Pin xe điện: Những doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và người tiêu dùng cần biết

Không ít các vụ cháy nổ đã xảy ra mà nguyên nhân xuất phát từ xe điện. Thậm chí, gần đây, những vụ cháy xe điện còn gây ra những thiệt hại cả về tính mạng con người. Trong tháng 7, một vụ cháy cửa hàng xe đạp điện ở Hoài Đức, Hà Nội khiến 3 người tử vong. Vụ cháy xe điện khi đang sạc ở TP Sầm Sơn, Thanh Hóa cũng khiến 2 bà cháu tử vong. 

Theo các chuyên gia thì Pin lithium được dùng phổ biến cho các dòng xe máy điện hiện nay trên thị trường. Nếu những viên pin này cháy sẽ rất khó để có thể dập được bằng những bình cứu hỏa thông thường hiện nay. 

Trước nguy cơ về an toàn cháy nổ đối với các xe điện xảy ra, Phó Cục trưởng, Cục đăng kiểm Việt Nam thông tin về tiêu chuẩn chất lượng và những cảnh báo đối với đơn vị sản xuất, nhập khẩu cũng như người tiêu dùng.

PV:  Trước việc pin điện được sử dụng trong các loại xe máy điện, xe đạp điện và xe ô tô  điện đang là nỗi lo về an toàn cháy nổ. Vậy theo Cục đăng kiểm, là đơn vị kiểm định, kiểm soát chất lượng các loại phương tiện này trước khi tham gia giao thông, ông có ý kiến như thế nào về việc này?

Ông Nguyễn Tô An: Xe ô tô điện, xe mô tô - xe gắn máy điện, xe đạp điện nói riêng cũng như các phương tiện cơ giới đường bộ nói chung đều thuộc Danh mục sản phẩm, hàng hóa có khả năng gây mất an toàn thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Giao thông vận tải ban hành kèm theo theo Thông tư 12/2022 TT-BGTVT ngày 30/6/2022 của Bộ trưởng Bộ GTVT. Vì vậy, các loại xe nêu trên khi sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu đều được kiểm soát chặt chẽ theo các quy định của pháp luật có liên quan và các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia đối với toàn xe cũng như đối với pin lắp đặt trên xe.

                      

Riêng đối với pin xe điện hiện nay được kiểm soát trên cơ sở các Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của Bộ GTVT như QCVN 76:2019/BGTVT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ắc quy sử dụng cho xe đạp điện, QCVN 91:2019/BGTVT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về ắc quy sử dụng cho xe mô tô, xe gắn máy điện hoặc quy định của Ủy ban kinh tế của Liên hiệp quốc về châu Âu như: UNECE R136: Các quy định thống nhất liên quan đến việc phê duyệt kiểu xe hạng L liên quan đến các yêu cầu cụ thể đối với xe điện và UNECE R100: Các quy định thống nhất về việc phê duyệt kiểu xe liên quan đến yêu cầu cụ thể đối với xe điện.

PV: Theo một số ý kiến, hệ thống các tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) và quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) về xe điện tại Việt Nam hiện đã có nhưng chưa hoàn thiện và chưa theo kịp những phát sinh, thay đổi trong xu hướng sử dụng xe điện như hiện nay, Cục đăng kiểm cho biết những ý kiến về mặt còn hạn chế của pin điện trong quá trình xe lưu thông thông qua từ thực tiễn? 

Ông Nguyễn Tô An: Trước tốc độ phát triển của xe điện hiện nay, không chỉ riêng ở Việt Nam mà nhiều nước trên thế giới vẫn đang phải xây dựng và hoàn thiện các quy định, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan đến xe điện bao gồm cả pin sử dụng cho xe điện. Hiện nay các bộ, ngành có liên quan đang trong quá trình sửa đổi, bổ sung, cập nhật các quy định trên cơ sở các quy định mới nhất của thế giới như UNECE R100, UNECE R136.

Việc chế tạo pin rất phức tạp đòi hỏi công nghệ cao. Trên thị trường hiện nay có hai loại pin cho xe điện là pin axit chì và pin Lithium. Trong đó, pin Lithium được sử dụng phổ biến hơn do có hiệu suất lưu trữ và sử dụng năng lượng hiệu quả hơn; đồng thời, pin Lithium có “tuổi thọ” dài hơn so với pin axit chì. Pin Lithium có thành phần chính là hợp kim hoặc kim loại lithium (thường được dùng trong máy tính, điện thoại, máy ảnh…) và các hợp chất khác như cobalt, niken, mangan…thông thường trong khoảng 500 đến hơn 10.000 chu kỳ sạc. Số lần sạc tối đa của một hệ thống pin phụ thuộc vào thành phần hóa học, kích thước, thông số kỹ thuật và mục đích sử dụng. Hệ thống pin có hiện tượng suy giảm dung lượng hữu dụng theo thời gian sử dụng. Vì vậy, đối với một hệ thông pin tuổi thọ có giới hạn thường từ 2 năm đến 7 năm.

Quá trình sạc pin rất "nhạy cảm" với nhiệt độ môi trường. Ở nhiệt độ cao hơn, không chỉ tuổi thọ của pin giảm mà nguy cơ hỏng hóc nghiêm trọng cũng cao hơn nên quá trình pin hoạt động cũng sinh nhiệt rất lớn vì vậy việc làm mát và thoát nhiệt cho hệ thống pin cũng là một vấn đề cần phải xử lý.

