Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng 8% vào năm 2025, việc cải thiện môi trường pháp lý và quản lý nghề cá sẽ không chỉ giúp gỡ bỏ rào cản xuất khẩu sang EU mà còn củng cố vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Đối thoại cấp cao Việt Nam – EU
Tại cuộc làm việc giữa Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn và Phó Chủ tịch Ủy ban châu Âu Kaja Kallas bên lề Diễn đàn Cửa ngõ Toàn cầu lần thứ hai ở Brussels, tinh thần hợp tác giữa Việt Nam và EU được thể hiện rõ qua sự đồng thuận trong mục tiêu phát triển bền vững, củng cố luật pháp quốc tế và mở rộng không gian hợp tác kinh tế. Phía EU đánh giá Việt Nam là một trong những đối tác quan trọng hàng đầu tại khu vực, chia sẻ nhiều lợi ích chiến lược với châu Âu trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, an ninh và năng lượng xanh.
Bà Kaja Kallas ghi nhận những bước tiến cụ thể của Việt Nam trong chống khai thác IUU từ việc hoàn thiện khung pháp lý đến triển khai giám sát tàu cá, tăng cường truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm. Việc EC thông báo kế hoạch cử đoàn công tác IUU đến Việt Nam vào tháng 11/2025 được xem là một động thái tích cực, thể hiện sự công nhận đối với những cải thiện đã đạt được, đồng thời mở ra cơ hội thực tế để Việt Nam chứng minh hiệu quả các biện pháp của mình.
Trạm Biên phòng Cửa khẩu Cảng Vũng Tàu kiểm tra máy giám sát hành trình lắp đặt trên tàu cá ở Cảng Cát Lở (TP.Vũng Tàu). Ảnh: IT
Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh quyết tâm của Việt Nam trong việc gỡ “thẻ vàng” IUU, coi đây là nhiệm vụ vừa mang tính kinh tế, vừa mang ý nghĩa chính trị, góp phần bảo vệ hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế. Ông cũng đề nghị EU hỗ trợ Việt Nam phát triển kinh tế biển, đào tạo nguồn nhân lực, và nâng cao năng lực quản trị nghề cá theo hướng hiện đại, minh bạch và có trách nhiệm.
Bên cạnh đó, hai bên cùng khẳng định cam kết triển khai hiệu quả Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam – EU (EVFTA) và thúc đẩy phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư (EVIPA), xem đây là nền tảng để thúc đẩy thương mại, đầu tư và chuyển giao công nghệ xanh. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng 8% vào năm 2025, việc cải thiện môi trường pháp lý và quản lý nghề cá sẽ không chỉ giúp gỡ bỏ rào cản xuất khẩu sang EU mà còn củng cố vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
“Tuyên chiến” với IUU từ trung ương đến địa phương
Ở trong nước, chiến dịch “tuyên chiến với khai thác IUU” được Thủ tướng Phạm Minh Chính chỉ đạo như một chương trình hành động đặc biệt, diễn ra với nhịp độ hàng tuần, kết nối 21 tỉnh, thành phố ven biển. Việc tổ chức các phiên họp định kỳ của Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác IUU cho thấy Chính phủ đang theo dõi sát sao tiến độ từng nhiệm vụ, từ cấp phép tàu cá, giám sát hành trình, đến kiểm soát truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.
Đến giữa tháng 10, nhiều kết quả đáng chú ý đã được ghi nhận: hơn 99% tổng số tàu cá đã được lắp đặt hệ thống giám sát hành trình (VMS), 58 cảng cá được công bố mở, và 21 vụ vi phạm IUU đã bị khởi tố. Tuy nhiên, Thủ tướng thẳng thắn chỉ ra rằng vẫn còn hơn 5.700 tàu chưa được cấp phép hoạt động, nhiều địa phương chậm khắc phục tồn tại trong quản lý, đặc biệt là tình trạng tàu ngắt kết nối hoặc vượt ranh giới vùng biển nước ngoài.
Từ đó, các chỉ đạo mới được đưa ra với yêu cầu cụ thể và thời hạn rõ ràng gồm: hoàn tất việc cấp phép và lắp đặt VMS trên 100% tàu cá trước cuối tháng 10, xử lý dứt điểm các vụ vi phạm, công bố cảng cá đủ điều kiện truy xuất nguồn gốc, đồng thời chuẩn bị kỹ lưỡng hồ sơ, báo cáo và minh chứng kỹ thuật để phục vụ làm việc với đoàn EC. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì xây dựng bộ tiêu chí tạm thời cho cảng cá đủ điều kiện IUU, phối hợp cùng Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) thực hiện chuyên mục truyền thông “Hành động thực chất – Gỡ thẻ vàng IUU”.
Sự đồng bộ trong chỉ đạo thể hiện tinh thần “6 rõ” – rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả nhằm đảm bảo tiến độ cụ thể, tránh hình thức. Cùng với đó, các bộ ngành như Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao đều được giao nhiệm vụ chi tiết, từ điều tra đường dây vi phạm IUU đến đối thoại kỹ thuật với EC và thẩm định các quy định xử phạt mới.
Đáng chú ý, Chính phủ không chỉ tập trung vào biện pháp hành chính mà còn chú trọng yếu tố xã hội – xây dựng chương trình chuyển đổi nghề nghiệp, tạo sinh kế mới cho ngư dân trong các khu vực bị ảnh hưởng bởi quy định chống IUU. Đây là bước đi mang tính nhân văn, giúp bảo đảm an sinh, đồng thời củng cố tính bền vững của chiến lược quản lý nghề cá.
Gỡ “thẻ vàng” không chỉ là một mục tiêu thương mại, mà là cam kết chính trị đối với sự phát triển bền vững. Khi các cơ quan chức năng, doanh nghiệp và ngư dân cùng chung một mục tiêu “hành động thực chất vì một nghề cá bền vững” thì không chỉ thẻ vàng được tháo gỡ, mà hình ảnh Việt Nam trong mắt đối tác châu Âu cũng được củng cố như một quốc gia có trách nhiệm, chủ động và đáng tin cậy trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
