Siết chặt quy định cấp phép khai thác tài nguyên nước

Chuẩn hóa căn cứ cấp phép và bảo vệ túi nước quốc gia

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, nguồn tài nguyên nước không còn là hữu hạn và vô tận. Ngày 19/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 23/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung quy định về cấp phép khai thác tài nguyên nước và thăm dò nước dưới đất.

Đây được xem là bước đi rốt ráo để cụ thể hóa Luật Tài nguyên nước, tạo ra một màng lọc pháp lý nhằm loại bỏ những hoạt động khai thác bừa bãi, gây tổn hại đến hệ sinh thái và túi nước ngầm của quốc gia. Điểm cốt lõi của quy định mới là mọi hoạt động cấp phép phải dựa trên hệ thống quy hoạch đa tầng, từ quy hoạch tài nguyên nước, quy hoạch vùng đến quy hoạch tỉnh.

Nghị định nêu rõ, việc cấp phép phải tuân thủ nghiêm ngặt các ngưỡng giới hạn khai thác tầng chứa nước và chức năng của từng nguồn nước cụ thể. Đặc biệt, đối với những khu vực chưa có quy hoạch hoặc phải giải quyết nhu cầu cấp bách về nước sinh hoạt, cơ quan thẩm quyền phải căn cứ sát sao vào khả năng đáp ứng thực tế của nguồn nước.

Điều này giúp ngăn chặn tình trạng khai thác quá mức dẫn đến sụt lún, xâm nhập mặn hoặc cạn kiệt nguồn nước tại các địa phương. Nhu cầu của doanh nghiệp hay cá nhân thể hiện trong hồ sơ chỉ là điều kiện cần, còn khả năng tự phục hồi và sức chịu tải của nguồn nước mới là điều kiện đủ để giấy phép được thông qua.

Bên cạnh đó, hiện trạng khai thác trong vùng và các quy định về điều hòa, phân phối nước cũng trở thành căn cứ pháp lý bắt buộc. Việc thẩm định hồ sơ không còn đơn thuần là kiểm tra thủ tục hành chính mà chuyển sang đánh giá tác động môi trường và tính cấp thiết của nhu cầu sử dụng.

Đối với khai thác nước dưới đất, sự ràng buộc còn chặt chẽ hơn khi phải đối chiếu trực tiếp với các danh mục vùng cấm và vùng hạn chế khai thác theo quy định của Luật Tài nguyên nước. Những thay đổi này cho thấy tư duy quản trị đã chuyển từ việc cấp phép theo yêu cầu sang quản lý dựa trên sức khỏe của nguồn nước.

Điều kiện nghiêm ngặt và thời hạn cấp phép linh hoạt

Nghị định 23/2026/NĐ-CP không chỉ siết chặt căn cứ mà còn bổ sung các điều kiện cụ thể đối với tổ chức, cá nhân. Một trong những điểm mới đáng chú ý là yêu cầu hoàn thành việc lấy ý kiến cộng đồng và phù hợp với các vùng hạn chế khai thác.

Đối với các chủ đầu tư đập, hồ chứa thủy điện hay thủy lợi, điều kiện cấp phép còn đi kèm với năng lực quan trắc khí tượng thủy văn và dự báo lượng nước về hồ. Doanh nghiệp phải chứng minh được mình có đủ thiết bị, nhân lực để vận hành hồ chứa an toàn và giám sát khai thác một cách minh bạch. Đây là giải pháp căn cơ để điều tiết nguồn nước hiệu quả, tránh tình trạng hồ chứa tích nước hoặc xả lũ bất hợp lý gây ảnh hưởng đến hạ du.

Thời hạn của các loại giấy phép cũng được điều chỉnh để đảm bảo tính linh hoạt nhưng vẫn trong tầm kiểm soát. Cụ thể, giấy phép khai thác nước mặt có thời hạn tối đa 10 năm và tối thiểu 05 năm. Khai thác nước biển, một nguồn tài nguyên quan trọng cho kinh tế biển, có thời hạn dài hơn với tối đa 15 năm.

Ngược lại, đối với nước dưới đất là loại tài nguyên dễ bị tổn thương nhất, thời hạn chỉ tối đa 5 năm và tối thiểu 3 năm. Mỗi lần gia hạn đối với nước dưới đất cũng chỉ được 3 năm. Sự phân cấp thời hạn này cho phép cơ quan quản lý có cơ hội rà soát lại hiện trạng nguồn nước thường xuyên hơn, từ đó đưa ra quyết định tiếp tục hay dừng khai thác để bảo vệ túi nước ngầm.

Một lưu ý quan trọng cho các doanh nghiệp là quy định về thời gian nộp hồ sơ gia hạn. Hồ sơ phải được gửi đến cơ quan chức năng ít nhất 45 ngày trước khi giấy phép cũ hết hiệu lực. Nếu nộp muộn, tổ chức phải lập hồ sơ cấp mới từ đầu, một quy trình phức tạp và tốn kém hơn nhiều.

Đồng thời, doanh nghiệp phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ nộp tiền cấp quyền khai thác và không có tranh chấp về nguồn nước. Những chế tài hành chính mạnh tay cùng quy trình cấp phép chặt chẽ này chính là công cụ để quản lý tài nguyên nước theo hướng bền vững, đảm bảo phục vụ phát triển kinh tế mà không làm cạn kiệt tài sản của thế hệ mai sau.