Nghệ An: Siết kỷ cương quản lý khoáng sản, bảo đảm nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm

Quản lý khoáng sản phải theo kịp yêu cầu phát triển

Khoáng sản là nguồn lực quan trọng phục vụ phát triển hạ tầng, công nghiệp và đô thị. Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ phát sinh vi phạm nếu thiếu sự quản lý đồng bộ từ khâu quy hoạch, cấp phép đến khai thác, vận chuyển và tiêu thụ. Trong bối cảnh Nghệ An đang triển khai nhiều công trình giao thông, khu công nghiệp và dự án trọng điểm, việc bảo đảm nguồn vật liệu xây dựng trở thành một trong những nhiệm vụ cấp thiết của địa phương.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cho biết, thời gian qua công tác quản lý nhà nước về tài nguyên, khoáng sản trên địa bàn tỉnh đã đạt nhiều kết quả tích cực, góp phần bảo đảm nguồn cung vật liệu, tăng thu ngân sách và phục vụ phát triển hạ tầng. Tuy nhiên, hoạt động khai thác khoáng sản vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm, đòi hỏi sự vào cuộc quyết liệt, đồng bộ hơn từ chính quyền các cấp và lực lượng chức năng.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh, nhu cầu vật liệu xây dựng phục vụ các dự án công trình trọng điểm ngày càng lớn, vì vậy cần có giải pháp quản lý đồng bộ và hiệu quả hơn. Ông nhấn mạnh, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã ban hành Kết luận số 165-KL/TU về tăng cường công tác quản lý hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh. Hội nghị chuyên đề được tổ chức nhằm thống nhất nhận thức, hành động, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong toàn hệ thống chính trị đối với lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm này.

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, công tác cấp phép, quản lý và bảo vệ tài nguyên khoáng sản chưa khai thác thời gian qua đã từng bước đi vào nền nếp. Việc thẩm định, cấp phép hoạt động khoáng sản được thực hiện chặt chẽ, đúng quy định của pháp luật, gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

Việc thực hiện đấu giá quyền khai thác khoáng sản theo hướng công khai, minh bạch đã góp phần chống thất thu ngân sách, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh. Phần lớn doanh nghiệp được cấp phép đã thực hiện đăng ký công suất, lắp đặt trạm cân, camera giám sát và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ tài chính với Nhà nước.

Tuy nhiên, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng chỉ rõ nhiều tồn tại như tình trạng khai thác, vận chuyển khoáng sản trái phép, nhất là cát, sỏi lòng sông và đất đắp tại một số khu vực giáp ranh, vùng sâu, vùng xa còn diễn biến phức tạp; một số doanh nghiệp chưa chấp hành nghiêm quy định về tải trọng phương tiện vận chuyển, ảnh hưởng đến kết cấu hạ tầng giao thông và môi trường sống của người dân.

Đồng bộ giải pháp để chống thất thoát tài nguyên, thất thu ngân sách

Chủ tịch UBND xã Châu Lộc Nguyễn Văn Kiên cho biết, địa phương hiện có 33 điểm mỏ khoáng sản, gồm 31 mỏ đá xây dựng và đá trắng, 2 mỏ thiếc; cùng với 16 cơ sở chế biến khoáng sản và 2 cơ sở chế tác đá nghệ thuật đang hoạt động. Hoạt động khai thác, chế biến và vận chuyển khoáng sản đã tạo nguồn thu quan trọng cho ngân sách, giải quyết việc làm và góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Kiên cũng cho biết hoạt động khai thác đã tạo áp lực lớn đối với chính quyền cơ sở trong công tác quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, bảo đảm hạ tầng giao thông, an ninh trật tự và giải quyết kiến nghị của người dân. Địa bàn rộng, nhiều mỏ nằm giáp ranh giữa các xã trong khi lực lượng cán bộ chuyên trách còn mỏng, kinh phí và trang thiết bị phục vụ kiểm tra hiện trường còn hạn chế.

