Ngân hàng huy động tiền gửi bám đuổi đà tăng cho vay

Huy động vốn tăng tốc, khoảng cách với tín dụng dần thu hẹp

Theo báo cáo tài chính 9 tháng năm 2026 của 28 ngân hàng niêm yết, tổng tiền gửi khách hàng đạt hơn 14,38 triệu tỷ đồng, tăng gần 1,37 triệu tỷ đồng, tương đương 10,56% so với đầu năm. Dù vẫn thấp hơn mức tăng trưởng tín dụng 12,54%, tốc độ huy động vốn đã cải thiện đáng kể qua từng quý, cho thấy cuộc đua tìm kiếm nguồn tiền của các nhà băng bắt đầu phát huy hiệu quả.

Đáng chú ý, nếu cuối quý I, tiền gửi toàn nhóm mới tăng khoảng 0,6%, con số này đã lên 5,35% vào cuối quý II và đạt 10,56% khi kết thúc quý III. Diễn biến này cho thấy sức ép cân đối nguồn vốn không chỉ là câu chuyện riêng lẻ của một số ngân hàng, mà đã trở thành vấn đề mang tính hệ thống trong bối cảnh tín dụng mở rộng nhanh.

Xét về tốc độ, NCB dẫn đầu nhóm khảo sát với mức tăng tiền gửi 45,4%, đạt hơn 185.184 tỷ đồng. HDBank và VPBank lần lượt tăng 26,5% và 26,3%; Sacombank tăng 25,4%, đưa số dư tiền gửi lên 775.422 tỷ đồng.

Ở chiều quy mô, nhóm ngân hàng quốc doanh tiếp tục giữ vai trò trụ cột. Ví như: BIDV dẫn đầu với hơn 2,36 triệu tỷ đồng tiền gửi, VietinBank đạt hơn 1,94 triệu tỷ đồng và Vietcombank gần 1,78 triệu tỷ đồng. Riêng 3 ngân hàng này đang nắm giữ khoảng 6,09 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 42% tổng tiền gửi của 28 ngân hàng khảo sát.

Sự phân hóa giữa các ngân hàng cũng khá rõ nét. Trong khi một số nhà băng tăng trưởng 2 chữ số, Eximbank và Saigonbank lần lượt ghi nhận tiền gửi giảm 10,7% và 4,4%. ACB, OCB, BacABank và SeABank cũng có mức tăng khiêm tốn. Điều này cho thấy khả năng thu hút tiền gửi không chỉ phụ thuộc vào quy mô mạng lưới, mà ngày càng gắn với sức cạnh tranh về lãi suất, chất lượng dịch vụ và niềm tin của người gửi tiền.

Chứng chỉ tiền gửi trở thành lời giải cho bài toán nguồn vốn

Một điểm đáng chú ý hơn nằm ở sự dịch chuyển trong cơ cấu huy động. Khi cuộc đua nâng lãi suất tiền gửi truyền thống bắt đầu hạ nhiệt, các ngân hàng đẩy mạnh phát hành giấy tờ có giá để duy trì sức hút đối với dòng tiền.

Tại 28 ngân hàng khảo sát, số dư giấy tờ có giá đã vượt 2,26 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 535.736 tỷ đồng, tương đương 31% so với đầu năm, gần gấp ba tốc độ tăng tiền gửi khách hàng.

Sacombank ghi nhận mức tăng nổi bật nhất, 118,3%; VPBank tăng 80,8%, VietABank tăng 77,9%, Vietcombank tăng 74,9%, MB tăng 61,5% và ACB tăng 58,1%.

Theo phân tích của SSI Research, trong 9 tháng năm 2026, chứng chỉ tiền gửi tại nhóm ngân hàng được theo dõi tăng khoảng 350.000 tỷ đồng, tương đương 41% so với đầu năm; trái phiếu tăng 112.000 tỷ đồng, tương đương 21%.

Sức hút của chứng chỉ tiền gửi đến từ khả năng tạo ra một kênh huy động có mức sinh lời cạnh tranh hơn tiền gửi thông thường. Trong khi tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng chịu trần lãi suất 4,75%/năm, lãi suất chứng chỉ tiền gửi được các ngân hàng chào bán ở mức bình quân 6,5 - 8,5%/năm, theo phân tích của SSI Research.