Đối với pin bị hư hỏng nếu không được xử lý phù hợp thì sẽ là một nguồn gây ô nhiễm môi trường (nếu pin hỏng bị vứt bừa bãi hoặc áp dụng phương pháp xử lý như nung chảy hoặc chôn lấp thì các hợp chất trong pin có thể gây ô nhiễm không khí, tài nguyên đất và nguồn nước ngầm). Do vậy, việc tái chế pin xe điện đang là một thách thức đối với các quốc gia nói chung và từng nhà sản xuất xe điện nói riêng.

PV: Từ những ý kiến trên và qua thực tế, Cục đăng kiểm đã có những biện pháp tăng cường phối hợp thanh tra, kiểm tra đối với các nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu, kinh doanh, phân phối các loại hình xe điện ra sao?

Ông Nguyễn Tô An: Trong thời gian vừa qua, Cục ĐKVN cũng đã thực hiện nhiều giải pháp để kiểm soát chất lượng phương tiện, nâng cao và đảm bảo chất lượng phương tiện trong đó có xe điện trong phạm vị chức năng nhiệm vụ như:

Tăng cường công tác thanh kiểm tra, hậu kiểm đối với các cơ sở sản xuất, lắp ráp xe điện. Xử lý nghiêm đối với các cơ sở sản xuất xuất xưởng xe không phù hợp kiểu loại xe đã được kiểm tra, chứng nhận.

                   

Tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ, phổ biến tuyên truyền, tổ chức hội nghị khách hàng để phổ biến các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, các thông tư và quy định để các doanh nghiệp có thể hiểu và nắm bắt được các quy định nhắm thực hiện đúng các quy định và đưa ra thị trường các xe đảm bảo chất lượng.

Tổ chức các khóa đào tạo nghiệp vụ kiểm tra chất lượng cho các cơ sở sản xuất để nâng cao nghiệp vụ, nâng cao hiểu biết cho nhân viên kiểm tra chất lượng. Từ đó, có thể đảm bảo chất lượng và nâng cao chất lượng xe đưa ra lưu thông trên thị trường.

Công bố công khai các kiểu loại xe đã được chứng nhận chất lượng trên trang thông tin điện tử của Cục ĐKVN để các cơ quan chức năng và người dân có thể dễ dàng tra cứu. 

Tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng như Công an, Quản lý thị trường để ngăn chặn việc đưa ra lưu thông trên thị trường các xe mô tô, xe gắn máy điện, xe đạp điện được sản xuất, lắp ráp không phù hơp hoặc có nguồn gốc xuất xứ không rõ ràng, không đảm bảo chất lượng hoặc chưa được chứng nhận chất lượng theo quy định của pháp luật.
    

                   

PV:  Thực tế, việc phát triển mạnh các loại hình xe điện như hiện nay thì việc an toàn phòng cháy nổ là rất quan trọng. Thông qua những vụ cháy nổ pin xe điện và những quy chuẩn về pin xe điện, kiểm tra kiểm định thực tế. Cục đăng kiểm có những khuyến cáo ra sao đối với người tiêu dùng, nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu cũng như các cơ quan chức năng khác?

Ông Nguyễn Tô An: Thứ nhất, đối với các cơ sở sản xuất. lắp ráp và nhập khẩu:

Theo quy định, các xe sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu trước khi đưa ra thị trường phải được chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Vì vậy, các cơ sở sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe phải tuân thủ đầy đủ các quy định của Bộ Giao thông vận tải.

Riêng đối với các nhà sản xuất, nhập khẩu pin cần lưu ý: Đảm bảo về mặt đóng gói, vận chuyển, lưu kho. Cần có biện pháp thu hồi, xử lý các sản phẩm ắc quy có chứa chì của đon vị mình ra để tránh việc các cơ sở nhỏ lẻ thu mua lại và tái chế bán ra thị trường những bình ắc quy kém chất lượng. Có hướng dẫn bảo trì bảo dưỡng chi tiết và khuyến cáo cho người sử dụng nghiêm túc thực hiện khi mua hàng.

Thứ hai, đối với người sử dụng xe:

Khi mua xe điện để sử dụng nên mua xe trực tiếp hoặc từ các đại lý bán hàng của các cơ sở sản xuất, cơ sở nhập khẩu đã được kiểm tra, chứng nhận chất lượng. Các loại xe nhập khẩu/ sản xuất đã được kiểm tra chất lượng là các xe được dán tem hợp quy (đối với xe đạp điện) hoặc có phiếu kiểm tra chất lượng xuất xưởng (đối với xe ô tô, xe mô tô – xe gắn máy sản xuất lắp ráp trong nước) hoặc Giấy chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường xe cơ giới nhập khẩu (đối với xe ô tô, xe mô tô – xe gắn máy nhập khẩu); không mua xe không có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, chưa được chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường theo quy định.

Trong quá trình sử dụng: cần tuân thủ theo đúng hướng dẫn sử dụng do nhà sản xuất công bố về cách thức sử dụng, chế độ bảo hành bảo dưỡng…cũng như thay thế phụ tùng chính hãng phù hợp với thiết kế của xe trong quá trình sửa chữa xe và vận hành xe, đặc biệt là việc sử dụng pin xe điện, chế độ nạp, bộ sạc (cần lưu ý như mua các loại pin và sạc pin đúng chủng loại theo thiết kế của nhà sản xuất và đã được chứng nhận chất lượng, có nguồn gốc hợp lệ; không mua pin từ những địa chỉ không uy tín; Kiểm tra pin và bộ sạc pin thường xuyên tại các cơ sở được uỷ quyền của nhà sản xuất xe hoặc nhà sản xuất pin)…

PV: Tạp chí Doanh nghiệp và Đầu tư xin cảm ơn về những chia sẻ của ông!