Phát triển giao thông bền vững thúc đẩy tăng trưởng xanh

Tại Diễn đàn phát triển giao thông xanh vừa diễn ra, các chuyên gia nhận định rằng, Việt Nam đang trải qua quá trình đô thị hóa và cơ giới hóa nhanh chóng, dẫn đến tăng ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí và phát thải khí nhà kính. Ngành giao thông vận tải chiếm một tỷ lệ đáng kể trong tổng lượng phát thải CO2 của cả nước và tiêu thụ một lượng lớn nguồn năng lượng.

Theo nghiên cứu, giao thông vận tải là một trong những hoạt động chủ yếu phát sinh khí nhà kính, đứng thứ 3 so với các ngành khác như năng lượng, nông nghiệp. Tỉ lệ khí phát thải trong giao thông là xấp xỉ 20%.

Để thúc đẩy phát triển giao thông xanh, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 876/QĐ-TTg phê duyệt chương trình hành động về chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải khí carbon và khí mê-tan của ngành giao thông vận tải, hướng đến mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Cùng với đó hướng trọng tâm phát triển hệ thống đường sắt tốc độ cao, đường sắt quốc gia điện khí hóa, phát triển cảng xanh và lộ trình chuyển đổi phương tiện sang sử dụng điện và năng lượng xanh…

Nhiều địa phương cũng đã ban hành Đề án phát triển giao thông xanh, với mục tiêu và lộ trình rõ ràng. UBND Tp.Hà Nội đã ban hành quyết định về triển khai “Đề án phát triển hệ thống giao thông vận tải công cộng bằng xe buýt sử dụng điện, năng lượng xanh trên địa bàn”, trong đó đặt ra mục tiêu: Năm 2025 chuyển đổi xe buýt sử dụng năng lượng sạch đạt 5% và dự kiến đến năm 2035, tỷ lệ chuyển đổi phương tiện sử dụng điện, năng lượng xanh đạt 100%...

Đến nay, có nhiều tỉnh thành như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… đã áp dụng khoa học công nghệ tiên tiến, hình thành các trung tâm điều hành giao thông thông minh, tăng cường chuyển đổi xanh phương tiện tham gia giao thông. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện vẫn còn những hạn chế cần tháo gỡ, từ chính sách đến kinh nghiệm triển khai.

Tổ chức tiêu chuẩn thế giới đã đưa ra khung tiêu chuẩn về giao thông thông minh xanh. Điều này cho thấy xu hướng dịch chuyển xanh hóa các hệ thống thông minh như giao thông thông minh, logistics thông minh.

Để phát triển bền vững thì vận tải và logistics xanh là một mục tiêu quan trọng. Thực tế các nước thực hiện giao thông xanh, logistics xanh ở các nước phát triển, tập trung vào một số yếu tố chủ chốt như chuyển đổi phương thức vận tải, tối ưu hóa mạng lưới vận tải, sử dụng đóng gói vận liệu tiêu chuẩn; cơ sở vật chất vận tải xanh hơn…

Ở góc độ vi mô, các nước này cũng dùng các bài toán vận tải để giảm số lượng phương tiện chạy rỗng, nâng cao hiệu quả tiêu thụ năng lượng và chuyển đổi phương thức vận tải.

Tuy nhiên, có rất nhiều các thách thức cho các nước đang phát triển như Việt nam khi phát triển vận tải và logistics xanh.

Từ kinh nghiệm thế giới, chuyên gia nêu các định hướng vận tải và logistics xanh ở Việt Nam trong đó nhấn mạnh vai trò của ông nghệ, đặc biệt là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giao thông vận tải; tối ưu hóa vận hành.

Cùng với đó là vai trò định hướng chính sách của các cơ quan nhà nước, đầu tư nguồn lực tài chính, định hướng nghiên cứu.

Thứ nhất, giảm nhu cầu và khoảng cách, thời gian di chuyển. Để đạt được mục tiêu này cần tích hợp quy hoạch giao thông và xây dựng (TOD); cung cấp thông tin, hướng dẫn giao thông cho người tham gia giao thông một cách chính xác, đầy đủ theo thời gian thực; đồng thời phát triển logistics thông minh.

Thứ hai, chuyển đổi các phương thức giao thông thân thiện môi trường. Theo đó, chuyển đổi các phương thức giao thông thân thiện môi trường, sử dụng năng lượng điện, nhiên liệu tổng hợp, sinh học, hydro…; cung cấp hạ tầng cho người đi bộ và xe đạp; phát triển giao thông công cộng chất lượng cao. Đồng thời sử dụng các biện pháp kinh tế hướng dẫn, điều khiển luồng giao thông như thu phí nội đô, quản lý vùng phát thải thấp, quản lý đỗ xe…

Thứ ba, nâng cao hiệu quả của hệ thống giao thông vận tải thông qua quản lý, điều hành giao thông theo thời gian thực; quản lý sự cố; quản lý kết cấu cơ sở hạ tầng giao thông; giám sát hành trình xe vận chuyển hàng hóa đặc biệt; thanh toán điện tử tích hợp, liên thông; áp dụng nền tảng vận tải đa phương thức…