Quyết tâm gỡ thẻ vàng IUU vì vận hội mới của thủy sản Việt

Mệnh lệnh hành động từ Chính phủ

Trong suốt 9 năm qua, chiếc thẻ vàng từ Ủy ban châu Âu (EC) đã phủ bóng lên kim ngạch xuất khẩu và chuỗi cung ứng thủy sản Việt Nam. Phiên họp lần thứ 32 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) diễn ra vào chiều 3/3 là lời khẳng định mạnh mẽ về ý chí chính trị ở cấp cao nhất.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã nêu rõ một quan điểm đầy sức nặng là không để lỗi của một cá nhân, một tập thể ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả đất nước. Tinh thần ấy chính là kim chỉ nam cho đợt tổng kiểm tra lần thứ 5 này, diễn ra từ ngày 9 đến 19/3/2026.

Nhìn vào những con số thực tế, chúng ta thấy một sự chuyển mình quyết liệt. Hệ thống VNFishbase đã ghi nhận 100% trong tổng số hơn 80.000 tàu cá trên cả nước được đăng ký chính thức. Việc kiểm soát tàu 3 không không đăng ký, không đăng kiểm, không giấy phép đã được siết chặt hơn bao giờ hết.

Chỉ trong vòng một tuần cao điểm gần nhất, các cơ quan chức năng đã thực hiện kiểm tra hơn 10.700 lượt tàu rời cảng và hơn 6.666 lượt cập cảng. Đặc biệt, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT đã giám sát thành công gần 7.800 tấn thủy sản, tạo ra một minh chứng thép về sự minh bạch đối với các thị trường khó tính.

Tuy nhiên, các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, gỡ thẻ vàng không chỉ là để thông quan hàng hóa thuận lợi hơn. Đó là cuộc rà soát lại toàn bộ tư duy quản trị tài nguyên biển. Ông Trần Đức Thắng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, việc chuẩn bị hồ sơ và dữ liệu lần này phải đảm bảo tính thực chất, tránh tình trạng đối phó hay làm đẹp số liệu.

Mọi nhiệm vụ đều phải có địa chỉ cụ thể, có người chịu trách nhiệm rõ ràng. Sự phối hợp giữa các bộ như Quốc phòng, Công an, Ngoại giao và các tập đoàn công nghệ như VNPT, Viettel trong việc giữ cho dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống chính là chìa khóa để thuyết phục Đoàn thanh tra EC về một hệ thống quản lý đã thực sự trưởng thành.

Từ khai thác sang nuôi trồng bền vững

Mục tiêu gỡ thẻ vàng IUU thực chất là một mắt xích quan trọng trong chiến lược lớn hơn là tái cơ cấu toàn diện ngành thủy sản Việt Nam. Thủ tướng đã chỉ rõ mục tiêu kép là vừa sớm đưa ngành thủy sản thoát khỏi cảnh báo của EU, vừa phát triển bền vững theo hướng giảm dần khai thác xa bờ và tăng mạnh tỷ trọng nuôi trồng, chế biến sâu. Đây là một sự chuyển đổi tất yếu khi nguồn lợi hải sản tự nhiên đang ngày càng cạn kiệt và các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường toàn cầu ngày một khắt khe.

Thực tế, tại các địa phương ven biển cho thấy, bài toán sinh kế của ngư dân là vấn đề nan giải nhất nhưng cũng là cơ hội để thay đổi. Việc giảm số lượng tàu cá không thể thực hiện bằng mệnh lệnh hành chính đơn thuần mà phải đi kèm với các chính sách chuyển đổi nghề nghiệp khả thi.

Nhiều địa phương đã cam kết hoàn thiện các cơ chế hỗ trợ ngư dân chuyển sang nuôi biển công nghệ cao hoặc các ngành dịch vụ du lịch bền vững. Đây chính là cách để tạo ra một hệ sinh thái kinh tế biển mới, nơi con người chung sống hài hòa với đại dương thay vì tận diệt.

Về phía doanh nghiệp, cộng đồng chế biến và xuất khẩu thủy sản cũng đang đứng trước những đòi hỏi mới. Không còn chỗ cho những lô hàng mập mờ về nguồn gốc hay những kẽ hở trong khâu thu mua. Việc thực thi nghiêm túc các quy định IUU sẽ loại bỏ những doanh nghiệp làm ăn chộp giật, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho những đơn vị đầu tư bài bản vào công nghệ và quản trị.

Các chuyên gia dự báo, nếu gỡ được thẻ vàng trong đợt này, uy tín quốc gia sẽ tăng cao, mở ra cơ hội thâm nhập sâu hơn vào các phân khúc cao cấp tại thị trường châu Âu và Bắc Mỹ, nơi yếu tố đạo đức và trách nhiệm môi trường được đặt lên hàng đầu.

Kết luận phiên họp, Thủ tướng yêu cầu các đơn vị phải hành động với tinh thần đã nói là làm, đã cam kết phải thực hiện. Trách nhiệm giờ đây nằm ở từng cảng cá, từng cán bộ kiểm ngư và từng địa phương ven biển. Việc đẩy nhanh điều tra, xử lý các vụ việc vi phạm nghiêm trọng và làm rõ trách nhiệm ở những nơi có tỷ lệ khép hồ sơ cao sẽ là minh chứng rõ nhất cho sự nghiêm minh của pháp luật.

Cuộc chiến chống IUU không chỉ là để đáp ứng các yêu cầu từ phía EC, mà quan trọng hơn, đó là cuộc tự thanh lọc để ngành thủy sản Việt Nam vươn tầm, trở thành một cường quốc biển phát triển bền vững và có trách nhiệm với cộng đồng quốc tế.