Nguồn cung thu hẹp, thị trường hạt điều bước vào giai đoạn cạnh tranh mới

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu hạt điều của Việt Nam vẫn ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, cơ cấu sản phẩm có sự dịch chuyển theo hướng đa dạng hơn và thị phần tại thị trường Đức tiếp tục được mở rộng, tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp trong năm 2026.

Nguồn cung toàn cầu thu hẹp, cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam có sự dịch chuyển

Thị trường hạt điều thế giới đang bước vào giai đoạn cuối mùa thu hoạch, khiến nguồn cung nguyên liệu dần thu hẹp. Trong khi đó, nhu cầu tiêu thụ tại nhiều thị trường vẫn chưa phục hồi mạnh, tạo nên trạng thái giằng co giữa nguồn cung giảm và sức mua còn thận trọng.

Nguồn cung hạt điều nhân từ khu vực Tây Phi đang chậm lại khi mùa vụ gần kết thúc. Hoạt động giao dịch tại Gha-na giảm, trong khi giá thu mua tại trang trại ở Ni-giê-ri-a tiếp tục duy trì ổn định. Theo dự báo, sản lượng điều thô của Tây Phi năm 2026 chỉ đạt khoảng 1,3-1,4 triệu tấn, giảm từ mức 1,55 triệu tấn của năm 2025, tương đương giảm khoảng 200.000-250.000 tấn. Đến nay, tổng lượng thu hoạch mới đạt khoảng 900.000 tấn.

Tại Bờ Biển Ngà, mưa kéo dài ảnh hưởng đến quá trình phơi sấy và chất lượng hạt điều, khiến hoạt động thu mua diễn ra chậm. Mặc dù các nhà chế biến trong nước tiêu thụ khoảng 700.000 tấn điều thô, trong đó sản lượng chế biến đạt khoảng 450.000 tấn, nhưng lượng xuất khẩu trong tháng 4/2026 chỉ còn khoảng 25.000 tấn.

Nguồn cung giảm là yếu tố có thể hỗ trợ mặt bằng giá trong trung hạn, song tác động chưa thể hiện rõ khi nhu cầu nhập khẩu vẫn ở mức dè dặt. Bên cạnh đó, diễn biến địa chính trị với căng thẳng tại Trung Đông có dấu hiệu hạ nhiệt cùng kỳ vọng chi phí vận tải giảm được cho là sẽ tác động đến hoạt động mua hàng trong các tháng tới.

Trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động, hoạt động xuất khẩu hạt điều của Việt Nam trong tháng 5/2026 vẫn ghi nhận nhiều điểm tích cực. Xuất khẩu hạt điều W180 đạt 17,5 nghìn tấn với trị giá 135,2 triệu USD, tăng 31,6% về lượng và tăng 29,4% về trị giá so với tháng trước. Hạt điều W210 tăng 43,5% về lượng và 43,3% về trị giá; DW tăng lần lượt 58,3% và 67,4%; W240 tăng 6,8% về lượng và 7,5% về trị giá.

Ở chiều ngược lại, W320 – chủng loại có tỷ trọng xuất khẩu lớn nhất – giảm 2,8% về lượng và giảm 3,2% về trị giá so với tháng trước.

Diễn biến này cho thấy cơ cấu xuất khẩu của ngành điều đang có sự dịch chuyển đáng chú ý. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào các dòng sản phẩm truyền thống, nhiều chủng loại khác đang gia tăng tỷ trọng, góp phần đa dạng hóa danh mục xuất khẩu và mở rộng cơ hội tiếp cận các phân khúc khách hàng khác nhau.

Trong đó, W240 là chủng loại có mức tăng tỷ trọng nhanh nhất, từ 13,1% trong 5 tháng đầu năm 2025 lên 16% trong cùng kỳ năm 2026. Đây cũng là tín hiệu cho thấy nhu cầu thị trường đang có sự thay đổi, tạo điều kiện để doanh nghiệp điều chỉnh cơ cấu sản phẩm phù hợp hơn với diễn biến của thị trường.

Một điểm đáng chú ý khác là nhóm hạt điều SP ghi nhận mức tăng trưởng ba chữ số trong tháng 5/2026 khi tăng 144,4% về lượng và tăng tới 268,7% về trị giá so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, các dòng điều nhân truyền thống như W320, WS/WB, W180 và DW lại giảm so với cùng kỳ.

Lũy kế 5 tháng đầu năm 2026, nhiều chủng loại như W240, LP, SP và W210 đều duy trì mức tăng trưởng tích cực. Điều này phản ánh xu hướng đa dạng hóa sản phẩm xuất khẩu, góp phần giảm sự phụ thuộc vào một số chủng loại truyền thống.

Không chỉ thay đổi về cơ cấu sản phẩm, cơ cấu thị trường cũng đang mở rộng. Xuất khẩu sang nhiều thị trường mới tại Trung Đông và Trung Mỹ ghi nhận mức tăng trưởng khả quan. Đối với hạt điều W320, xuất khẩu sang Ba-ranh tăng 117,6%; Cộng hòa Đô-mi-ni-ca-na tăng 188,4%; Băng-la-đét tăng 385%; Gioóc-đa-ni tăng 253%.

