Phát triển công nghiệp hỗ trợ từ tư duy tự cường công nghệ

Tự cường hóa chuỗi cung ứng

Nền kinh tế vĩ mô đang tăng tốc hướng tới các mục tiêu phát triển công nghiệp hiện đại, đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng một hệ thống sản xuất nội địa có tính chống chịu và tự chủ cao. Quyết định phê duyệt Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 do Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc ký ban hành đã xác lập một tư duy quản trị mới coi công nghiệp hỗ trợ là bệ đỡ cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, giảm thiểu trạng thái phụ thuộc vào nguồn linh kiện, nguyên vật liệu nhập khẩu và tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng cao.

Chiến lược mới định hình một bước chuyển căn bản trong phương thức hỗ trợ: lấy tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe của thị trường và tỷ lệ nội địa hóa thực tế làm thước đo hành động. Khối doanh nghiệp nội địa được đặt vào vị trí trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo, trong khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua việc minh bạch hóa thể chế và khơi thông các nguồn lực vĩ mô.

Sự dịch chuyển này đồng nhất với tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về tạo đột phá trong khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia, đòi hỏi các nhà máy phải đẩy mạnh tự động hóa, ứng dụng công nghệ cao và tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về năng lượng, môi trường nhằm thích ứng với xu thế kinh tế xanh.

Lộ trình phát triển được phân kỳ với các chỉ dấu định lượng rất rõ ràng nhằm đưa năng lực cạnh tranh công nghiệp quốc gia lọt vào nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực ASEAN. Cụ thể, giai đoạn đến năm 2030, tập trung nguồn lực kết nối nhóm doanh nghiệp vệ tinh với các tập đoàn dẫn dắt để đưa tỷ lệ nội địa hóa ngành dệt may và da giày lên mức 60% đến 65%, ngành cơ khí chế tạo đạt 40%, ngành điện tử đạt 25% đến 30%, ô tô đạt 22% đến 30% và công nghiệp công nghệ cao đạt 15%.

Chương trình đặt mục tiêu hỗ trợ tư vấn quản trị sản xuất chuẩn quốc tế cho 600 doanh nghiệp, đồng thời bồi dưỡng năng lực nghiên cứu phát triển cho 80 đơn vị để tiếp nhận các công nghệ lõi thông minh.

Giai đoạn định hướng đến năm 2035, hướng tới làm chủ các công đoạn thượng nguồn như nghiên cứu, thiết kế và chế tạo thiết bị gốc. Chỉ tiêu nội địa hóa được nâng lên mạnh mẽ với ngành da giày đạt 70% đến 75%, dệt may đạt 70%, cơ khí chế tạo đạt 50%, điện tử và ô tô cùng hướng tới mục tiêu 32% đến 40%, và công nghiệp công nghệ cao đạt 20%. Quy mô hỗ trợ quản trị sản xuất được mở rộng lên 900 doanh nghiệp nhằm hình thành một lực lượng nhà cung ứng cấp một, cấp hai đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên sân chơi toàn cầu.

Giải pháp hóa giải điểm nghẽn quy mô

Điểm khác biệt cốt lõi của chương trình hành động lần này là việc xóa bỏ phương thức đầu tư dàn trải, chuyển hướng sang phát triển có trọng tâm theo các cụm sản phẩm, chuỗi cung ứng liên kết vùng và các bài toán công nghệ quy mô lớn. Việc khu trú dòng vốn và chính sách vào các ngành công nghiệp nền tảng như điện tử thông minh, thiết bị năng lượng, đường sắt, ô tô và cơ khí tự động hóa sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực quốc gia, tạo ra hiệu ứng lan tỏa nhanh hơn cho toàn nền kinh tế.

Dù mục tiêu đặt ra là rất lớn, rào cản lớn nhất của công nghiệp hỗ trợ Việt Nam hiện nay vẫn là quy mô doanh nghiệp phần lớn ở mức vừa và nhỏ, hạn chế về tiềm lực tài chính, năng lực quản trị tiên tiến và thiếu hụt các công nghệ xử lý nền tảng. Khi các tập đoàn đa quốc gia dịch chuyển chuỗi sản xuất sang Việt Nam, nếu doanh nghiệp nội địa không thể nâng cấp năng lực kỹ thuật, họ sẽ tự đánh mất cơ hội tham gia vào các chuỗi giá trị có biên lợi nhuận cao.

Để hiện thực hóa các mục tiêu mang tính đột phá này, bốn nhóm giải pháp chiến lược toàn diện sẽ được triển khai đồng bộ. Bên cạnh việc hoàn thiện thể chế pháp luật và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số liên thông để tối ưu hóa dòng thông tin cung cầu, Nhà nước sẽ tập trung mạnh mẽ vào nhóm nhiệm vụ khoa học công nghệ và phát triển thị trường.

Việc thúc đẩy sửa đổi các cơ chế ưu đãi tín dụng, hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất thử nghiệm và đặt hàng các hiệp hội làm cầu nối dịch chuyển công nghệ sẽ là đòn bẩy căn bản. Chỉ khi có được một hệ sinh thái đồng bộ từ chính sách vồi đến năng lực thực thi của doanh nghiệp, công nghiệp hỗ trợ mới có thể bứt phá về chiều sâu, tạo dựng nền móng vững chắc cho một nền kinh tế tự lực, tự cường.