiệu quả chuyển đổi.

Số hóa cần bao phủ hoạt động quản trị nội bộ, giao dịch với khách hàng, quản lý dữ liệu và bảo đảm an toàn thông tin. Tự động hóa quy trình giúp giảm thao tác thủ công, tiết kiệm thời gian, chi phí và hạn chế sai sót. Chữ ký số, chứng thực thông điệp dữ liệu và dấu thời gian hỗ trợ xác minh nguồn gốc, bảo đảm tính toàn vẹn và giá trị pháp lý của giao dịch điện tử.

Theo định hướng của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, quá trình này cần sự tham gia đồng bộ của cơ quan quản lý, các sở giao dịch, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), công ty chứng khoán, ngân hàng lưu ký và doanh nghiệp công nghệ. Kết nối dữ liệu giữa các đơn vị tạo nền tảng nâng cao hiệu quả giám sát, hạn chế dữ liệu phân tán và hỗ trợ vận hành thị trường.

Song song với số hóa, các tổ chức chứng khoán cần tăng cường xác thực số trong quá trình mở tài khoản và thực hiện giao dịch. Viettel Mobile Check cho phép đối soát số điện thoại với thông tin thuê bao từ cơ sở dữ liệu nhà mạng. Mobile ID xác thực dựa trên tín hiệu viễn thông, không yêu cầu người dùng nhận và nhập mã thủ công như SMS OTP.

Mobile ID có tốc độ xác thực dưới 1 giây và tỷ lệ đăng nhập thành công trên 98%, trong khi SMS OTP mất khoảng 10–30 giây, với tỷ lệ thành công 85%. Các giải pháp này có thể cải thiện tốc độ xác thực và trải nghiệm người dùng, nhưng cần được triển khai cùng các lớp kiểm soát bảo mật khác để hạn chế nguy cơ giả mạo và chiếm đoạt tài khoản.

An toàn thông tin là điều kiện để phát triển bền vững

Rủi ro an ninh mạng đang tạo sức ép lớn lên các tổ chức chứng khoán. Theo số liệu được cung cấp, lĩnh vực tài chính, chứng khoán, ngân hàng và bảo hiểm chiếm 41,18% trong tổng số 552.000 cuộc tấn công mạng năm 2025. Khoảng 8,5 triệu tài khoản tài chính, ngân hàng tại Việt Nam bị lộ lọt dữ liệu, cho thấy nguy cơ mất an toàn thông tin có thể ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi khách hàng.

Các rủi ro tập trung ở ba nhóm gồm: an toàn thông tin, chứng thực giao dịch và vận hành nội bộ. Quy trình chưa được số hóa toàn trình có thể tạo ra lỗ hổng trong xác thực, xử lý dữ liệu và kiểm soát quyền truy cập. Nếu thiếu cơ chế giám sát phù hợp, tổ chức chứng khoán khó phát hiện sớm hành vi bất thường và truy vết khi xảy ra sự cố.

Giải pháp cần được triển khai theo mô hình bảo vệ nhiều lớp, gồm phòng ngừa, bảo vệ, phát hiện và phản ứng. Các công cụ như tường lửa đám mây, chống tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS), tường lửa ứng dụng web, kiểm soát truy cập mạng và sao lưu dữ liệu cần được phối hợp trong một hệ thống thống nhất. Các tổ chức cũng cần thường xuyên đánh giá an toàn hệ thống, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tuân thủ quy định về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu.

Trung tâm điều hành an toàn thông tin (SOC) giữ vai trò giám sát hạ tầng mạng, ứng dụng, thiết bị đầu cuối và dữ liệu; hỗ trợ phát hiện giả mạo thương hiệu, ứng dụng hoặc giao dịch bất thường. Công nghệ AI Investigate Agent được tích hợp vào Viettel SOC nhằm tự động hóa một số công đoạn điều tra sự cố, phân tích chuỗi hành vi tấn công, thu thập chứng cứ số, đánh giá mức độ nghiêm trọng và đề xuất phương án xử lý.

Theo thông tin được cung cấp, công nghệ này có thể giảm 50–70% thời gian điều tra thủ công. Việc rút ngắn thời gian phân tích giúp đội ngũ an ninh thông tin xử lý sự cố nhanh hơn, nhưng hiệu quả thực tế còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng tích hợp hệ thống và quy trình kiểm soát quyết định xử lý.

Các tổ chức chứng khoán cần chuẩn hóa hạ tầng theo những tiêu chuẩn phù hợp như ISO/IEC 27001, PCI DSS và SOC 2, căn cứ vào phạm vi hệ thống, loại dữ liệu và yêu cầu áp dụng cụ thể. Đồng thời, việc kết nối giữa cơ quan quản lý, đơn vị vận hành thị trường, ngân hàng lưu ký và doanh nghiệp công nghệ cần đi cùng cơ chế bảo vệ dữ liệu và phân định trách nhiệm rõ ràng.

Hiện đại hóa thị trường chứng khoán không thể chỉ dừng ở nâng cấp phần mềm hay bổ sung công cụ bảo mật. Trọng tâm là số hóa toàn trình, kết nối dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và nâng cao năng lực ứng phó sự cố. Đây là nền tảng để thị trường vận hành minh bạch, an toàn và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.