Nới lỏng nút thắt hóa đơn cho thương mại điện tử

Bước ngoặt từ thực tiễn vận hành

Sự bùng nổ của kinh tế số trong những năm qua đã đặt ra bài toán hóc búa cho các nhà quản lý về việc dung hòa giữa mục tiêu chống thất thu thuế và việc nuôi dưỡng nguồn thu. Sau một thời gian áp dụng các quy định nghiêm ngặt về hóa đơn điện tử theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP và Nghị định số 117/2025/NĐ-CP, thực tế triển khai đã bộc lộ những điểm nghẽn cần được tháo gỡ kịp thời.

Việc Bộ Tài chính lấy ý kiến cho Dự thảo sửa đổi, bổ sung quy định về hóa đơn, chứng từ không chỉ là một động thái điều chỉnh kỹ thuật đơn thuần mà còn cho thấy sự cầu thị, sát sao với hơi thở của thị trường.

Nhìn lại giai đoạn vừa qua, quy định bắt buộc hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng mỗi năm phải xuất hóa đơn điện tử cho từng đơn hàng đã tạo ra một áp lực hành chính khổng lồ. Với đặc thù của thương mại điện tử là số lượng giao dịch cực lớn nhưng giá trị đơn hàng đôi khi chỉ vài chục ngàn đồng, việc duy trì hệ thống nhân sự và phần mềm để xuất hóa đơn cho hàng trăm đơn hàng mỗi ngày là một gánh nặng tài chính không nhỏ.

Theo phản ánh từ các hộ kinh doanh, chi phí mua gói hóa đơn, phí tích hợp phần mềm và thời gian xử lý hậu cần đã ngốn mất một phần đáng kể lợi nhuận vốn đã mỏng manh do sự cạnh tranh gay gắt về giá trên các sàn.

Điểm sáng nhất trong Dự thảo lần này chính là đề xuất miễn lập hóa đơn điện tử cho các cá nhân không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Đặc biệt, đối với mô hình các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán, nếu chủ sàn đã thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay theo từng giao dịch, người bán sẽ được giải phóng khỏi nghĩa vụ lập hóa đơn.

Đây là một bước đi đột phá, chuyển dịch trách nhiệm từ hàng vạn cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ sang các đơn vị có nền tảng công nghệ mạnh mẽ là các chủ sàn. Cách tiếp cận này giúp cơ quan thuế quản lý dòng tiền tập trung, minh bạch mà vẫn giảm thiểu tối đa phiền hà cho người dân.

Dưới góc độ doanh nghiệp, bà Trần Phương Anh, chủ một hộ kinh doanh thiết bị điện gia dụng, chia sẻ rằng phần lớn khách hàng mua lẻ hiện nay không hề có nhu cầu lấy hóa đơn. Việc buộc phải xuất hóa đơn cho những người không cần đến nó không chỉ gây lãng phí tài nguyên số mà còn làm phức tạp hóa quy trình vận hành của cửa hàng.

Khi sàn đứng ra làm đầu mối xuất hóa đơn cho những khách hàng thực sự có nhu cầu, hộ kinh doanh có thể tập trung hoàn toàn vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ chăm sóc khách hàng thay vì loay hoay với các thao tác kỹ thuật thuế.

Giải pháp hài hòa lợi ích và tính minh bạch

Việc chuyển giao quyền xuất hóa đơn cho sàn thương mại điện tử được đánh giá là giải pháp tối ưu, song nó cũng đặt ra những yêu cầu mới về quản trị dữ liệu và quy trình đối soát. Theo phân tích của giới chuyên gia, mô hình này giúp tạo ra một hệ sinh thái khép kín, nơi dòng tiền, hàng hóa và nghĩa vụ thuế được khớp nối chính xác trên nền tảng số. Khi sàn đứng ra phát hành hóa đơn, tính xác thực của giao dịch sẽ được đảm bảo cao hơn, hạn chế tình trạng mua bán hóa đơn ảo hoặc kê khai không trung thực doanh thu.

Ông Đỗ Quang Huy, Giám đốc Công ty CP Ecotop, nhận định phương án người bán chỉ cần xuất một hóa đơn tổng cho sàn dựa trên doanh thu tháng là cực kỳ hợp lý. Ví dụ, nếu doanh số đạt mức 500 triệu đồng, thay vì phải xuất hàng nghìn hóa đơn nhỏ lẻ, người bán chỉ cần thực hiện một thao tác duy nhất với chủ sàn.

Điều này không chỉ cắt giảm chi phí vận hành mà còn giúp các hộ kinh doanh dễ dàng hơn trong việc quản lý sổ sách kế toán. Tuy nhiên, ông Huy cũng nhấn mạnh rằng cơ quan quản lý cần tính đến độ trễ của các giao dịch thương mại điện tử, vốn thường xuyên phát sinh việc hoàn hàng hoặc khiếu nại sau khi khách đã nhận sản phẩm.

Thực tế cho thấy, chính sách hoàn trả của các sàn thường kéo dài từ 7 đến 30 ngày. Nếu hóa đơn đã được xuất ngay khi giao hàng thành công nhưng sau đó khách hàng trả hàng, việc hủy hoặc điều chỉnh hóa đơn theo quy định hiện hành gặp rất nhiều khó khăn và thủ tục giải trình phức tạp.

Vì vậy, các chuyên gia kiến nghị cần có cơ chế linh hoạt, cho phép một khoảng thời gian chờ hoặc quy trình xử lý hóa đơn điều chỉnh tự động trên hệ thống của sàn để khớp với dữ liệu thực tế phát sinh. Điều này sẽ giúp giảm thiểu rủi ro pháp lý cho cả người bán lẫn sàn thương mại điện tử trước cơ quan thuế.

Việc bỏ quy định áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền đối với bán hàng trên nền tảng số cũng là một điều chỉnh xác đáng. Với thương mại điện tử, mọi dữ liệu đã được số hóa ngay từ khâu đặt hàng, thanh toán đến vận chuyển, do đó việc ép buộc sử dụng máy tính tiền là sự chồng chéo không cần thiết về công cụ. Thay vào đó, việc tập trung kết nối dữ liệu trực tiếp giữa sàn và cơ quan thuế sẽ mang lại hiệu quả quản lý cao hơn nhiều lần.

Nhìn rộng hơn, việc nới lỏng các quy định về hóa đơn cho thấy tư duy quản lý đã chuyển từ kiểm soát sang kiến tạo. Trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều thách thức, mỗi bước giảm bớt thủ tục hành chính là một sự hỗ trợ thiết thực giúp khu vực kinh tế hộ gia đình có thêm dư địa để tồn tại và phát triển.

Khi rào cản về tuân thủ được hạ thấp, các cá nhân sẽ tự tin hơn khi tham gia vào thị trường chính thức, từ đó mở rộng cơ sở thuế một cách tự nhiên và bền vững. Sự đồng thuận giữa nhà quản lý, doanh nghiệp sàn và người bán hàng sẽ là chìa khóa để đưa thương mại điện tử Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả hơn.