Nhiều rào cản trong việc thu hút vốn đầu tư phát triển điện khí

Trong những năm gần đây, khi mà những biến đổi khí hậu ảnh hưởng rõ nét tới môi trường sống trên trái đất thì nguồn phát thải ô nhiễm đã được chú ý giảm thiểu, việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch truyền thống (than đá, dầu thô) ngày một hạn chế. Con người đang hướng tới sử dụng những dạng nhiên liệu bền hơn, sạch hơn, ít gây ô nhiễm môi trường sống hơn. 

Để đảm bảo cung cấp điện cho hệ thống và giảm phát thải khí nhà kính ra môi trường; bù đắp thiếu hụt năng lượng cho hệ thống và đảm bảo đa dạng nguồn cung cấp nhiên liệu, Việt Nam cũng đã định hướng sử dụng nguồn nhiên liệu  LNG trước mắt cho sản xuất điện từ những năm đầu của thế kỷ 21. Cụ thể đã được quy hoạch các dự án phát triển hạ tầng nhập khẩu LNG trong quy hoạch tổng thể phát triển ngành công nghiệp Khí Việt Nam giai đoạn đến năm 2025 tầm nhìn 2035 (Quy hoạch Khí) và Quy hoạch phát triển điện lực Quốc gia giai đoạn 2011- 2020 tầm nhìn 2030 điều chỉnh (Quy hoạch điện VII điều chỉnh).

Do đó, việc đưa vào sử dụng và phát triển LNG tại Việt Nam đã và đang còn nhiều cơ hội cho ngành năng lượng Việt Nam, song thực tế còn nhiều khó khăn, trở ngại để đưa vấn đề này trở thành hiện thực. Chính phủ và các cơ quan chức năng đã nhận thức rõ tầm quan trọng của LNG trong bối cảnh phát triển năng lượng gắn liền với bảo vệ môi trường.

Theo số liệu củaTrung tâm Cơ sở hạ tầng Toàn cầu (Global Infrastructure Hub), Việt Nam cần trung bình ít nhất 25 tỷ USD mỗi năm cho chi tiêu cơ sở hạ tầng trong 20 năm tới, trong đó năng lượng chiếm gần 45%. Quy mô 22.400 MW điện LNG đòi hỏi vốn đầu tư khoảng 20 tỷ USD, tương đương gần 500 nghìn tỷ đồng.

Trong Hội thảo “Phát triển Điện khí ở Việt Nam: Cơ hội và Thách thức” mới đây, PGS. TS Đinh Trọng Thịnh, chuyên gia kinh tế, cho biết khó khăn lớn nhất của Việt Nam hiện tại là cần lượng vốn đầu tư lớn để phát triển hạ tầng điện khí LNG, cùng các quy trình xây dựng và chất lượng cực kỳ nghiêm ngặt, trong khi Việt Nam thiếu kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Vì vậy, cần những chủ đầu tư có nguồn vốn lớn, có kinh nghiệm xây dựng hạ tầng cơ sở điện khí LNG. 

Tuy nhiên, TS Vũ Đình Ánh, chuyên gia kinh tế, cho biết vẫn còn nhiều vướng mắc trong đàm phán hợp đồng mua bán điện PPA, hợp đồng mua khí GSA giữa chủ đầu tư với Công ty Mua bán điện (EVN EPTC). Cụ thể, đối với các dự án điện sử dụng khí trong nước và LNG nhập khẩu, các chủ đầu tư trong nước yêu cầu hợp đồng mua bán điện (PPA) phải có cam kết sản lượng điện hợp đồng dài hạn, ổn định; chuyển ngang cam kết sản lượng mua khí từ hợp đồng mua khí sang hợp đồng mua điện và chuyển ngang giá khí sang giá điện. 

