Siết chặt quản lý thuốc lá thế hệ mới, hướng tới môi trường sống không khói thuốc

Tại Hội thảo “Truyền thông chính sách của Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá”, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn cho biết sau 13 năm triển khai, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã mang lại nhiều chuyển biến tích cực. Tỷ lệ hút thuốc ở thanh thiếu niên giảm đáng kể, tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành cũng có xu hướng giảm so với giai đoạn trước.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều thách thức mới đang nổi lên. Hiện Việt Nam có khoảng 15,8 triệu người hút thuốc; tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành là 20,8%, trong đó nam giới chiếm 41,1%. Mỗi năm, thuốc lá gây ra hơn 100.000 ca tử vong. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá năm 2022 ước tính 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP; nếu tính cả tổn thất môi trường, con số thiệt hại vượt quá 2% GDP mỗi năm. Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, đây không chỉ là vấn đề của ngành y tế mà còn là bài toán phát triển quốc gia.

Đáng lo ngại, sự gia tăng nhanh của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới đang tạo ra nguy cơ nghiêm trọng đối với giới trẻ. Trước tình hình này, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15, quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, tàng trữ, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Luật Đầu tư năm 2025 cũng đã đưa các sản phẩm này vào danh mục cấm kinh doanh. Thực tế cho thấy, sau khi Nghị quyết 173 có hiệu lực, tình trạng lưu hành thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên thị trường đã giảm mạnh. Tuy nhiên, để bảo đảm tính thống nhất và hiệu lực của hệ thống pháp luật, cơ quan soạn thảo cho rằng cần thiết phải luật hóa đầy đủ các quy định cấm này trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Bên cạnh đó, công tác giám sát cho thấy vi phạm quy định về bán và trưng bày thuốc lá vẫn còn phổ biến, đặc biệt tại khu vực gần trường học. Trung bình có khoảng 13 điểm bán thuốc lá quanh mỗi trường tại các đô thị lớn. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy 59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; các quốc gia áp dụng biện pháp này ghi nhận tỷ lệ hút thuốc ở người lớn thấp hơn khoảng 7% so với các nước chưa thực hiện.

Dự án Luật sửa đổi lần này tập trung vào hai nhóm chính sách trọng tâm. Thứ nhất là cấm toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác; bổ sung khái niệm rõ ràng và quy định cấm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quảng cáo, khuyến mại, tài trợ, chứa chấp và sử dụng các sản phẩm này. Theo đại diện Bộ Y tế, chính sách nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là phụ nữ và thanh thiếu niên, đồng thời phòng ngừa nguy cơ lợi dụng thiết bị để sử dụng hoặc pha trộn chất ma túy.

Thứ hai là cấm trưng bày thuốc lá tại cơ sở bán buôn, bán lẻ. Nếu được thông qua, các điểm bán sẽ không được trưng bày sản phẩm dưới mọi hình thức; thuốc lá phải được bảo quản trong tủ riêng, có cửa che kín, không để khách hàng quan sát từ bên ngoài, tham khảo kinh nghiệm của Singapore và nhiều quốc gia đã áp dụng.

Để bảo đảm tính khả thi khi luật được ban hành, Bộ Y tế sẽ phối hợp các bộ, ngành xây dựng văn bản hướng dẫn chi tiết; đẩy mạnh tuyên truyền, tăng cường thanh tra, kiểm tra và đào tạo lực lượng thực thi. Nguồn lực triển khai dự kiến từ ngân sách trung ương, địa phương và các nguồn hợp pháp khác theo quy định.

Tại hội thảo, nhiều ý kiến nhấn mạnh việc sửa đổi luật cần dựa trên bằng chứng khoa học, bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và phù hợp với các cam kết quốc tế, đặc biệt là Công ước khung về kiểm soát thuốc lá mà Việt Nam là thành viên.

Theo Thứ trưởng Trần Văn Thuấn, quan điểm xuyên suốt là bảo vệ sức khỏe nhân dân phải được đặt ở vị trí ưu tiên cao nhất; bảo vệ trẻ em, phụ nữ và các nhóm dễ bị tổn thương là trách nhiệm không thể trì hoãn. Ông nhấn mạnh hội thảo không chỉ là một bước trong quy trình xây dựng pháp luật mà còn là diễn đàn đối thoại chính sách, nhằm hoàn thiện dự thảo với tính khả thi, đồng bộ và hiệu quả cao nhất trước khi trình Chính phủ và Quốc hội xem xét. Với sự đồng hành của các cơ quan lập pháp, hành pháp, các tổ chức quốc tế và toàn xã hội, mục tiêu giảm mạnh tỷ lệ sử dụng thuốc lá, ngăn chặn thuốc lá thế hệ mới và xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh, bền vững hơn được kỳ vọng sẽ sớm đạt được.