Nhận diện biến tướng buôn lậu thuốc lá thời công nghệ

Ma trận buôn lậu trên nền tảng số

Tại Hội nghị triển khai Chỉ thị số 25/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ mới đây, các Ban Chỉ đạo 389 địa phương đồng loạt cảnh báo bức tranh buôn lậu thuốc lá đã thay đổi căn bản. Thay vì chỉ tập trung vào tuyến biên giới hay đường bộ truyền thống như trước đây, tội phạm đang ráo riết lợi dụng môi trường số, thương mại điện tử và dịch vụ chuyển phát nhanh để hình thành các đường dây tiêu thụ khép kín.

Các sản phẩm từ thuốc lá điếu nhập lậu cho đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng được rao bán công khai trên các nền tảng mạng xã hội như Facebook, Zalo, Telegram. Các đối tượng thường xuyên sử dụng tài khoản ảo, số điện thoại không chính chủ, ví tiền điện tử hoặc tài khoản ngân hàng giả nhằm che đậy nhân thân.

Việc giao hàng được ủy thư qua dịch vụ ship COD, xe khách, xe ôm công nghệ hoặc các doanh nghiệp bưu chính chuyển phát nhanh. Để đối phó với cơ quan chức năng, hàng hóa bị xé lẻ thành các kiện nhỏ dưới 1.500 bao nhằm né tránh mức truy cứu trách nhiệm hình sự, gây vô vàn khó khăn cho công tác thu thập chứng cứ và truy vết các đối tượng cầm đầu.

Sự biến tướng này diễn ra trên quy mô toàn quốc với những phương thức ngụy trang ngày càng manh động. Tại Quảng Ninh, đối tượng lợi dụng cư dân biên giới vận chuyển nhỏ lẻ hoặc dùng xuồng cao tốc ngụy trang tàu cá để đưa hàng qua bến dân sinh. Đồng Tháp vẫn căng thẳng với thủ đoạn kiến tha lâu đầy tổ trên sông ngòi ban đêm, trong khi Đà Nẵng ghi nhận tình trạng gia công khoang bí mật trên xe tải thùng kín để cất giấu hàng lậu. Đáng chú ý, tại TP.HCM, địa bàn đã chuyển từ điểm nhập lậu thành trung tâm trung chuyển và tiêu thụ trực tuyến lớn nhất cả nước.

Nhận diện về thực trạng này, Thiếu tướng Đỗ Ngọc Cảnh, Cục trưởng Cục Phòng, chống ma túy và tội phạm, Bộ đội Biên phòng chỉ ra rằng, phương thức giao nhận hiện nay cực kỳ tinh vi khi người giao và người nhận hoàn toàn không tiếp xúc trực tiếp. Sự kết hợp giữa thực địa và môi trường số khiến phương thức kiểm soát truyền thống tại cửa khẩu hay trên đường giao thông không còn đủ sức ngăn chặn.

Đổi mới phương thức quản lý

Trước bối cảnh tội phạm liên tục thay đổi thủ đoạn, việc đổi mới phương thức chống buôn lậu từ tuần tra, bắt giữ thủ công sang quản lý dựa trên phân tích dữ liệu, chia sẻ thông tin và nhận diện rủi ro là yêu cầu sống còn. Áp lực này càng trở nên gay gắt hơn khi chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt mới đối với thuốc lá bắt đầu áp dụng từ ngày 1/1/2027.

Phân tích về tác động chính sách, ông Trần Lê Minh, Phó Trưởng Ban thị trường Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam nhận định, bên cạnh thuế suất phần trăm hiện hành, việc áp thêm thuế tuyệt đối 2.000 đồng mỗi bao và tăng dần lên 10.000 đồng vào năm 2031 sẽ khiến giá thuốc lá hợp pháp trong nước tăng cao, gián tiếp gia tăng nguy cơ buôn lậu nếu không có giải pháp kiểm soát hiệu quả.

Bên cạnh đó, khoảng trống pháp lý trong việc xử lý các loại thuốc lá thế hệ mới cũng đang tạo ra rào cản lớn cho lực lượng thi hành công vụ. Dưới góc độ quản lý nhà nước, ông Đặng Văn Dũng, Phó Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia cho biết, trong khi thuốc lá điếu đã có quy định tiêu hủy rõ ràng thì thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng vẫn chưa có quy chuẩn thống nhất trên phạm vi cả nước.

Để triển khai hiệu quả Chỉ thị số 25/CT-TTg, các bộ ngành cần khẩn trương phối hợp hoàn thiện thể chế tiêu hủy, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và siết chặt quản lý trên không gian mạng. Chỉ khi chuyển mạnh sang quản lý dựa trên dữ liệu và chủ động đấu tranh từ sớm, lực lượng chức năng mới có thể triệt phá tận gốc các đường dây buôn lậu xuyên địa bàn, bảo vệ thị trường nội địa lành mạnh.