Lãnh đạo xã Châu Lộc cùng nhiều địa phương kiến nghị tỉnh xem xét điều tiết hợp lý nguồn thu từ phí khai thác khoáng sản và phí bảo vệ môi trường cho các địa phương có khoáng sản nhằm tạo thêm nguồn lực phục vụ công tác quản lý, khắc phục tác động môi trường và ổn định đời sống nhân dân. Đồng thời, địa phương cam kết thực hiện nghiêm trách nhiệm quản lý nhà nước, chủ động nắm chắc địa bàn, phát hiện sớm, xử lý kịp thời các vi phạm, không để hình thành điểm nóng.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu quan tâm là nguy cơ thiếu hụt nguồn vật liệu xây dựng phục vụ các công trình trọng điểm.

Giám đốc Sở Xây dựng Nghệ An Phạm Hồng Quang cho biết, giai đoạn 2026-2030, Nghệ An cần khoảng 47,98 triệu m³ đá xây dựng, 29 triệu m³ cát xây dựng và hơn 149 triệu m³ đất san lấp. Trong khi đó, với 89 giấy phép khai thác đá, 60 giấy phép khai thác cát và 49 giấy phép khai thác đất san lấp còn hiệu lực, nguồn cung hiện mới đáp ứng khoảng 66% nhu cầu đá, 39% nhu cầu cát và 30% nhu cầu đất san lấp. Riêng đất san lấp còn thiếu hơn 102 triệu m³.

Theo Giám đốc Sở Xây dựng, một số chủ mỏ công bố giá vật liệu đúng quy định nhưng lại yêu cầu khách hàng sử dụng dịch vụ vận chuyển do đơn vị khai thác chỉ định, làm tăng chi phí thực tế. Việc hóa đơn chỉ thể hiện giá vật liệu, còn phần lớn chi phí chuyển sang vận chuyển gây khó khăn trong quản lý giá và tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách. Vì vậy, Sở Xây dựng kiến nghị tăng cường kiểm soát việc niêm yết giá, xuất hóa đơn, thực hiện nghĩa vụ tài chính; xử lý nghiêm tình trạng tách giá vật liệu và giá vận chuyển nhằm bảo đảm minh bạch thị trường.

Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Võ Trọng Hải khẳng định, khoáng sản là nguồn tài nguyên không tái tạo, cần được quản lý chặt chẽ, khai thác hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; kiên quyết không đánh đổi môi trường, kỷ cương và lợi ích lâu dài lấy lợi ích trước mắt.

Ông Võ Trọng Hải ghi nhận công tác quản lý khoáng sản thời gian qua đã có chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn những tồn tại như dự báo cung - cầu chưa sát thực tế; kiểm soát sản lượng, nguồn gốc, vận chuyển và tiêu thụ chưa chặt chẽ; vẫn xảy ra tình trạng khai thác trái phép, vượt công suất, ngoài ranh giới, thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách.

Để thực hiện nghiêm Kết luận số 165-KL/TU, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu thống nhất quản lý toàn bộ chuỗi hoạt động từ quy hoạch, cấp phép, khai thác, vận chuyển, chế biến đến tiêu thụ; đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu số trong giám sát; xử lý nghiêm mọi vi phạm, không có vùng cấm, không có ngoại lệ.

UBND tỉnh giao Sở Nông nghiệp và Môi trường hoàn thành rà soát toàn bộ giấy phép khai thác trước ngày 30/8/2026, đề xuất xử lý trong tháng 9/2026; yêu cầu các doanh nghiệp hoàn thành lắp đặt, kết nối trạm cân, camera và thiết bị định vị trước ngày 31/8/2026. Đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu khoáng sản tích hợp trạm cân, camera, định vị để quản lý sản lượng, chống thất thoát tài nguyên và thất thu ngân sách.

Theo thống kê, Nghệ An hiện có 289 giấy phép khai thác khoáng sản còn hiệu lực, trong đó 57 giấy phép do Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp, 232 giấy phép do UBND tỉnh cấp; có 235 giấy phép đang khai thác, 54 giấy phép tạm dừng hoặc chưa đưa vào khai thác. Từ năm 2020 đến nay, các cơ quan chức năng đã kiểm tra 139 tổ chức, xử phạt với tổng số tiền hơn 51 tỷ đồng. Những con số này cho thấy quyết tâm của địa phương trong việc siết chặt kỷ cương quản lý khoáng sản, bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững.