Nâng cao giá trị sử dụng đất, hiện đại hóa ngành nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu sản xuất từ số lượng sang chất lượng cao

Trước áp lực của đô thị hóa, công nghiệp hóa và biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp Việt Nam đã xác định lợi thế cạnh tranh giai đoạn tới không nằm ở quy mô diện tích mà ở khả năng khai thác hiệu quả tài nguyên. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năng lực cạnh tranh cốt lõi của toàn ngành trong kỷ nguyên mới phải dựa vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và tổ chức sản xuất hiện đại, thay vì phụ thuộc vào việc mở rộng diện tích canh tác truyền thống.

Thực tế chuyển đổi tại các vùng trọng điểm đã chứng minh hiệu quả vượt trội của tư duy này. Tại Đồng bằng sông Cửu Long, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã giúp nông dân tăng lợi nhuận rõ rệt nhờ tiết giảm chi phí và giảm phát thải. Tại Lâm Đồng, nhiều mô hình rau, hoa, cây ăn quả công nghệ cao đã đạt giá trị kinh tế từ 1-3 tỷ đồng mỗi hecta mỗi năm.

Phân tích sâu hơn về hiệu quả kinh tế, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trườngnhấn mạnh, giá trị tạo ra trên mỗi hecta đất đang trở thành thước đo quan trọng nhất phản ánh chất lượng tăng trưởng thực chất của ngành nông nghiệp.

Minh chứng là các ngành hàng chủ lực đang có sự phân hóa giá trị rất rõ nét. Cà phê hiện dẫn đầu với giá trị trung bình đạt 15.446 USD/ha nhờ hệ sinh thái sản xuất bền vững tại Tây Nguyên; nuôi trồng thủy sản đạt gần 12.938 USD/ha và rau quả đạt khoảng 11.410 USD/ha.

Sự bứt phá của ngành hàng sầu riêng sau khi xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc cũng làm thay đổi toàn diện cơ cấu sử dụng đất. Tất cả đã đưa kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025 chạm mốc kỷ lục trên 65 tỷ USD nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe về an toàn và truy xuất nguồn gốc.

Giải quyết bài toán manh mún bằng công nghệ và tích tụ ruộng đất

Mặc dù, đạt được nhiều kết quả ấn tượng, quá trình nâng giá trị sử dụng đất tại Việt Nam vẫn vấp phải rào cản lớn từ tình trạng đất đai manh mún, sản xuất nhỏ lẻ. Phần lớn các hộ nông dân vẫn sở hữu diện tích đất phân tán, gây khó khăn cho việc đưa cơ giới hóa vào đồng ruộng cũng như xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung quy mô lớn để liên kết với doanh nghiệp.

Để khơi thông dư địa phát triển và hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh, ngành nông nghiệp đang tập trung đẩy mạnh ba nhóm giải pháp chiến lược.

Thứ nhất là thúc đẩy tích tụ và tập trung đất đai một cách hợp lý nhằm tạo điều kiện cho các hợp tác xã, doanh nghiệp đầu tư máy móc đồng bộ, ứng dụng công nghệ cao và hình thành chuỗi giá trị nông sản có sức cạnh tranh quốc tế.

Thứ nhất là thúc đẩy tích tụ và tập trung đất đai một cách hợp lý nhằm tạo điều kiện cho các hợp tác xã, doanh nghiệp đầu tư máy móc đồng bộ, ứng dụng công nghệ cao và hình thành chuỗi giá trị nông sản có sức cạnh tranh quốc tế.

Thứ hai là tăng cường chuyển đổi số sâu rộng vào quy trình canh tác thông qua các công nghệ hiện đại như cảm biến môi trường, hệ thống tưới thông minh, trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị sản xuất và hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử nhằm tối ưu hóa chi phí đầu vào.

Thứ ba là phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, chủ động tận dụng triệt để các nguồn phụ phẩm để chế biến sâu thành phân bón hữu cơ, thức ăn chăn nuôi hoặc nhiên liệu sinh khối nhằm tạo thêm các dòng doanh thu mới và bảo vệ môi trường.

Nâng cao giá trị sử dụng đất chính là chìa khóa vàng để nông nghiệp Việt Nam giải bài toán tài nguyên hữu hạn. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa cởi trói cơ chế tích tụ đất đai và tăng cường hàm lượng khoa học công nghệ, ngành nông nghiệp không chỉ bảo đảm an ninh lương thực mà còn tự tin vững bước trên con đường hiện đại hóa, sinh lời tối đa trên từng mét đất.