Ổn định thị trường gạo và mở rộng xuất khẩu là nhiệm vụ cấp bách

Hoàn thiện chính sách và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu

Công điện đặt trọng tâm vào ba nhóm giải pháp chính: hoàn thiện chính sách và mở rộng thị trường xuất khẩu; ổn định thị trường trong nước, bảo đảm lợi ích của nông dân và người tiêu dùng; đồng thời nâng cao trách nhiệm và năng lực của các doanh nghiệp trong toàn bộ chuỗi giá trị gạo.

Bộ Công Thương giao Vụ Chính sách thương mại đa biên nghiên cứu bổ sung mặt hàng gạo vào lộ trình nghiên cứu ngành hàng trong giai đoạn 2026 của Đề án Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA. Điều này thể hiện tầm nhìn dài hạn, gạo không chỉ là một mặt hàng nông sản đơn thuần, mà đã trở thành sản phẩm chiến lược cần có chính sách thương mại quốc tế đồng bộ, gắn với các hiệp định tự do thương mại (FTA).

Một loạt nhiệm vụ cụ thể cũng được giao, như thúc đẩy đàm phán với Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh để mở rộng danh mục gạo thơm được hưởng hạn ngạch thuế quan trong khuôn khổ EVFTA và UKVFTA, hay tận dụng hạn ngạch bổ sung theo CPTPP đến năm 2030. Đây là những động thái có ý nghĩa lớn bởi gạo Việt Nam, đặc biệt là gạo thơm, gạo chất lượng cao, đang có lợi thế cạnh tranh trên các thị trường khó tính. Việc mở rộng danh mục ưu đãi thuế quan sẽ trực tiếp gia tăng cơ hội tiếp cận và nâng cao kim ngạch xuất khẩu.

Song song, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài được giao chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam tại các quốc gia theo dõi chặt chẽ chính sách nhập khẩu gạo, từ đó kịp thời cung cấp thông tin cho trong nước. Đây là khâu cực kỳ quan trọng nhằm giúp doanh nghiệp chủ động ứng phó với thay đổi về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm hay các rào cản kỹ thuật của nước nhập khẩu. Đồng thời, việc rà soát và ký kết các biên bản ghi nhớ thương mại gạo với nhiều quốc gia tiềm năng sẽ giúp Việt Nam mở rộng thêm thị trường ngoài các đối tác truyền thống.

Ở cấp độ xúc tiến thương mại, Cục Xúc tiến thương mại sẽ triển khai mạnh mẽ các hoạt động quảng bá, đưa gạo Việt Nam vào hệ thống phân phối trong và ngoài nước, kết hợp phương thức truyền thống và trực tuyến. Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ số và chuyển đổi số trong xúc tiến thương mại được kỳ vọng sẽ mở ra cách tiếp cận hiện đại, tiết kiệm chi phí và tạo hiệu quả lan tỏa nhanh hơn.

Đáng chú ý, Cục Xuất nhập khẩu tiếp tục triển khai “Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo Việt Nam đến năm 2030” và xây dựng nghị định thay thế Nghị định 107/2018 và Nghị định 01/2025, bảo đảm khung pháp lý phù hợp trong bối cảnh mới. Các hoạt động xúc tiến sẽ tập trung khai thác thị trường cao cấp như EU, Hàn Quốc, Hoa Kỳ và Bắc Mỹ, từ đó giảm dần phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống vốn tiềm ẩn rủi ro.

Ổn định thị trường trong nước và bảo vệ người tiêu dùng

Trong khi đẩy mạnh xuất khẩu, một yêu cầu then chốt khác là bảo đảm ổn định thị trường gạo trong nước. Công điện giao Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước nhiệm vụ theo dõi sát diễn biến cung cầu, đồng thời chỉ đạo các địa phương chủ động biện pháp thúc đẩy tiêu thụ lúa gạo, tránh tình trạng ép giá nông dân hoặc cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Đây là điểm nhấn quan trọng, bởi sự ổn định của thị trường nội địa không chỉ bảo đảm đời sống nông dân mà còn là nền tảng vững chắc để duy trì an ninh lương thực quốc gia.

Ngoài ra, chương trình đưa gạo vào hệ thống bán buôn, bán lẻ trong nước sẽ được tiếp tục triển khai, gắn với cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”. Đây vừa là biện pháp kích cầu trong nước, vừa là cách củng cố thương hiệu gạo Việt. Công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường cũng sẽ được tăng cường nhằm ngăn chặn gian lận thương mại, buôn lậu hay sản xuất gạo kém chất lượng.

Điểm đặc biệt của Công điện 7142 là nhấn mạnh vai trò và trách nhiệm của doanh nghiệp. Hiệp hội Lương thực Việt Nam và Hiệp hội Lúa gạo Việt Nam được yêu cầu quán triệt đến các hội viên việc thực hiện nghiêm chủ trương, chính sách, tuân thủ quy định nhập khẩu của các thị trường đối tác để tránh rủi ro làm ảnh hưởng đến uy tín quốc gia. Đồng thời, Hiệp hội cũng phải duy trì cập nhật thông tin về cung cầu, giá cả và xuất khẩu để hỗ trợ hội viên.

Với các doanh nghiệp trực tiếp kinh doanh và xuất khẩu gạo, Công điện đặt ra nhiều yêu cầu then chốt từ việc tuân thủ quy định về thu mua, dự trữ, bảo đảm chất lượng, đến chủ động xây dựng kế hoạch tạm trữ và cung ứng theo hợp đồng. Doanh nghiệp cũng cần theo dõi sát diễn biến thị trường gạo thế giới để điều chỉnh chiến lược kinh doanh, vừa khai thác tốt các thị trường truyền thống, vừa tìm kiếm cơ hội ở những thị trường mới như châu Phi, Trung Đông hay Nam Á.

Một khía cạnh quan trọng khác là nâng cao năng lực sản xuất - kinh doanh. Doanh nghiệp cần chú trọng đào tạo nhân lực, nâng cao kỹ năng đàm phán, ký kết hợp đồng, giải quyết tranh chấp, đồng thời đầu tư vào máy móc, công nghệ chế biến để sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Việc xây dựng và quảng bá thương hiệu gạo Việt Nam cũng được đặt ngang tầm với hoạt động thương mại, nhằm tạo lợi thế bền vững trong cạnh tranh.