Ngân hàng Nhà nước siết kiểm tra lãi suất huy động, áp lực thanh khoản tiếp tục gia tăng

Lãi suất huy động tăng mạnh để hút dòng tiền

Theo nội dung công văn, NHNN yêu cầu các chi nhánh NHNN khu vực tổ chức họp với các tổ chức tín dụng trên địa bàn để quán triệt nghiêm túc việc thực hiện chủ trương giảm lãi suất theo chỉ đạo của Thống đốc tại Thông báo số 117/TB-NHNN ngày 10/4/2026. Đồng thời, cơ quan quản lý cũng yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra chuyên đề về lãi suất huy động và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nếu phát hiện sai phạm.

Động thái chấn chỉnh được đưa ra trong bối cảnh thị trường tiền tệ đang xuất hiện những tín hiệu căng thẳng về thanh khoản. Tính đến ngày 14/5/2026, dư nợ tín dụng toàn hệ thống đã đạt khoảng 19,4 triệu tỷ đồng, tăng tới 18,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, huy động vốn chỉ đạt khoảng 18,1 triệu tỷ đồng, tương ứng mức tăng khoảng 14,9%.

Khoảng cách tăng trưởng giữa tín dụng và huy động vốn hiện lên tới gần 3,5 điểm phần trăm, kéo chênh lệch tuyệt đối giữa dư nợ cho vay và nguồn vốn huy động lên khoảng 1,3 triệu tỷ đồng. Diễn biến này khiến nhiều ngân hàng thương mại đối mặt với áp lực cân đối vốn ngày càng lớn, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu tín dụng của doanh nghiệp và nền kinh tế vẫn tăng cao.

Áp lực thanh khoản gia tăng đã buộc nhiều ngân hàng thương mại phải triển khai các chương trình thu hút tiền gửi quy mô lớn trong khoảng một tuần trở lại đây. Trên thị trường, nhiều chương trình cộng thêm lãi suất hoặc khuyến mại tiền gửi được tung ra nhằm kéo dòng vốn nhàn rỗi từ dân cư quay trở lại hệ thống ngân hàng.

Đáng chú ý, mức lãi suất huy động thực tế tại một số chương trình đã tăng lên vùng 8-9%/năm, xuất hiện khá phổ biến ở nhiều nhà băng. Đây được xem là mức lãi suất cao so với mặt bằng chung trước đó và phản ánh rõ áp lực vốn mà các tổ chức tín dụng đang phải đối mặt.

Theo đánh giá của giới tài chính, khi tăng trưởng tín dụng vượt xa tốc độ huy động vốn, các ngân hàng gần như buộc phải nâng lãi suất tiết kiệm để đảm bảo nguồn vốn đầu vào, duy trì các hệ số an toàn theo quy định cũng như đáp ứng nhu cầu giải ngân đang tăng nhanh. Việc cạnh tranh lãi suất vì thế trở thành giải pháp ngắn hạn để ổn định thanh khoản.

Trong bối cảnh nền kinh tế cần hỗ trợ phục hồi sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng, việc giảm mặt bằng lãi suất được xem là yếu tố quan trọng nhằm giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn rẻ hơn. Nếu lãi suất huy động tiếp tục tăng mạnh, chi phí vốn đầu vào của ngân hàng sẽ tăng theo, kéo theo áp lực tăng lãi suất cho vay trong thời gian tới.

Chính vì vậy, Công văn 4190/NHNN-CSTT được xem là động thái nhằm lập lại kỷ cương trong điều hành lãi suất, đồng thời hạn chế nguy cơ cuộc đua lãi suất huy động lan rộng trong hệ thống ngân hàng.

Tăng thanh tra, sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản hệ thống

Theo chỉ đạo của NHNN, các chi nhánh NHNN khu vực sẽ là lực lượng chủ chốt thực hiện rà soát, khảo sát và kiểm tra chuyên đề đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn. Các đoàn thanh tra sẽ trực tiếp kiểm tra việc thực hiện chủ trương giảm lãi suất, đồng thời theo dõi sát diễn biến huy động vốn tại từng tổ chức tín dụng.

Trong trường hợp phát hiện vi phạm, các đơn vị kiểm tra được yêu cầu xử lý theo đúng thẩm quyền và báo cáo ngay về các cơ quan quản lý cấp trên gồm Thanh tra NHNN, Cục Quản lý, giám sát tổ chức tín dụng và Vụ Chính sách tiền tệ.

Các tài liệu hiện chưa nêu cụ thể mức xử phạt hành chính hay chế tài áp dụng đối với hành vi tăng lãi suất đi ngược định hướng điều hành. Tuy nhiên, NHNN khẳng định sẽ kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nhằm đảm bảo ổn định thị trường tiền tệ.

Bên cạnh biện pháp tăng cường thanh tra, NHNN cũng tiếp tục duy trì chính sách tiền tệ theo hướng hỗ trợ thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Cơ quan quản lý cho biết sẽ giữ nguyên các mức lãi suất điều hành hiện tại nhằm tạo điều kiện cho các tổ chức tín dụng tiếp cận nguồn vốn với chi phí thấp hơn.

NHNN đồng thời khẳng định luôn sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản khi cần thiết để đảm bảo ổn định hệ thống tài chính và duy trì khả năng cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Ở chiều ngược lại, nhiều ngân hàng thương mại cũng đang triển khai các kế hoạch tăng vốn điều lệ nhằm củng cố năng lực tài chính và cải thiện các chỉ số an toàn hoạt động. Một số nhà băng lớn như VPBank, SeABank và BIDV đang thúc đẩy phương án phát hành cổ phiếu để bổ sung vốn tự có, qua đó tăng khả năng chống chịu trước áp lực thanh khoản ngày càng lớn của thị trường.