Net Zero và cuộc đua định hình năng lực cạnh tranh mới của quốc gia

Thước đo mới của kinh tế toàn cầu

Cam kết đạt phát thải ròng bằng '0' vào năm 2050 không còn dừng lại ở một lời hứa chính trị hay trách nhiệm xã hội đơn thuần, mà đã chính thức trở thành tấm vé thông hành quyết định vị thế của mỗi nền kinh tế trên bản đồ quốc tế.

Tại Diễn đàn Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026 diễn ra vào ngày 8/7 với Chủ đề Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero, cục diện này một lần nữa được khẳng định mạnh mẽ. Sự kiện thu hút hơn 500 đại biểu trong nước và quốc tế, minh chứng cho một làn sóng nhận thức mới đang cuộn chảy xanh hóa không còn là sự lựa chọn, đó là sinh mệnh kinh tế.

Dưới góc nhìn của ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch VCCI kiêm Chủ tịch VBCSD, Net Zero không còn là một khái niệm của tương lai mà đang định hình lại dòng vốn đầu tư toàn cầu, cấu trúc chuỗi cung ứng, thương mại quốc tế và chiến lược phát triển của doanh nghiệp. Chuyển dịch năng lượng không chỉ là yêu cầu để thực hiện các cam kết quốc tế về khí hậu, mà còn là cơ hội chiến lược để đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo dựng nền tảng cho sự phát triển bền vững của đất nước trong thế kỷ XXI.

Nhìn rộng ra bối cảnh toàn cầu, thế giới đang đứng trước những biến động sâu sắc về cấu trúc thương mại. Nhắc lại lời của Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres, nhân loại đang ở thời khắc quyết định của lịch sử và sự lựa chọn hôm nay sẽ định hình tương lai. Đối với Việt Nam, việc theo đuổi mục tiêu phát thải ròng bằng '0' chính là một lựa chọn chiến lược nhằm bảo đảm sự phát triển bền vững.

Cam kết tại Hội nghị COP26 không chỉ là một cam kết quốc tế đầy trách nhiệm, mà còn là con đường để Việt Nam vừa bảo đảm tăng trưởng kinh tế nhanh, vừa nâng cao chất lượng tăng trưởng và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế.

Nền kinh tế Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bước ngoặt, hướng tới khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu duy trì tốc độ tăng trưởng ở mức cao, thậm chí phấn đấu đạt mức hai con số trong những năm tiếp theo, bài toán năng lượng phải được giải quyết triệt để.

Ông Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh, muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, chúng ta cần một nền tảng năng lượng đủ mạnh, một hệ sinh thái đầu tư xanh và một cộng đồng doanh nghiệp xanh hơn, thông minh hơn, có trách nhiệm hơn. Bài toán năng lượng hôm nay không chỉ là câu chuyện của ngành năng lượng, mà là câu chuyện của năng lực cạnh tranh quốc gia, của môi trường đầu tư và của tương lai doanh nghiệp Việt Nam.

Sự chủ động này đã được thể chế hóa một cách mạnh mẽ. Việc Quốc hội vừa thông qua Nghị quyết về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 đã tạo ra một hành lang pháp lý vô cùng quan trọng. Đây không chỉ là đòn bẩy thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào công nghệ sạch, mà còn là lời giải cho bài toán an ninh năng lượng trong dài hạn, giúp chuyển dịch cơ cấu kinh tế một cách toàn diện và thực chất.

Từ áp lực chi phí đến cơ hội chiến lược của doanh nghiệp

Trong cấu trúc chuyển đổi xanh, nếu Chính phủ đóng vai trò kiến tạo thể chế thì cộng đồng doanh nghiệp chính là lực lượng tiên phong đưa các chính sách vào đời sống. Theo đánh giá của Chủ tịch VBCSD, các doanh nghiệp từ tập đoàn lớn đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ đang ngày càng chủ động áp dụng các mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn, tiết kiệm năng lượng, quản trị ESG và giảm phát thải carbon.

Nhiều doanh nghiệp đã không còn coi chuyển đổi xanh là chi phí, họ coi đó là cơ hội để đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, tiếp cận nguồn vốn xanh và tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc.

Tuy nhiên, con đường tiến tới Net Zero chưa bao giờ là bằng phẳng. Đại diện VCCI thẳng thắn nhìn nhận, hành trình Net Zero là một hành trình chưa từng có tiền lệ. Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn đang đối mặt với những thách thức lớn về vốn, công nghệ, nguồn nhân lực, dữ liệu phát thải và năng lực quản trị ESG.

Chính vì vậy, quá trình chuyển đổi xanh không thể là nỗ lực đơn lẻ của doanh nghiệp. Đó phải là sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, các tổ chức tài chính, các địa phương, các đối tác quốc tế và toàn xã hội. Nhắc đến triết lý hành động, ông Nguyễn Quang Vinh khẳng định, muốn đi nhanh hãy đi một mình, muốn đi xa hãy đi cùng nhau. Hành trình Net Zero cũng vậy, không một tổ chức nào có thể thành công nếu hành động đơn lẻ. Chỉ bằng sự hợp tác và đồng hành, chúng ta mới có thể biến những cam kết thành kết quả thực chất.

Sự đồng hành này cần được cụ thể hóa bằng các chương trình hành động dài hạn và các hệ sinh thái kết nối thực chất như Diễn đàn và Triển lãm Con đường xanh - NetZero Việt Nam. Tại đây, mỗi cam kết đều được chuyển hóa thành dự án, mỗi chính sách được chuyển hóa thành dòng vốn, và mỗi ý tưởng được chuyển hóa thành hành động cụ thể. Với vai trò là tổ chức quốc gia đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cam kết tiếp tục đồng hành thúc đẩy chuyển đổi xanh thông qua các sáng kiến thiết thực, tiêu biểu là Chương trình công bố các doanh nghiệp bền vững (CSI) đã triển khai trong hơn 10 năm qua.

Chương trình CSI không chỉ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức và lan tỏa tư duy phát triển bền vững trong cộng đồng doanh nghiệp, mà còn khẳng định vai trò tiên phong của Việt Nam trên bản đồ phát triển bền vững toàn cầu. Bộ chỉ số này giúp doanh nghiệp hiểu và áp dụng các nguyên tắc phát triển bền vững vào chiến lược kinh doanh, từ đó gắn kết lợi ích kinh tế với trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường.

Với sự lãnh đạo của Đảng, sự điều hành quyết liệt của Chính phủ và tinh thần đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có đủ điều kiện để biến thách thức thành cơ hội, biến cam kết thành hành động. Lựa chọn con đường Net Zero không phải vì dễ dàng, vì đó là con đường đúng đắn cho tương lai của Việt Nam và thế giới.