Số hóa dữ liệu để khơi thông nguồn lực đất đai

Chuẩn hóa thể chế, hiện đại hóa công cụ quản trị

Sự ra đời của Nghị quyết số 229/NQ-CP ban hành Kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 21/NQ-TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ của Chính phủ trong việc định hình lại khung khổ pháp lý về đất đai.

Nghị quyết xác định việc xây dựng và sửa đổi Luật Đất đai cùng các văn bản liên quan phải đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, bám sát nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước là đại diện chủ sở hữu. Định hướng này vừa yêu cầu nâng cao hiệu quả kinh tế của nguồn lực đất đai, vừa phải đảm bảo tính công bằng xã hội, quốc phòng, an ninh và quyền lợi hợp pháp của người sử dụng.

Để hiện thực hóa mục tiêu trên, tư duy quản lý nhà nước về đất đai đang có sự chuyển dịch sâu sắc từ phương thức quản chính quy ước sang quản trị hiện đại dựa trên nền tảng công nghệ số. Chính phủ đã đặt ra mốc thời gian đến hết năm 2027 phải cơ bản hoàn thành Hệ thống thông tin quốc gia và Cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai.

Hàng nghìn dự án chậm triển khai, kéo dài qua nhiều năm không chỉ làm lãng phí quỹ đất, vốn đầu tư và tài sản xã hội, mà còn tạo ra những nút thắt pháp lý, ảnh hưởng môi trường đầu tư, phát triển kinh tế - xã hội ở nhiều địa phương. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong số 4.489 dự án, khu đất gặp khó khăn, vướng mắc, 1.022 dự án đã được các bộ, ngành và địa phương giải quyết theo thẩm quyền; 129 dự án đã được Chính phủ ban hành nghị quyết tháo gỡ; 1.814 dự án thuộc thẩm quyền xử lý của địa phương; còn 1.524 dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội cần tiếp tục nghiên cứu cơ chế, chính sách xử lý.

Hệ thống này được thiết kế tập trung, đa mục tiêu, kết nối liên thông trực tiếp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, quy hoạch, thuế, ngân hàng và bất động sản. Yêu cầu vận hành dữ liệu phải đạt chuẩn đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất nhằm cắt giảm tối đa các khâu trung gian, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến giao đất, cho thuê đất, định giá và bồi thường tái định cư, từ đó giảm chi phí tuân thủ cho dân cư và cộng đồng doanh nghiệp.

Song song với hạ tầng số, công tác đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ công chức trực tiếp làm công tác quản lý đất đai được xác định là điều kiện bắt buộc. Việc tăng cường công khai, minh bạch, mở rộng quyền tiếp cận thông tin của người dân và phát huy vai trò giám sát của Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc cùng các cơ quan báo chí sẽ tạo lập một môi trường quản lý đất đai lành mạnh, nâng cao hiệu quả ngăn chặn tham nhũng và tiêu cực.

Xử lý dứt điểm các điểm nghẽn lịch sử và dự án tồn đọng

Bên cạnh việc thiết lập hành lang pháp lý mới, trọng tâm hành động của Chính phủ trong giai đoạn tới là tập trung giải quyết dứt điểm những vướng mắc, khuyết điểm kéo dài qua nhiều thời kỳ. Một trong những nhiệm vụ phức tạp nhất là rà soát toàn diện hiện trạng quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh.

Tình trạng giao khoán không đúng đối tượng, lấn chiếm, tranh chấp chồng lấn sẽ được phân định rõ ràng để kiên quyết thu hồi diện tích sử dụng sai mục đích, giao lại cho địa phương quản lý và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo đúng quy định.

Cùng với đất nông, lâm trường, quỹ đất cơ quan trụ sở dôi dư, đất sau cổ phần hóa, thoái vốn và các dự án tồn đọng kéo dài cũng nằm trong diện rà soát đặc biệt. Đối với các cơ sở sản xuất, đơn vị sự nghiệp đã di dời khỏi trung tâm các đô thị lớn, Nhà nước sẽ áp dụng cơ chế quản lý, khai thác quỹ đất này thông qua đấu giá, đấu thầu công khai theo đúng quy hoạch. Những dự án chậm đưa đất vào sử dụng, để hoang hóa, lãng phí hoặc sử dụng sai mục đích sẽ bị kiên quyết thu hồi để tái bổ sung vào quỹ đất phát triển kinh tế xã hội.

Đặc biệt, chính sách quản lý đất đai mới gắn liền với mục tiêu đảm bảo an sinh xã hội bền vững. Các chương trình mục tiêu quốc gia sẽ lồng ghép đồng bộ chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất và sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số và khu vực miền núi. Việc giải quyết hài hòa giữa yêu cầu phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa với công tác đảm bảo an sinh sẽ là nền tảng quan trọng giúp ổn định trật tự xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và khơi thông nguồn lực đất đai cho chặng đường bứt phá mới.

Trước khi triển khai Chiến dịch "90 ngày làm giàu, làm sạch cơ sở dữ liệu đất đai”, cả nước có hơn 62 triệu thửa đất nhưng chỉ khoảng 39% dữ liệu đạt tiêu chí “đúng - đủ - sạch - sống”. Sau thời gian ngắn triển khai, hơn 61,7 triệu thửa đất đã được rà soát; trong đó 24,3 triệu thửa đáp ứng đầy đủ tiêu chí, sẵn sàng chia sẻ và khai thác.

Lần đầu tiên, dữ liệu đất đai được tập trung, thống nhất trên phạm vi toàn quốc; hơn 87 triệu lượt dữ liệu được đối khớp với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư với sự phối hợp của Bộ Công an. Kết quả này giúp nhiều địa phương rút ngắn khoảng 30% thời gian giải quyết thủ tục hành chính.