Nội lực sản xuất và tín hiệu từ cơ cấu nhập siêu

Bài toán tích lũy tư liệu sản xuất

Bức tranh ngoại thương Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 đang phác thảo nên một trạng thái vận động đầy nội lực, bất chấp những biến số phức tạp từ kinh tế toàn cầu. Thay vì sự trì trệ thường thấy của các chu kỳ chuyển giao, nền kinh tế đang chứng kiến một cuộc đua tiếp sức ngoạn mục giữa nhập khẩu đầu vào và kỳ vọng xuất khẩu đầu ra.

Những con số thống kê mới nhất không chỉ đơn thuần là các phép tính cơ học mà còn chứa đựng chiến lược thích ứng linh hoạt của cộng đồng doanh nghiệp trong việc đón đầu các đơn hàng quốc tế vào giai đoạn nửa cuối năm.

Theo số liệu từ Cục Hải quan, tính đến ngày 15/4, tổng trị giá xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt mức ấn tượng 297,06 tỷ USD, tăng 24,5% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt khoảng 144,6 tỷ USD, tăng 20,3%, và nhập khẩu đạt 152,5 tỷ USD, tăng khoảng 28,8%. Sự chênh lệch này dẫn đến mức thâm hụt thương mại 7,9 tỷ USD, một con số có thể gây lo ngại về mặt cảm tính nhưng lại mang hàm ý tích cực dưới góc nhìn chuyên gia.

TS kinh tế Lê Bá Chí Nhân nhận định, đây không phải là bức tranh xấu mà là tín hiệu phản ánh sự vận động rất mạnh của nền sản xuất trong nước. Phần lớn kim ngạch nhập khẩu gia tăng thuộc nhóm tư liệu sản xuất như máy móc, linh kiện điện tử và nguyên phụ liệu dệt may. Nền kinh tế đang mua nguyên liệu để chuẩn bị cho một chu kỳ xuất khẩu lớn hơn phía sau.

Việc nhập siêu trong ngắn hạn chính là tiền đề cần thiết để tạo ra thặng dư lớn trong các quý tiếp theo, đặc biệt khi mức nhập siêu này chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ trên tổng kim ngạch và nằm trong ngưỡng an toàn.

Đồng quan điểm, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) cho rằng việc nhu cầu máy móc tăng cao là dấu hiệu của việc mở rộng quy mô. Sự phân hóa cũng hiện lên rất rõ nét khi khu vực FDI chiếm tới 76% tổng kim ngạch và đóng góp gần 88% phần tăng trưởng toàn ngành. Điều này cho thấy, dòng vốn ngoại vẫn tiếp tục tin tưởng vào triển vọng sản xuất tại Việt Nam, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn và điện tử.

Thách thức biên lợi nhuận và chiến lược dài hạn

Dù động lực tăng trưởng đang rất lớn, các doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những rào cản về chi phí trong năm 2026. TS Vũ Thị Kim Oanh từ Đại học RMIT Việt Nam cảnh báo rằng biên độ lợi nhuận của doanh nghiệp có thể bị thu hẹp do chi phí năng lượng, logistics và nguyên vật liệu đầu vào tăng cao. Dù tổng kim ngạch vẫn tăng, mức xuất siêu trong năm nay có thể sẽ khiêm tốn hơn so với năm 2025 do áp lực giá cả đầu vào từ thị trường quốc tế.

Trước thực tế này, ông Nguyễn Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thuộc Bộ Công Thương, nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực cạnh tranh và giá trị gia tăng cho hàng hóa Việt Nam. Việc nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu là tín hiệu tốt về sản xuất, nhưng cũng đặt ra bài toán về việc giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài.

Để phát triển bền vững, HANSIBA cho rằng công nghiệp hỗ trợ chính là chìa khóa. Việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của khu vực FDI không chỉ giúp cân bằng cán cân thương mại mà còn gia tăng giá trị giữ lại trong nước.

Doanh nghiệp cần được hỗ trợ để đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe về môi trường và truy xuất nguồn gốc nhằm tận dụng tối đa các hiệp định thương mại tự do. Khi nội lực được củng cố, những đợt nhập siêu chuẩn bị như hiện tại sẽ thực sự trở thành bệ phóng để Việt Nam xác lập vị thế vững chắc hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu.