Nghịch lý trong đấu thầu vàng

Minh bạch thị trường vàng

Trong bối cảnh cơ hội và lợi nhuận đầu tư đa số các lĩnh vực khác gặp khó khăn, thì những động thái chênh lệch giá vàng nêu trên đã làm tăng các hoạt động buôn lậu vàng, tăng xu hướng sùng bái, thậm chí là “tiền tệ hoá” vàng SJC và tạo cơ hội cho những hoạt động tiêu cực, nhất là việc đầu cơ, trục lợi và lợi ích nhóm gắn với việc sản xuất và kinh doanh vàng SJC trên thị trường trong nước. Thậm chí, chỉ cần mua vàng 9999 của các thương hiệu khác để sản xuất ra vàng miếng hay nhẫn SJC là có thể thu lời nhanh chóng, khi cơ chế quản lý SJC và các quy chuẩn về thương hiệu vàng quốc gia SJC chưa bao giờ được công bố công khai rộng rãi và liệu thực tế cơ chế quản lý thương hiệu vàng này liệu đã chặt chẽ và minh bạch hay chưa...?!

Sư chênh lệch và cơn sốt săn vàng SJC khiến người tiêu dùng bị thiệt thòi do phải mua vàng với giá đắt khiến nhiều người dân tất toán tiền tiết kiệm, chuyển sang nắm giữ vàng. Đồng thời, dòng tiền trong nền kinh tế bị vướng vào vòng luẩn quẩn: Nhà đầu tư chuyển vốn vào vàng, khiến nền kinh tế khan hiếm tiền vào đầu tư, sản xuất; khiến chính sách phục hồi kinh tế trở nên khó khăn hơn, khiến xã hội phục hồi xu hướng vàng hoá và tiền tệ hoá vàng SJC.

Giá vàng thế giới chịu tác động cộng hưởng của nhiều nhân tố như kỳ vọng cắt giảm lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) gắn với diễn biến bất định của lạm phát ở Mỹ; sự khó lường của căng thẳng địa chính trị và kết quả cuộc bầu cử tại Mỹ sắp tới; kinh tế Trung Quốc suy giảm tăng trưởng và việc các ngân hàng TW trên thế giới tiếp tục mua trử vàng với khối lượng lớn cả nghìn tấn mỗi năm, nhất là Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc…

Giá vàng trong nước cũng chịu ảnh hưởng cùng chiều của các nhân tố trên do Việt Nam là nước nhập khẩu vàng trong bối cảnh lãi suất tiết kiệm xuống thấp, các kênh đầu tư bất động sản và TTCK kém hấp dẫn...

Tuy nhiên, việc giá chênh lệch quá cao giữa giá vàng trong nước và thế giới, cũng như giữa vàng SJC với các vàng thương hiệu khác cho thấy sự tắc nghẽn trong liên thông thị trường trong nước và quốc tế, cũng như sự thiếu minh bạch, cạnh tranh bình đẳng giữa các thương hiệu vàng trong nước.

Theo tinh thần Nghị định 24/2012/NĐ-CP, Nhà nước hiện vẫn độc quyền xuất nhập khẩu vảng và sản xuất vàng miếng; không khuyến khích kinh doanh vàng miếng, không bảo hộ giá cả vàng miếng, nhưng Nhà nước luôn tôn trọng quyền mua bán, bảo quản, cất trữ vàng của người dân và cũng không chấp nhận được sự chênh lệch giá quá lớn giữa vàng trong nước và quốc tế, giữa vàng SJC và các loại vàng miếng khác.

Để cải thiện nguồn cung vàng SJC, mới đây NHNN đã liên tiếp tổ chức 5 cuộc đấu thầu vàng miếng SJC. Trên thực tế, 3/5 cuộc đã bị hoãn do không đủ thành viên tham gia và chỉ có 2 cuộc tổ chức thành công, bán ra với tổng cộng 6800 lượng vàng SJC.

Sự không thành công của các phiên đấu thầu không chỉ thể hiện ở quy mô bán ra khiêm tốn kiểu “nhỏ giọt”, với mỗi phiên chỉ có 2 người mua, mà còn ở chỗ tạo nghịch lý sau đấu thầu vàng là giá SJC lại tăng mãnh liệt và giãn cách chênh lệch giá vàng trong nước với giá vàng thế giới lại bị đẩy cao lên thay vì mục tiêu phải kéo xuống như chỉ đạo của Thủ tướng Chinh phủ và yêu cầu của Lãnh đạo NHNN.

