Nỗ lực phục hồi bền vững ngành dệt may – da giày Việt Nam

Ngày 8/10, Hiệp hội Dệt may Việt Nam và Hiệp hội Da – Giày – Túi xách Việt Nam phối hợp tổ chức Chương trình đối thoại “Chung sức vì sự phục hồi bền vững ngành dệt may – da giày Việt Nam”. 

Làn sóng Covid-19 lần thứ tư, bắt đầu từ ngày 27/4/2021, có ảnh hưởng mạnh mẽ hơn hẳn những làn sóng trước đây. Cho tới ngày 20/9/2021, cả nước đã ghi nhận 691.298 ca nhiễm tại 62 tỉnh, thành phố. Tốc độ tiêm vắc xin của Việt Nam vẫn còn chậm so với khu vực: hiện mới có khoảng 28% dân số được tiêm trong đó gần 7% dân số trên 18 tuổi được tiêm đủ 2 mũi.

Ông Trương Văn Cẩm – Phó Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam nhận định, làn sóng Covid-19 lần thứ tư xảy ra khi ngành dệt may và da giày bước vào mùa cao điểm trong sản xuất xuất khẩu với số lượng đơn hàng tăng mạnh khi các thị trường truyền thống như Mỹ, EU, và Trung Quốc đều phục hồi. 

Đặc biệt, làn sóng Covid-19 lần này đã ảnh hưởng trực tiếp tới các khu công nghiệp, khiến cho hàng nghìn người lao động bị nhiễm và hàng nghìn doanh nghiệp phải tạm ngừng sản xuất. 

Các tác động tiêu cực của Covid-19 đến ngành

Tại Hội thảo, bà Đỗ Quỳnh Chi – đại diện Trung tâm nghiên cứu Quan hệ lao động đã có những chia sẻ về kết quả khảo sát ảnh hưởng của làn sóng thứ 4 đại dịch COVID-19 đến doanh nghiệp và người lao động (NLĐ) ngành dệt may- da giày.

Theo đó, dịch bệnh đã ảnh hưởng trực tiếp tới các khu công nghiệp, khiến cho hàng nghìn NLĐ bị nhiễm vi rút SAR-COV-2 và hàng nghìn doanh nghiệp phải tạm ngừng sản xuất. 

Trong tháng 9/2021, tổng kim ngạch xuất khẩu hàng (KNXK) dệt may của Việt Nam ước đạt 3,06 tỷ USD, giảm 8,15% so với tháng trước và giảm 8.9% so với cùng kỳ năm ngoái. KNXK của da giày Việt Nam trong tháng 9 ước đạt 920 triệu USD, giảm 8,0% so với tháng 8/2021 và giảm 35,2% so với cùng kỳ năm 2020.

Các nhãn hàng vì lo ngại bị chậm trễ thời gian giao hàng đã chuyển những đơn hàng chưa sản xuất ra nước ngoài. Khoảng 18% doanh nghiệp EU đã chuyển đơn hàng ra khỏi Việt Nam. 

Cũng theo kết quả khảo sát tháng 9 của Hiệp hội Dệt may và Hiệp hội Da – Giày – Túi xách Việt Nam, có gần 70% doanh nghiệp dệt may và da giày tham gia khảo sát bị nhãn hàng phạt vì giao hàng chậm trong năm 2021. 

Về phía NLĐ dệt may và da giày, kết quả khảo sát cho thấy trong bối cảnh giãn cách kéo dài, NLĐ đã bị những ảnh hưởng nặng nề về tâm lý, sức khỏe và kinh tế gần như kiệt quệ, trên 60% NLĐ di cư muốn về quê hoặc đã về quê. 

Bà Nguyễn Tuyết Mai – Phó Tổng thư ký Hiệp hội dệt may Việt Nam cho biết, ngành dệt may đang phải đối mặt với 3 khó khăn chính. Theo đó, khó khăn đầu tiên phải kể đến vấn đề mở cửa phục hồi sản xuất của các doanh nghiệp.

“Việc mở cửa sản xuất ở mỗi địa phương không đồng nhất khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn rất lớn trong mở của phục hồi sản xuất”, bà Nguyễn Tuyết Mai nhận định. 

Khó khăn thứ hai là vấn đề nguồn nhân lực. Ngành dệt may là ngành cần lực lượng lao động lớn, Covid-19 làm ảnh hưởng đến tâm lý, tinh thần và nguồn thu nhập của người lao động. 