Đối với W240, xuất khẩu sang Ba-ranh tăng trên 500%; Ai Cập tăng 38,5%; Giê-oóc-gi-a tăng 189,5%; Gioóc-đa-ni tăng 59,2%.

Việc mở rộng thị trường giúp doanh nghiệp từng bước phân tán rủi ro trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, đồng thời giảm bớt sự phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Thị trường Đức tiếp tục là điểm tựa cho hạt điều Việt Nam

Đức tiếp tục duy trì vai trò là một trong những thị trường nhập khẩu hạt điều quan trọng nhất của Việt Nam.

Theo Cơ quan Thống kê châu Âu, trong tháng 3/2026, Đức nhập khẩu 7.511 tấn hạt điều với trị giá 55,62 triệu USD, tăng 12,7% về lượng và tăng 13% về trị giá so với tháng trước. So với cùng kỳ năm 2025, mức tăng đạt 19,9% về lượng và 24,9% về trị giá.

Lũy kế 3 tháng đầu năm 2026, lượng nhập khẩu đạt 23.862 tấn, trị giá 177,45 triệu USD, tăng 20,1% về lượng và tăng 24% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Giá nhập khẩu bình quân đạt 7.437 USD/tấn, tăng 3,2% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, giá nhập khẩu từ Việt Nam tăng 4%; Bỉ tăng 13,1%; Úc tăng 3,5%; Ni-giê-ri-a tăng 14,9% và Ý tăng 22,4%. Ngược lại, giá nhập khẩu từ Bờ Biển Ngà, Hà Lan và Bra-xin giảm nhẹ từ 0,1-6,2%.

Cơ cấu nguồn cung cho thấy Đức tiếp tục tăng nhập khẩu từ các nước ngoài khối EU. Trong 3 tháng đầu năm 2026, lượng nhập khẩu từ khu vực này đạt 20.126 tấn, trị giá 150,03 triệu USD, tăng 30,3% về lượng và tăng 33,4% về trị giá. Trong khi đó, nhập khẩu từ nội khối EU giảm xuống còn 3.736 tấn, trị giá 27,4 triệu USD, giảm 15,4% về lượng và giảm 10,5% về trị giá.

Với 14.296 tấn hạt điều, trị giá 106,8 triệu USD, Việt Nam tiếp tục là nguồn cung lớn nhất cho thị trường Đức, vượt các nguồn cung như Bờ Biển Ngà, Hà Lan, Bỉ và Úc.

Đáng chú ý, thị phần của Việt Nam trong tổng lượng hạt điều nhập khẩu của Đức tăng từ 55,7% trong 3 tháng đầu năm 2025 lên 59,9% trong cùng kỳ năm 2026. Việc thị phần tiếp tục được mở rộng trong bối cảnh tổng nhu cầu nhập khẩu của Đức cũng tăng cho thấy hạt điều Việt Nam không chỉ giữ vững vị trí dẫn đầu mà còn cải thiện năng lực cạnh tranh tại một trong những thị trường tiêu thụ lớn nhất Liên minh châu Âu.

Đức hiện là quốc gia tiêu thụ hạt điều lớn nhất trong Liên minh châu Âu. Quy mô thị trường được định giá 357,8 triệu USD năm 2025 và dự kiến tăng lên 372,5 triệu USD trong năm 2026, trước khi đạt 455,4 triệu USD vào năm 2031 với tốc độ tăng trưởng bình quân 4,1%/năm trong giai đoạn 2026-2031.

Tuy nhiên, cùng với triển vọng mở rộng nhu cầu là áp lực cạnh tranh ngày càng rõ nét từ các quốc gia châu Phi. Ni-giê-ri-a đang đẩy mạnh đầu tư chế biến với 5 dự án nhà máy mới, hướng tới gia tăng giá trị bằng việc nhập khẩu điều thô từ các nước lân cận để chế biến và xuất khẩu. Hiện quốc gia này đứng thứ hai tại châu Phi về chế biến hạt điều sau Bờ Biển Ngà và xuất khẩu sang Đức đã ghi nhận mức tăng trưởng ba chữ số trong 3 tháng đầu năm 2026.

Trong khi đó, Bờ Biển Ngà cũng tiếp tục mở rộng công nghiệp chế biến ngay tại nguồn nguyên liệu. Thị phần của quốc gia này tại thị trường Đức tăng từ 16,9% lên 21,5% chỉ sau một năm.

Những diễn biến này cho thấy cạnh tranh trên thị trường hạt điều quốc tế đang chuyển từ xuất khẩu nguyên liệu sang gia tăng giá trị thông qua chế biến sâu. Đối với doanh nghiệp Việt Nam, việc duy trì vị trí dẫn đầu tại Đức cùng xu hướng mở rộng thị trường là lợi thế quan trọng, song cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao chất lượng và củng cố năng lực cạnh tranh để giữ vững thị phần trong bối cảnh các nguồn cung mới đang gia tăng hiện diện trên thị trường thế giới.