Động thái lạ này không chỉ do giá vàng thế giới tiếp tục diễn biến tăng giảm phúc tạp, mà còn cho thấy những bất cập mà cách thức tổ chức đấu thầu tạo ra, thể hiện đậm nét ở các điều kiện tổ chức thầu, cả về điều kiện giá tối thiểu, quy mô mua tối thiểu và thời gian nhận vàng miếng sau đấu thầu và thanh toán...\

Việc lấy giá tối thiểu mời thầu ở mức trên 80 triệu đồng/lượng, xấp sỉ mức giá mua vào của các doanh nghiệp kinh doanh vàng rõ ràng là nguyên nhân hàng đầu khiến giá vàng trong nước không thể thấp hơn giá trước tổ chức đấu thầu. Hơn nữa, giá mở thầu cao còn là gián tiếp khẳng định giá trong nước trước thời điểm mở thầu là giá hợp lý, bất chấp thực tế cao chênh so với giá thế giới tới cả chục triệu đồng, do tính độc quyền và khan hiếm nguồn cung vàng SJC. Việc định giá tối thiểu cao và quy mô bán ra nhỏ giọt đã trực tiếp tạo cơ hội cho doanh nghiệp kinh doanh vàng tạo sức ép buộc người mua chấp nhận giá cao, dù giá thế giới giảm nhanh...

Ngoài ra, điều kiện đấu thầu không hấp dẫn người mua vì NHNN buộc phải mua với khối lượng lớn (lần đấu thầu đầu tiên NHNN định mức phải mua tối thiểu là 1400 lượng và lần sau là 700 lượng), trong khi lại không chắc chắn có vàng ngay sau đấu thầu, do NHNN “chắc ăn” sẽ giữ quyền huỷ kết quả đấu thầu nếu không liên hệ được đối tác mua vàng nhập về để dập thành vàng miếng SGC giao trả người trúng thầu.

Đó là chưa kể việc NHNN đột ngột thay đổi giá tối thiểu trong đấu thầu lần đầu cũng là chỉ báo cho thấy sự thiếu chuyên nghiệp và tôn trọng người mua trong quy định đấu thầu.

Bởi vậy, vấn đề đặt ra là sớm điều chỉnh cách cung cấp vàng miếng ra thị trường nói chung, các điều kiện đấu thầu vàng miếng SJC nói riêng, đồng thời, thực hiện kiểm toán hiệu quả chính sách để làm căn cứ điều chỉnh đối với Nghị định 24, cũng như mở cuộc điều tra thích hợp về các sai phạm, lạm dụng và lợi ích nhóm trong quản lý thị trường vàng trong nước và thương hiệu vàng SJC thời gian qua.

 Đặc biệt, việc bổ sung các biện pháp minh bạch cần thiết chống “tiền tệ hoá” vàng SJC và làm tăng sự bình đẳng của thương hiệu này với các vàng 9999 khác là hết sức cấp thiết.

Đó cũng là một phần nhiệm vụ quan trọng và trực tiếp, gián tiếp góp phần mở rộng, đẩy nhanh quá trình hoàn thiện thể chế thị trường, tăng cường cuộc chiến phòng chống tham nhũng, tiêu cực ở nước ta trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng đầy đủ và sâu rộng, toàn diện hơn.

Cần thực hiện đa dạng các nhiệm vụ, giải pháp quản lý thị trường vàng

Trước mắt, NHNN và các cơ quan chức năng cần quan triệt đầy đủ và nghiêm túc văn bản số 213/TB-VPCP ngày 10/5/2024 của Văn phòng Chính phủ vừa ban hành, trong đó thông báo kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái tại cuộc họp về các giải pháp quản lý thị trường vàng trong thời gian tới.