Nhưng các nhà đầu tư nước ngoài lại đòi hỏi áp dụng luật nước ngoài, điều kiện bất khả kháng và cam kết bao tiêu sản lượng khí, hoặc sản lượng điện. Đặc biệt họ yêu cầu bảo lãnh Chính phủ một số nội dung như: bảo lãnh thanh toán cho EVN; bảo lãnh chuyển đổi ngoại tệ; bảo lãnh việc chấm dứt hợp đồng; bảo lãnh rủi ro đến tiến độ đấu nối lưới và các sự cố lưới điện truyền tải. Từ đó dẫn đến những khó khăn trong thu xếp tài chính triển khai dự án trong bối cảnh Chính phủ đã ngừng cung cấp bảo lãnh.

Bên cạnh đó, theo Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), rào cản về chính sách, nguồn vốn, thị trường khiến cho đầu tư nhiệt điện khí LNG không dễ dàng. Quy trình cấp phép của các dự án LNG tại Việt Nam được đánh giá là phức tạp. Mô hình BOT và nhà máy điện độc lập (IPP) cho lĩnh vực điện khí LNG không còn dễ dàng. 

IEEFA cho biết, giới đầu tư nước ngoài đã bày tỏ lo ngại khi Luật Đầu tư theo phương thức PPP có hiệu lực từ ngày 1/1/2021, bắt buộc áp dụng luật Việt Nam để giải thích hợp đồng và không quy định cụ thể về bảo lãnh Chính phủ đối với nghĩa vụ thực hiện hợp đồng của các doanh nghiệp nhà nước như EVN. 

Trong khi đó, Luật Đầu tư mới  không quy định rõ về việc cung cấp các cam kết bảo lãnh của Chính phủ hay chuyển đổi ngoại tệ. Các dự án nhiệt điện khí LNG thuộc dạng IPP cũng sẽ phải tuân theo một hợp đồng mua bán điện (PPA) mẫu được điều chỉnh bởi pháp luật Việt Nam. Theo đó, nhà máy điện sẽ phải cạnh tranh trên thị trường bán buôn và chỉ được bao tiêu với số lượng hạn chế từ EVN. Khung pháp lý về BOT và IPP đều không tương thích với các điều khoản hợp đồng mà các chủ đầu tư dự án nhiệt điện khí LNG đang yêu cầu để đảm bảo khả năng vay vốn cho dự án. 

Do đó, để khơi thông dòng vốn cho điện khí, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cho biết Việt Nam cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý làm cơ sở để triển khai xây dựng, sử dụng hạ tầng liên quan đến khí LNG. Các quy định, quy chuẩn, tiêu chuẩn về kỹ thuật, thương mại, tài chính cần phải được hoàn thiện. 

Ngoài ra cần rà soát và chỉnh sửa các  quy định về thủ tục, trình tự đầu tư ở các Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng, Luật Môi trường, Luật Quy hoạch tạo điều kiện cho việc hoàn thiện và phát triển điện khí LNG.

Đồng quan điểm, TS Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, cho biết các cơ quan chức năng cần tăng tốc xây dựng chính sách cho ngành công nghiệp LNG đồng bộ và xuyên suốt (bao gồm phát triển hạ tầng LNG theo mô hình Kho cảng trung tâm - LNG Hub). 

Ngoài ra là cơ chế chuyển ngang giá khí LNG tái hóa từ hợp đồng mua bán khí sang hợp đồng mua bán điện, phê duyệt cước phí qua kho và đường ống đưa LNG đến nhà máy điện, nguyên tắc phân bổ LNG nhập khẩu cùng với các nguồn khí nội địa cho các nhà máy điện. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các nhà đầu tư quốc tế, các nhà đầu tư tư nhân yên tâm đầu tư vốn phát triển điện khí LNG.

Bên cạnh đó, TS Nguyễn Minh Phong lưu ý, cần chú ý cân nhắc lộ trình chuyển đổi nhiên liệu từ khí trong nước và LNG sang hydro để đảm bảo các nhà đầu tư có đủ thời gian thu hồi vốn. Đồng thời cần phát triển các dịch vụ hỗ trợ các chủ đầu tư trong quá trình nắm bắt thông tin, pháp lý và ra quyết định, triển khai dự án đầu tư điện khí....