Phát huy tinh thần trách nhiệm cao, bảo đảm "6 rõ" trong triển khai các dự án đường sắt trọng điểm quốc gia

Giải pháp cụ thể, lộ trình nhất quán

Tại hội nghị trực tuyến phiên họp thứ ba của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt, tổ chức sáng 9/7/2025 tại trụ sở Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính – Trưởng Ban Chỉ đạo đã nêu rõ các định hướng chiến lược, giải pháp điều hành cụ thể và lộ trình hành động nhất quán, hướng đến mục tiêu đồng loạt khởi công các dự án giải phóng mặt bằng cho tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và tuyến đường sắt Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng vào ngày 19/8/2025 và hoàn thành trong năm 2026.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đánh giá, tình hình kinh tế - xã hội tháng 6 và 6 tháng đầu năm 2025 đã đạt nhiều kết quả quan trọng trên hầu hết các lĩnh vực, “tiếp tục xu hướng tích cực, tháng sau tốt hơn tháng trước, quý sau cao hơn quý trước”, với GDP quý II ước đạt 7,96%, 6 tháng đạt 7,52%, cao nhất trong giai đoạn 2011–2025. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu tăng trưởng cả năm 2025 từ 8% trở lên đòi hỏi Chính phủ, các cấp, ngành, địa phương phải tiếp tục “quyết tâm cao hơn, nỗ lực lớn hơn, hành động quyết liệt hơn” nhằm đồng thời đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Theo đó, phát triển hạ tầng giao thông không chỉ là yêu cầu hiện tại mà còn là chiến lược lâu dài. Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Kết luận 49-KL/TW của Bộ Chính trị và các Nghị quyết của Quốc hội, trong đó có Nghị quyết 172/2024/QH15 về chủ trương đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, Nghị quyết 187/2025/QH15 về tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và Nghị quyết 188/2025/QH15 về cơ chế đặc thù phát triển mạng lưới đường sắt đô thị tại Hà Nội, TP.HCM, đã xác lập đầy đủ khung thể chế cho quá trình tổ chức thực hiện. Đặc biệt, tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội đã thông qua Luật Đường sắt (sửa đổi), mở đường cho việc huy động tối đa nguồn lực để phát triển lĩnh vực này với các cơ chế và chính sách vượt trội.

Trên cơ sở đó, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 609/QĐ-TTg ngày 15/3/2025 thành lập Ban Chỉ đạo các công trình, dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt và Quyết định số 24/QĐ-BCĐĐSQG ngày 17/3/2025 về quy chế tổ chức và hoạt động của Ban Chỉ đạo, nhằm đảm bảo cơ chế điều hành thống nhất, tập trung, linh hoạt, có thẩm quyền. Tại phiên họp lần thứ hai, Thủ tướng Chính phủ đã giao 48 nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành và địa phương. Đến nay, đã có 23 nhiệm vụ hoàn thành, 17 nhiệm vụ đang triển khai thường xuyên, 7 nhiệm vụ chậm tiến độ và 1 nhiệm vụ chưa đến hạn. Các nội dung trọng yếu đã được hoàn tất bao gồm: trình Quốc hội thông qua Luật Đường sắt (sửa đổi), trình Chính phủ ban hành Nghị quyết 106/NQ-CP, 127/NQ-CP, Nghị định 123/2025/NĐ-CP quy định cơ chế đặc thù và thiết kế kỹ thuật tổng thể, cũng như dự thảo Nghị quyết triển khai Nghị quyết 188/2025/QH15.

Làm đâu chắc đó

Một trong những nội dung trọng điểm của hội nghị lần này là xác định thời điểm cụ thể khởi công công tác giải phóng mặt bằng cho hai dự án đường sắt chiến lược là tuyến tốc độ cao Bắc – Nam và tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, đồng loạt vào ngày 19/8/2025 trùng với ngày truyền thống ngành Giao thông vận tải và hoàn thành chậm nhất vào cuối năm 2026. Thủ tướng nhấn mạnh: “Các công trình đường sắt góp phần tạo ra không gian phát triển mới; tạo thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa, giảm chi phí đầu vào, giảm giá thành hàng hoá; góp phần hiện đại hoá đất nước; góp phần tăng trưởng kinh tế, tạo công ăn việc làm, sinh kế cho người dân…”.

Với quan điểm điều hành “vừa làm vừa điều chỉnh nhưng làm đâu chắc đó”, Thủ tướng chỉ rõ: Ban Chỉ đạo làm nhiệm vụ điều phối và thống nhất chủ trương, còn các bộ, ngành và địa phương “căn cứ vào chức năng, nghiệp vụ, quyền hạn, ban hành cụ thể hóa các quyết định theo luật pháp để thực hiện, đảm bảo tiến độ, hiệu quả, sát tình hình”. Đồng thời, những vấn đề vượt thẩm quyền cần được kịp thời báo cáo để xử lý. Đặc biệt, Hà Nội và TP.HCM được yêu cầu triển khai các dự án đường sắt theo cơ chế đặc thù đã được Quốc hội cho phép và báo cáo Chính phủ nếu có vướng mắc vượt thẩm quyền.

Về thể chế kỹ thuật, Thủ tướng giao Bộ Xây dựng hoàn thành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật liên quan trước ngày 20/7/2025; Bộ Khoa học và Công nghệ hoàn tất công tác thẩm định và công bố tiêu chuẩn trước ngày 10/8/2025 dưới sự chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Chí Dũng. Trên cơ sở đó, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà và Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc sẽ chỉ đạo các cơ quan đề xuất phương thức đầu tư phù hợp theo các quy định hiện hành. Thủ tướng cũng giao Bộ Ngoại giao thúc đẩy tổ chức sớm phiên họp Ủy ban Liên Chính phủ Việt Nam – Trung Quốc nhằm phối hợp về các dự án đường sắt kết nối xuyên biên giới.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, Thủ tướng nhấn mạnh đây là khâu tách biệt với dự án đầu tư và đã giao về cho địa phương phụ trách. Theo đó, người đứng đầu các tỉnh, thành phố được yêu cầu trực tiếp chỉ đạo, huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc, phối hợp bàn giao sớm các hướng tuyến, tính đến yếu tố phát triển dài hạn. Đặc biệt, “phải chủ động khảo sát địa chất, xây dựng hướng tuyến, không trông chờ”, đồng thời thực hiện tốt công tác tái định cư, đảm bảo người dân có sinh kế mới ít nhất bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.

Kết luận hội nghị, Thủ tướng yêu cầu các thành viên Ban Chỉ đạo tiếp tục phát huy tinh thần trách nhiệm cao, áp dụng nguyên tắc “6 rõ” gồm: “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”, đi kèm tư duy “nhìn xa trông rộng, nghĩ sâu làm lớn”. Đặc biệt, với các dự án có quy mô và mức độ đầu tư lớn như đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam yêu cầu đặt ra là phải có tư duy chiến lược, điều phối liên ngành và thể chế đồng bộ, nhất quán.

Để tháo gỡ các điểm nghẽn về nguồn lực, Thủ tướng chỉ đạo các bộ, ngành chủ động xây dựng phương án huy động tài chính đa dạng, trong đó giao Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn chỉ đạo tháo gỡ các vướng mắc liên quan đến quy định sử dụng vốn ODA, bảo đảm quy định phải thông thoáng, “thực hiện hậu kiểm thay vì tiền kiểm như hiện nay”.