Quan hệ thương mại Việt Nam – Lào: Động lực tăng trưởng và triển vọng hợp tác dài hạn 

Được xây dựng trên nền tảng quan hệ hữu nghị đặc biệt, gắn bó lâu dài và lợi thế địa lý liền kề, hợp tác thương mại song phương không chỉ duy trì đà tăng trưởng ổn định mà còn ghi nhận những bước bứt phá rõ nét về quy mô và chất lượng. Kết quả đạt được trong năm 2025 cho thấy mối quan hệ này đang bước sang một giai đoạn phát triển mới, với tầm nhìn dài hạn và mục tiêu mang tính chiến lược cho giai đoạn tiếp theo.

Động lực tăng trưởng thương mại song phương

Việc kim ngạch thương mại hai chiều cán mốc gần 3 tỷ USD không chỉ là con số mang ý nghĩa thống kê, mà còn phản ánh sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, từ khung khổ pháp lý ngày càng hoàn thiện, các hoạt động xúc tiến thương mại bài bản, cho tới sự chủ động và linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Trong bối cảnh đó, Việt Nam tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những đối tác thương mại quan trọng hàng đầu của Lào, đồng thời mở ra dư địa hợp tác mới, sâu rộng hơn trong giai đoạn 2026–2030.

Quan hệ thương mại Việt Nam – Lào được hình thành và củng cố trên nền tảng lịch sử hơn sáu thập kỷ hợp tác chặt chẽ, gắn bó và tin cậy. Truyền thống quan hệ “keo sơn, gắn bó mật thiết” do hai Đảng, hai Nhà nước và nhân dân hai nước vun đắp đã tạo nên một môi trường chính trị – xã hội ổn định, là tiền đề quan trọng để các hoạt động kinh tế, thương mại phát triển bền vững.

Bên cạnh yếu tố lịch sử, vị trí địa lý chiến lược là một lợi thế nổi bật trong quan hệ thương mại song phương. Việt Nam và Lào có chung đường biên giới dài hơn 2.337 km, đi qua 9 tỉnh của Việt Nam và 10 tỉnh của Lào. Khu vực biên giới này không chỉ có ý nghĩa về an ninh – quốc phòng mà còn được xác định là địa bàn giàu tiềm năng phát triển kinh tế, giữ vị trí quan trọng trên tuyến Hành lang kinh tế Đông – Tây. Đây chính là cửa ngõ giao thương quan trọng, giúp kết nối thị trường hai nước với khu vực ASEAN và xa hơn là thị trường quốc tế.

Trên nền tảng đó, hệ thống các hiệp định thương mại song phương và thương mại biên giới đã tạo ra khung khổ pháp lý tương đối đồng bộ, thuận lợi cho doanh nghiệp hai nước. Hiệp định Thương mại song phương ký năm 2015 và được sửa đổi, ký mới vào năm 2024, cùng với Hiệp định Thương mại biên giới và Hiệp định về mua bán than, điện ký đầu năm 2025, đã góp phần tháo gỡ rào cản, giảm chi phí giao dịch và tạo niềm tin cho các chủ thể tham gia thị trường.

Song song với hoàn thiện thể chế, các hoạt động xúc tiến thương mại do Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Công Thương Lào phối hợp triển khai đóng vai trò như chất xúc tác quan trọng. Thông qua hội chợ, tọa đàm, chương trình giao thương và kết nối doanh nghiệp, hàng hóa của hai nước có thêm cơ hội tiếp cận thị trường, mở rộng kênh phân phối và thiết lập các mối quan hệ hợp tác lâu dài. Chính sự kết hợp hài hòa giữa nền tảng chính sách và hoạt động thực tiễn đã tạo nên động lực tăng trưởng rõ nét trong giai đoạn 2024–2025.

Cơ cấu hàng hóa và triển vọng hợp tác giai đoạn 2026–2030

Dữ liệu thương mại giai đoạn 2024–2025 cho thấy sự tăng trưởng mang tính đột phá của quan hệ thương mại Việt Nam – Lào. Năm 2024, kim ngạch thương mại hai chiều lần đầu tiên vượt mốc 2 tỷ USD, đạt 2,2 tỷ USD. Sang năm 2025, con số này tiếp tục tăng mạnh lên 2,98 tỷ USD, tương ứng mức tăng trưởng 32,7%. Kết quả này không chỉ khẳng định đà phát triển tích cực của thương mại song phương mà còn củng cố vị thế của Việt Nam là đối tác thương mại lớn thứ ba của Lào, sau Trung Quốc và Thái Lan.

Về cơ cấu hàng hóa, xuất khẩu của Việt Nam sang Lào ghi nhận sự tăng trưởng ấn tượng ở nhiều nhóm mặt hàng. Các sản phẩm hóa chất, máy móc, thiết bị, sắt thép, vật liệu xây dựng như clanhke và xi măng đều đạt mức tăng trưởng cao, trong đó nhiều mặt hàng tăng trên 100% so với năm trước. Điều này phản ánh nhu cầu ngày càng lớn của thị trường Lào đối với các sản phẩm phục vụ sản xuất, xây dựng và phát triển hạ tầng, đồng thời cho thấy năng lực cung ứng ngày càng đa dạng của doanh nghiệp Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, nhập khẩu của Việt Nam từ Lào cũng duy trì xu hướng tăng trưởng ổn định, tập trung vào các nhóm hàng có lợi thế của Lào như than đá, phân bón và hàng rau quả. Đáng chú ý, nhóm hàng rau quả ghi nhận mức tăng trưởng gần 200%, cho thấy tiềm năng bổ sung lẫn nhau trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp và khả năng mở rộng hợp tác theo hướng cân bằng, bền vững hơn.

Trên nền tảng kết quả đạt được, hai nước đã xác định tầm nhìn hợp tác cho giai đoạn 2026–2030 với mục tiêu đưa hợp tác kinh tế – thương mại – đầu tư trở thành “trụ cột gắn kết chiến lược mới”. Một trong những mục tiêu trọng tâm là nâng kim ngạch thương mại song phương lên mốc 5 tỷ USD, phản ánh kỳ vọng lớn về quy mô và chiều sâu hợp tác.

Trong các lĩnh vực hợp tác trọng điểm, năng lượng tái tạo nổi lên như một điểm sáng. Việc triển khai và đưa vào vận hành thương mại các dự án điện gió quy mô lớn tại Lào, cung cấp điện cho Việt Nam, cho thấy tiềm năng hợp tác không chỉ dừng ở trao đổi hàng hóa truyền thống mà đang mở rộng sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp hai nước. Việc tận dụng hiệu quả các ưu đãi về thuế, phí từ các hiệp định đã ký kết, cùng với nỗ lực cải thiện môi trường kinh doanh và kết nối hạ tầng, sẽ là yếu tố then chốt giúp thương mại song phương phát triển thực chất hơn. Xa hơn, hợp tác thương mại Việt Nam – Lào không chỉ hướng tới tăng trưởng kim ngạch, mà còn góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống người dân và xây dựng khu vực biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển bền vững.