Ngành dệt may đón đầu làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu

Áp lực từ thị trường quốc tế và bước chuyển mình của thị phần

Bốn tháng đầu năm 2026, ngành dệt may toàn cầu phải vận hành trong một môi trường đầy biến động và bất định. Những xung đột địa chính trị kéo dài cùng tình trạng tắc nghẽn liên tục tại eo biển Hormuz đã giáng đòn mạnh vào an ninh năng lượng, đẩy chi phí vận tải biển lên mức cao đột biến và siết chặt biên lợi nhuận của các doanh nghiệp.

Song song đó, chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng và áp lực chi phí đầu vào leo thang đang tạo ra gọng kìm bủa vây toàn bộ chuỗi giá trị. Đáng chú ý là chính quyền Mỹ đang thúc đẩy chương trình áp thuế cơ bản 10% cùng nhiều cuộc điều tra phòng vệ thương mại mới, biến thuế quan trở thành trạng thái bình thường mới của nền kinh tế toàn cầu.

Ở phía cầu tiêu dùng, sự phân hóa giữa các thị trường xuất khẩu trọng điểm đang ngày càng trở nên rõ nét. Tại Mỹ, lạm phát chi phí đẩy khiến chỉ số niềm tin tiêu dùng giảm mạnh xuống mức 49,8 điểm, buộc người dân cắt giảm chi tiêu cho các mặt hàng thời trang và kéo theo giá trị nhập khẩu may mặc quý một giảm sâu.

Ngược lại, Nhật Bản cho thấy sự phục hồi mang tính cơ cấu với giá trị nhập khẩu tăng trưởng nhờ làn sóng tăng lương thực tế. Trong khi đó, Hàn Quốc và Liên minh châu Âu lại trở thành những chiến trường cạnh tranh khốc liệt khi nhiều nhà sản xuất lớn tìm đến đây như một cánh cửa thoát hiểm nhằm tránh áp lực chính trị từ thị trường Mỹ.

Dưới tác động của các biến số này, bản đồ thị phần dệt may toàn cầu đang được vẽ lại theo hướng giảm dần sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Việt Nam đang là quốc gia hưởng lợi rõ rệt nhất khi thị phần hàng may mặc tại Mỹ bứt phá mạnh từ mức 18,9% của năm 2024 lên 22,5% trong quý một năm 2026.

Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh ở các thị trường khác vẫn rất lớn, điển hình như tại Nhật Bản khi thị phần của Việt Nam bị thu hẹp trước sự vươn lên mạnh mẽ của Campuchia và Bangladesh nhờ lợi thế giá nhân công rẻ. Ở chiều ngược lại, việc Ấn Độ bị giảm thị phần tại Mỹ do các lệnh trừng phạt chính trị là minh chứng cho thấy rủi ro địa chính trị có thể nhanh chóng bดẻ gãy năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Định hình vị thế thượng nguồn

Trước môi trường biến động, ngành dệt may Việt Nam đang đứng trước cơ hội dịch chuyển lên chuỗi giá trị thượng nguồn có tỷ suất lợi nhuận cao hơn. Việc Trung Quốc chủ động thu hẹp sản xuất may mặc nội địa để chuyển sang kiểm soát nguyên liệu nhưng vẫn duy trì nhu cầu lớn đối với các bán thành phẩm đã mở ra dư địa khổng lồ cho ngành sợi Việt Nam.

Số liệu thực tế ghi nhận xuất khẩu sợi của Việt Nam tăng trưởng tới 19,2%, trong đó thị trường Trung Quốc chiếm giữ hơn một nửa tỷ trọng. Bước chuyển dịch này chứng minh Việt Nam đang từng bước thoát ly khỏi cái bóng của một quốc gia thuần gia công để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng nguyên liệu toàn cầu.

Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam, lợi thế lao động giá rẻ sẽ không còn là vũ khí chiến lược trong giai đoạn tới. Để duy trì vị thế trong nhóm ba quốc gia xuất khẩu lớn nhất thế giới, ngành dệt may buộc phải chuyển đổi sang mô hình phát triển dựa trên công nghệ, tự động hóa và các tiêu chuẩn sản xuất xanh. Khả năng thích ứng nhanh, linh hoạt điều chỉnh quy trình và chủ động chuyển đổi số sẽ quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thay vì chỉ chạy theo quy mô sản lượng như trước đây.

Việc bứt phá lên phân khúc thượng nguồn giúp doanh nghiệp sợi Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc vào các đơn hàng gia công cắt may có biên lợi nhuận thấp.

Sự phân hóa về năng lực quản trị và chất lượng tệp khách hàng cũng thể hiện rõ nét qua bức tranh của các doanh nghiệp đầu ngành. Công ty Đầu tư và Thương mại TNG dù duy trì được tệp khách hàng đa dạng tại Mỹ và EU nhưng đang phải đối mặt với biến số nhân sự cấp cao sau khi chủ tịch hội đồng quản trị từ chức.

Trái lại, May Sông Hồng đang khẳng định sức mạnh vượt trội với biên lợi nhuận gộp lên tới 20,3% nhờ mối quan hệ chiến lược với các tập đoàn lớn trong danh sách Fortune 500, giúp doanh nghiệp dễ dàng chuyển giao áp lực chi phí nhân công. Ở mảng thượng nguồn, Quốc tế Phong Phú đang nắm giữ lợi thế độc quyền nhờ liên minh chiến lược với tập đoàn Coats, bảo đảm năng lực chống chịu bền bỉ trước mọi biến động của thị trường dệt may thế giới.