Thời gian vừa qua, rất nhiều người lao động đã rời các khu công nghiệp phía Nam để trở về quê bởi áp lực về tiền bạc và sức khỏe. Nếu không giải quyết được vấn đề người lao động, trong 03 tháng cuối năm 2021, toàn ngành dệt may – da giày có thể sẽ phải đối diện với vấn đề thiếu lao động trầm trọng do người lao động có xu hướng về quê tránh dịch, chưa quay trở lại làm việc ngay.

Vấn đề thứ ba cũng là vấn đề nhức nhối nhất là vấn đề tài chính. Cả nước đã áp dụng các biện pháp phòng – chống – kiểm soát dịch nghiêm ngặt như hạn chế đi lại, yêu cầu xét nghiệm thường xuyên, giãn cách và phong toả diện rộng, các doanh nghiệp bị yêu cầu nhiều thủ tục để được phép hoạt động. Một số doanh nghiệp nỗ lực thực hiện chính sách ‘3 tại chỗ – 1 cung đường’ nhưng phải chịu rất nhiều chi phí tốn kém trong khi tỉ lệ người lao động có thể thu xếp tham gia sản xuất không nhiều và nguy cơ lây nhiễm vẫn rất cao. Rất nhiều doanh nghiệp đang đứng trước nguy cơ phá sản…

Đồng tình với ý kiến của bà Nguyễn Tuyết Mai, bà Phan Thị Thanh Xuân – Phó chủ tịch Hiệp hội Da giày và túi xách Việt Nam nhận định, vấn đề lưu thông giữa các địa phương, vấn đề an toàn, tâm lý của người lao động và vấn đề tài chính đã, đang và sẽ là những thách thức lớn của ngành.

Hướng đi nào cho ngành trong những tháng cuối năm?

Bà Đỗ Quỳnh Chi – đại diện Trung tâm nghiên cứu Quan hệ lao động cho rằng, ngành dệt may – da giày vẫn còn một số cơ hội như: tỷ lệ phủ ít nhất 1 mũi vắc xin của 2 ngành khá cao (73.6%); 89% NLĐ di cư mong muốn trở lại làm tại nhà máy hiện tại. 

Bên cạnh đó, việc các doanh nghiệp lớn duy trì trợ cấp cho NLĐ trong thời gian ngừng việc sẽ là động lực tạo niềm tiên và gắn bó của NLĐ. Một số nhãn hàng hỗ trợ tiền xét nghiệm, chia sẻ chi phí ship air, cam kết đơn sau dịch… giúp doanh nghiệp có thể phục hồi nhanh chóng. 

Về các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp, bà Chi cho rằng cần tiêm vắc xin cho NLĐ, lưu ý tăng cường cho khu vực miền Bắc và miền Trung, NLĐ di cư về quê. Song song với đó là nới lỏng các biện pháp chống dịch như lưu thông giữa các tỉnh, cho phép NLĐ đã tiêm ít nhất 1 mũi vắc xin làm việc bình thường. 

Các nhãn hàng chia sẻ kinh phí cần có thương lượng giữa hiệp hội với nhãn hàng để chia sẻ chi phí ship air, chi phí xét nghiệm, tạm ứng tiền trả lương cho NLĐ.

Đồng thời, giảm thuế phí, giãn nợ và cho doanh nghiệp vay ưu đãi, đặc biệt trả lương NLĐ vì thời gian thanh toán đơn hàng sẽ kéo dài.

Phó chủ tịch Hiệp hội Da giày và túi xách Việt Nam cho rằng, Covid-19 đặt ra một vấn đề rằng các doanh nghiệp cần có phương án, quỹ phòng ngừa rủi ro. Đồng thời, cần có hợp tác chặt chẽ giữa nhà máy và khách hàng để cùng tồn tại, cùng phát triển.

Về hỗ trợ cho NLĐ và gia đình, các doanh nghiệp cần liên hệ thường xuyên với NLĐ để nắm tình hình và hỗ trợ ngay khi cần thiết; thực hiện trợ cấp ngừng việc ngay – NQ68; thu xếp cho NLĐ di cư về quê an toàn; phối hợp với chính quyền địa phương của NLĐ di cư thu xếp phương tiện, chi phí xét nghiệm, ưu tiên tiêm vắc xin để NLĐ trở về nhà máy càng sớm càng tốt; các nhãn hàng đảm bảo thời hạn thanh toán bình thường để doanh nghiệp trả lương cho NLĐ.

Trần Thuỳ