Với thực trạng đường mía nhập khẩu từ Thái Lan đang tăng đột biến, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập người dân trồng mía và ngành mía đường Việt Nam. Hiện tại, đường trong nước dường như không tiêu thụ được, người dân không còn mặn mà với loài mía nữa.
Ngành mía đường đang gặp nhiều khó khăn.
Người dân không còn “mặn mà”
Tại các địa phương vùng ĐBSCL, nhiều đời nông dân từng gắn bó và khá giả nhờ cây mía. Nhưng hiện nay không ít người còn mặn mà với loài cây này, họ đã thay thế cây trồng khác hoặc chuyển đổi loại hình sinh kế để kiếm kế sinh nhai.
Hậu Giang là tỉnh trồng mía hàng đầu ở ĐBSCL, nhưng những năm qua diện tích đã giảm dần. Diện tích trồng mía những năm trước lên tới 15.000ha, nhưng vụ năm 2019-2020, chỉ còn khoảng 5.400ha.
Theo một số người trồng mía tại Hậu Giang, hiện tại ở địa phương có rất nhiều hộ dân chỉ trồng và cung cấp mía làm nguyên liệu cho nước mía giải khát, chứ không bán cho nhà máy sản xuất đường như trước đây.
Trước đây, tỉnh có 3 nhà máy đường hoạt động thì hiện chỉ còn nhà máy đường Phụng Hiệp của Công ty CP Mía đường Cần Thơ – CASUCO hoạt động. Hiện tại, nhà máy này đang vào vụ ép mía, theo kế hoạch năm nay, nhà máy sẽ ép 200 ngàn tấn mía, ít hơn vài năm trước đây nhưng đại diện công ty cho hay, đến thời điểm này đã ép khoảng hơn 30 ngàn tấn và khó có thể đạt được kế hoạch đề ra.
Với toàn vùng ĐBSCL, trước đây có 10 nhà máy đường thì hiện chỉ còn 3 nhà máy hoạt động và sản lượng ngày càng giảm.
Ngành mía đường Việt Nam đang phải “chịu đựng” những gì?
Các hiệp định thương mại tự do đã tạo điều kiện cho đường giá rẻ từ nước ngoài tràn vào thị trường, tạo sức ép lớn cho nông dân trồng mía, khiến doanh nghiệp mía đường đối diện nhiều áp lực. Người tiêu dùng có xu hướng ưa tiêu thụ đường nhập khẩu do giá thành rẻ hơn tương đối.
Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, trong 10 tháng đầu năm 2020, lượng đường nhập khẩu vào Việt Nam gia tăng đột biến, sau khi trừ đi lượng đường đã xuất theo loại hình sản xuất xuất khẩu, số lượng đường nhập khẩu thâm nhập vào thị trường trong nước lên đến 884.285 tấn, lớn hơn lượng đường sản xuất từ mía trong nước.
Trong đó, lượng đường nhập khẩu trực tiếp từ Thái Lan vào Việt Nam chiếm tỷ lệ chủ yếu (87,67%). Lượng nhập khẩu 9 tháng đầu năm 2019 chỉ là 182.132 tấn, cả năm 2019 là 300.000 tấn, tuy nhiên chỉ trong 9 tháng đầu năm 2020, lượng nhập khẩu từ Thái Lan lên đến gần 960.000 tấn.
Hiện tại, ngành mía đường Việt Nam đang đối diện nhiều thách thức như: tổ chức sản xuất trong nước chưa theo kịp yêu cầu thị trường, giá thành sản xuất cao nên khó cạnh tranh; nhiều nhà máy không đảm bảo được giá mua mía hợp lý cho nông dân; ứng dụng công nghệ, cơ giới hóa vào sản xuất chưa hiệu quả; tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại phức tạp, gây khó khăn cho tiêu thụ đường mía trong nước…
Cần chấp nhận cạnh tranh để phát triển
Trao đổi về giải pháp cho ngành mía đường trong tình hình mới, TS Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, cần phải cơ cấu lại, nâng cao năng suất, đầu tư hiệu quả giảm giá thành để có thể cạnh tranh sòng phẳng. Đặc biệt, TS nhấn mạnh khâu đầu tư gieo trồng và chế biến của ngành mía đường cần phải tái cơ cấu lại.
“Nếu chế biến tốt, rỉ đường và bã mía có thể làm ra sản phẩm được để kinh doanh có lãi và hạ giá thành”, TS Lê Đăng Doanh nhấn mạnh.
TS Lê Đăng Doanh, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương.
TS Lê Đăng Doanh cũng nhận định thêm, mặc dù trước mắt ngành mía đường đang đối mặt với nhiều khó khăn, nhưng nếu biết sắp xếp lại hiệu quả hơn thì cơ hội phát triển mía đường nội địa vẫn luôn rộng mở. Đặc biệt, trong tương lai, ngành mía đường thế giới được dự báo là đi xuống trong khi nhu cầu thị trường tăng lên, giá đường có thể tăng. Cơ hội phát triển ngành đường còn nằm ở các sản phẩm sau đường như sản xuất phân bón, ethanol từ bã mía và rỉ mật…
“Chúng ta hội nhập kinh tế quốc tế thì phải sống cùng quốc tế, phải chấp nhận cạnh tranh để phát triển. Không nên mặc định các quy định nghiêm ngặt về chất lượng, tiêu chuẩn, môi trường trở thành rào cản hạn chế xuất khẩu, hay những chính sách ưu đãi đối với hàng nhập khẩu lại là rào cản đối với hàng nội địa”, TS Lê Đăng Doanh nhận định.
