11 năm trở lại đây, lãi thuần từ hoạt động kinh doanh vàng của một số ngân hàng liên tục biến động. Năm 2023 vừa qua, các đơn vị kinh doanh vàng phần lớn đều ghi nhận kết quả ảm đạm.
Năm 2012, loạt ngân hàng gồm Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank - mã: EIB); Ngân hàng TMCP Á Châu (mã: ACB); Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (mã: VIB); Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank - mã: VPB) được Ngân hàng nhà nước (NHNN) cấp phép kinh doanh mua bán vàng miếng.
Theo báo cáo tài chính, trong 11 năm (từ 2012 đến 2023) thu nhập từ hoạt động kinh doanh vàng tại ACB, Eximbank, VPBank liên tục biến động.
Đơn cử tại ngân hàng ACB, năm 2023, lãi thuần từ hoạt động kinh doanh ngoại hối mang về hơn 1.110 tỷ đồng, tăng gần 6% so với năm 2022. Trong đó, thu từ kinh doanh vàng chỉ mang về gần 15 tỷ đồng, giảm tới 46% so với năm trước, chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong thu nhập từ hoạt động kinh doanh ngoại hối.
Từ năm 2012-2022, hoạt động kinh doanh vàng của ACB trồi sụt thất thường. Cụ thể, năm 2012, thu từ kinh doanh vàng đạt 3 tỷ đồng và tăng tới hơn 49 tỷ đồng vào năm 2013. Tuy nhiên, giai đoạn năm 2014-2019, thu từ hoạt động kinh doanh vàng của đơn vị này có mức thu thay đổi liên tục. Đỉnh điểm năm 2015 chỉ mang về hơn 1 tỷ đồng, đến năm 2016 lại đạt hơn 39 tỷ đồng và năm 2017 quay đầu giảm còn 3 tỷ đồng.
Từ năm 2020 đến nay, tức hơn 4 năm trở lại đây, hoạt động kinh doanh vàng của ACB có xu hướng giảm dần từ 74 tỷ đồng năm 2020 xuống còn 15 tỷ đồng năm 2023.
Tương tự, hoạt động kinh doanh vàng tại ngân hàng Eximbank cũng giảm dần qua các năm. Năm 2012, thu từ kinh doanh vàng đạt gần 834 tỷ đồng. Tuy nhiên, các năm về sau đều giảm mạnh, từ 478,6 tỷ đồng năm 2013 xuống còn 161,6 tỷ đồng năm 2019.
Từ năm 2020 đến nay, hoạt động kinh doanh vàng có mức thu thay đổi liên tục. Đến năm 2023 chỉ thu về hơn 38 tỷ đồng, giảm tới 72% so với năm 2022, là năm ghi nhận hoạt động kinh doanh vàng thấp nhất kể từ khi được cấp phép kinh doanh vàng miếng đến nay.
Tại VPBank, năm 2012 được NHNN cấp phép kinh doanh vàng nhưng mãi đến năm 2016 thu nhập từ hoạt động kinh doanh vàng mới được ghi nhận trong báo cáo tài chính
Cụ thể, năm 2016, thu nhập từ kinh doanh ngoại hối đạt hơn 1.946 tỷ đồng. Trong đó, thu từ kinh doanh vàng chỉ đạt 17 tỷ đồng. Đến năm 2017, hoạt động kinh doanh vàng chỉ thu về hơn 16 tỷ đồng. Đến năm 2019 bất ngờ thu về hơn 40 tỷ đồng, cao gấp hơn 5 lần năm 2018.
Từ năm 2020 đến nay, tức hơn 4 năm trở lại đây, thu nhập từ hoạt động kinh doanh vàng tại VPBank lao dốc không phanh. Năm 2020 ghi nhận hơn 89 tỷ đồng, đến năm 2021 chỉ còn hơn 16 tỷ đồng.
Năm 2022, ngân hàng gộp cả khoản lãi "thu từ kinh doanh ngoại tệ giao ngay và vàng" đạt hơn 2,6 tỷ đồng. Đến năm 2023, khoản thu nhập này chỉ còn vỏn vẹn 172 triệu đồng, tương đương giảm tới 94% so với năm 2022.
Ở một diễn biến có liên quan, ngày 23/5 vừa qua, NHNN tổ chức công bố thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong hoạt động kinh doanh vàng. Thời gian thanh tra 45 ngày.
Đối tượng thanh tra bao gồm 4 doanh nghiệp và 2 ngân hàng. Trong đó gồm: TPBank, Eximbank, Công ty TNHH MTV Vàng bạc đá quý Sài Gòn (SJC), CTCP Tập đoàn Vàng bạc đá quý Doji, CTCP Vàng bạc đá quý Phú Nhuận, Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu.
Nội dung thanh tra bao gồm chấp hành quy định về kinh doanh vàng; phòng, chống rửa tiền; chế độ kế toán, lập và sử dụng hóa đơn. Thời kỳ thanh tra từ ngày 1/1/2020 đến ngày 15/5/2024, khi cần thiết có thể thanh tra trước hoặc sau thời kỳ nêu trên.
Việc thanh tra diễn ra trong bối cảnh giá vàng liên tục tăng cao, chênh lệch với giá thế giới nới rộng dù cơ quan quản lý tiến hành đấu thầu tăng cung.