Theo đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các Bộ, cơ quan liên quan theo chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền được giao tiếp tục thực hiện quyết liệt, nghiêm túc, đầy đủ, hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp quản lý thị trường vàng cả trước mắt và lâu dài theo ý kiến chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, lãnh đạo Chính phủ tại các Nghị quyết, Công điện, Chỉ thị và các văn bản có liên quan, nhất là Thông báo số 160/TB-VPCP ngày 11 tháng 4 năm 2024 của Văn phòng Chính phủ, trong đó tập trung thực hiện một số nhiệm vụ, giải pháp; tập trung vào việc: Khẩn trương rà soát, đánh giá toàn diện kết quả triển khai các giải pháp quản lý thị trường vàng của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong thời gian qua và diễn biến thị trường trong nước, quốc tế để theo thẩm quyền xem xét thực hiện kịp thời hơn, hiệu quả hơn các giải pháp, công cụ điều hành theo quy định pháp luật để ổn định, bình ổn ngay thị trường vàng theo mục tiêu đề ra, bảo đảm hiệu lực, hiệu quả, sát với tình hình thực tiễn hoạt động của thị trường vàng, khắc phục ngay tình trạng giá vàng miếng trong nước và giá vàng quốc tế chênh lệch ở mức cao, bảo đảm thị trường vàng hoạt động ổn định, hiệu quả, lành mạnh, công khai, minh bạch, đúng quy định pháp luật, không để vàng hóa nền kinh tế và ảnh hưởng đến ổn định kinh tế vĩ mô, an ninh tài chính tiền tệ quốc gia.

Khẩn trương thực hiện ngay việc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đối với thị trường vàng, hoạt động của các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng, các cửa hàng, đại lý phân phối và mua bán vàng miếng, việc tuân thủ các quy định liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh theo quy định tại Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03 tháng 4 năm 2012, quy định pháp luật về cạnh tranh và các quy định pháp luật có liên quan, báo cáo Thủ tướng Chính phủ kết quả trong tháng 5 năm 2024, không để chậm trễ hơn nữa.

Quản lý chặt chẽ hoạt động sản xuất và kinh doanh vàng miếng, kịp thời chấn chỉnh và xử lý nghiêm các vi phạm trong sản xuất, kinh doanh vàng miếng, nhất là các hành vi vi phạm pháp luật, buôn lậu, thẩm lậu, trục lợi, đầu cơ, thao túng, đẩy giá, cạnh tranh không đúng quy định…

Trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật kịp thời chuyển ngay hồ sơ đến Bộ Công an và các cơ quan chức năng để xử lý theo quy định.

Tiếp tục rà soát kỹ lưỡng, đánh giá, tổng kết việc thực hiện Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03 tháng 4 năm 2012 để nghiên cứu, đề xuất các giải pháp, chính sách quản lý thị trường vàng phù hợp với thực tiễn, đúng quy định pháp luật, có công cụ kiểm soát, quản lý hiệu quả, hiệu lực đối với thị trường vàng và có chế tài xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật đối với hoạt động kinh doanh vàng.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và các cơ quan có liên quan theo chức năng, nhiệm vụ được giao khẩn trương thực hiện ngay các giải pháp quyết liệt, đồng bộ, hiệu quả yêu cầu các doanh nghiệp, đơn vị kinh doanh vàng thực hiện nghiêm quy định về hóa đơn điện tử trong hoạt động kinh doanh, mua, bán vàng theo từng lần, kiên quyết không để chậm trễ, hoàn thành chậm nhất trong quý II năm 2024.

Các Bộ, cơ quan: Công an, Tài chính, Công Thương, Kế hoạch và Đầu tư, Thông tin và Truyền thông, Khoa học và Công nghệ, Tư pháp, Thanh tra Chính phủ, lực lượng biên phòng, thuế, hải quan, quản lý thị trường, cơ quan liên quan đến quản lý nhà nước về cạnh tranh và các cơ quan liên quan theo chức năng, nhiệm vụ được giao chủ động thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp phù hợp, hiệu quả theo thẩm quyền và quy định pháp luật, phối hợp chặt chẽ với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trong việc quản lý, bình ổn thị trường vàng, bảo đảm hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng theo đúng quy định tại Nghị định số 24/2012/NĐ-CP ngày 03 tháng 4 năm 2012 và các quy định khác có liên quan; kịp thời báo cáo cấp thẩm quyền các vấn đề vượt thẩm quyền, phát sinh.

Làm tốt các giải pháp và nhiệm vụ trên sẽ tạo nền tảng vững chắc để tăng tính liên thông thị trường, lành mạnh hoá thị trường vàng trong nước và giảm nhiệt nhanh (từ mức 92 triệu đồng/lượng ở chiều bán ra, giá vàng SJC sáng 13/5 đã giảm mạnh về quanh mức 88 triệu đồng/lượng sau chỉ đạo của Chính phủ về thanh tra, kiểm tra chuyên ngành đối với thị trường vàng) và không lập lại tình trạng người dân đổ xô đi mua vàng.../.