Đây không đơn thuần là giải pháp giữ chân người gửi tiền khi lãi suất tiết kiệm bị giới hạn. Về bản chất, các ngân hàng đang tìm cách mở rộng dư địa huy động, đồng thời cải thiện cơ cấu kỳ hạn nguồn vốn. Chứng chỉ tiền gửi trung và dài hạn, đặc biệt khi được phân phối cho khách hàng cá nhân, có thể giúp ngân hàng chủ động hơn trong kế hoạch sử dụng vốn.

Tuy nhiên, lợi thế này không hoàn toàn miễn phí. Lãi suất huy động cao đồng nghĩa chi phí vốn tăng, tạo áp lực lên biên lãi ròng (NIM), nhất là khi lãi suất cho vay đang chịu sức ép giảm để hỗ trợ doanh nghiệp và nền kinh tế.

Lãi suất hạ nhiệt, áp lực vốn chưa thể vơi ngay

Thực tế, từ giữa tháng 10, cuộc đua lãi suất đã có dấu hiệu đảo chiều khi Ngân hàng Nhà nước yêu cầu các tổ chức tín dụng giảm thực chất mặt bằng lãi suất huy động và cho vay.

Tại họp báo Chính phủ thường kỳ ngày 4/11, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà cho biết lãi suất huy động đối với các khoản tiền gửi mới phát sinh bình quân cuối tháng 10 đã giảm khoảng 0,4%/năm so với giữa tháng. Lãi suất cho vay mới cũng giảm 0,2 - 0,5%/năm.

Đáng chú ý, cơ quan điều hành còn yêu cầu các ngân hàng giảm tối thiểu 0,5%/năm lãi suất tiền gửi bình quân đối với các giao dịch mới có kỳ hạn từ 6 tháng trở lên trong những tháng cuối năm 2026. Đây là tín hiệu cho thấy nhà điều hành muốn hạ chi phí đầu vào để tạo dư địa giảm lãi suất cho vay, qua đó hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Dẫu vậy, bài toán huy động vốn không thể giải quyết chỉ bằng việc điều chỉnh lãi suất. Tín dụng tăng nhanh hơn tiền gửi khiến các ngân hàng phải chú trọng hơn đến chất lượng và độ ổn định của nguồn vốn, thay vì chỉ chạy theo quy mô huy động.

Đặc biệt, Thông tư số 50/2026/TT-NHNN, ban hành ngày 30/9 và có hiệu lực từ ngày 1/12/2026, đặt ra khuôn khổ mới về các giới hạn, tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động ngân hàng. Theo lộ trình, các ngân hàng phải áp dụng tỷ lệ khả năng chi trả (LCR) và tỷ lệ nguồn vốn ổn định ròng (NSFR) từ ngày 1/10/2028. Những yêu cầu này sẽ thúc đẩy các nhà băng quan tâm nhiều hơn đến khả năng duy trì nguồn vốn ổn định, thay vì phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngắn hạn.

Nhìn tổng thể, việc tiền gửi tăng tốc sau 3 quý không chỉ phản ánh hiệu quả của cuộc đua huy động vốn, mà còn cho thấy các ngân hàng đang bước vào giai đoạn điều chỉnh chiến lược nguồn vốn. Khi dư địa tăng lãi suất bị thu hẹp, cạnh tranh sẽ chuyển dần sang chất lượng sản phẩm, khả năng giữ chân khách hàng và tối ưu cơ cấu kỳ hạn.

Vấn đề đặt ra không còn là ngân hàng huy động được bao nhiêu tiền, mà là huy động với chi phí nào, kỳ hạn ra sao và có đủ ổn định để tài trợ cho tăng trưởng tín dụng hay không. Trong cuộc đua mới, ngân hàng có lợi thế sẽ không nhất thiết là nhà băng trả lãi suất cao nhất, mà là tổ chức tạo dựng được nguồn vốn bền vững với chi phí hợp lý, đủ sức duy trì tăng trưởng mà không đánh đổi hiệu quả kinh doanh và an toàn thanh khoản.