Mở rộng ưu đãi cho doanh nghiệp đầu tư vào đào tạo nghề

Doanh nghiệp trở thành “mắt xích” trung tâm trong đào tạo nghề

Trong bối cảnh thị trường lao động đang thiếu hụt lao động kỹ thuật chất lượng cao, nhiều ngành nghề đứng trước áp lực tự động hóa và chuyển đổi công nghệ, việc khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào đào tạo được xem là giải pháp mang tính dài hạn nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo dự thảo, doanh nghiệp hợp tác với cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ được hưởng nhiều chính sách ưu đãi liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Đây được đánh giá là bước thay đổi quan trọng khi lần đầu tiên hoạt động đào tạo nghề được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với chiến lược phát triển công nghệ và năng suất doanh nghiệp.

Điểm đáng chú ý của dự thảo là phạm vi hợp tác giữa doanh nghiệp và cơ sở giáo dục nghề nghiệp được mở rộng đáng kể. Không chỉ tham gia tuyển dụng hay tiếp nhận thực tập sinh, doanh nghiệp còn có thể tham gia xây dựng danh mục ngành nghề đào tạo, biên soạn chương trình, giáo trình và trực tiếp phối hợp đào tạo nguồn nhân lực theo nhu cầu thực tế.

Mô hình này được kỳ vọng sẽ giải quyết tình trạng lệch pha kéo dài giữa đào tạo và nhu cầu tuyển dụng trên thị trường lao động. Trong nhiều năm, không ít doanh nghiệp phản ánh tình trạng thiếu lao động có kỹ năng phù hợp, trong khi tỷ lệ sinh viên tốt nghiệp phải đào tạo lại vẫn ở mức cao.

Theo dự thảo, doanh nghiệp được khuyến khích phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong hoạt động nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kỹ năng nghề. Các hoạt động liên quan đến chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, quản trị công nghệ, sở hữu trí tuệ hay nâng cao năng suất đều được đưa vào phạm vi hỗ trợ.

Đây được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc mô hình sản xuất. Áp lực cạnh tranh quốc tế buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh hơn vào công nghệ, tự động hóa và nhân lực chất lượng cao thay vì chỉ dựa vào lao động giá rẻ như trước.

Dự thảo cũng cho phép doanh nghiệp tiếp nhận nhà giáo, học sinh và sinh viên đến thực hành, thực tập tại doanh nghiệp để tiếp cận công nghệ mới và nâng cao kỹ năng nghề. Điều này không chỉ giúp người học có thêm trải nghiệm thực tế mà còn tạo điều kiện để doanh nghiệp tuyển chọn lao động phù hợp ngay từ giai đoạn đào tạo.

Đáng chú ý, các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, ươm tạo ý tưởng sáng tạo và cố vấn nghề nghiệp cho học sinh, sinh viên cũng được đưa vào cơ chế khuyến khích. Điều này cho thấy định hướng chuyển dịch từ đào tạo nghề truyền thống sang mô hình đào tạo gắn với đổi mới sáng tạo và phát triển hệ sinh thái kỹ năng.

Một nội dung quan trọng khác là doanh nghiệp được khuyến khích tổ chức đào tạo, bồi dưỡng năng lực số cơ bản cho người lao động và hướng dẫn chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp với nhu cầu thị trường. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra nhanh, nhiều vị trí việc làm truyền thống đang thay đổi mạnh về yêu cầu kỹ năng, khiến nhu cầu đào tạo lại và nâng cao kỹ năng ngày càng cấp thiết.

Theo nhiều chuyên gia lao động, việc doanh nghiệp trực tiếp tham gia đào tạo sẽ giúp rút ngắn khoảng cách giữa kỹ năng được đào tạo và kỹ năng thị trường cần. Đây cũng là yếu tố quan trọng giúp nâng cao năng suất lao động – vốn vẫn là điểm nghẽn lớn của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay.

Tăng hỗ trợ tài chính, thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư dài hạn cho nhân lực

Bên cạnh cơ chế ưu đãi, dự thảo còn đưa ra nhiều chính sách hỗ trợ tài chính nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư mạnh hơn cho đào tạo nhân lực.

Theo đó, doanh nghiệp có đóng góp tiêu biểu cho giáo dục nghề nghiệp và phát triển kỹ năng nghề sẽ được xem xét tôn vinh, khen thưởng. Một trong những tiêu chí đáng chú ý là doanh nghiệp phải trích lập Quỹ đào tạo nhân lực và sử dụng tối thiểu 70% quỹ hằng năm cho hoạt động đào tạo.

Cách tiếp cận này cho thấy định hướng chuyển từ hỗ trợ ngắn hạn sang khuyến khích doanh nghiệp xây dựng chiến lược đầu tư nhân lực dài hạn. Trong bối cảnh cạnh tranh nhân sự ngày càng gay gắt, việc chủ động đào tạo và giữ chân lao động đang trở thành yếu tố sống còn với nhiều doanh nghiệp sản xuất, công nghệ và dịch vụ.

Đối với các ngành nghề đào tạo trình độ sơ cấp dành cho người yếu thế, ngành nghề ưu tiên hoặc khó xã hội hóa, dự thảo đề xuất cơ chế hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách địa phương.

Người lao động tham gia các chương trình này được giảm 70% học phí và phần giảm sẽ do ngân sách nhà nước cấp bù theo quy định. Địa phương cũng được trao quyền quyết định mức hỗ trợ cao hơn tùy điều kiện kinh tế – xã hội và nhu cầu phát triển thị trường lao động.

Dự thảo quy định khá chi tiết quy trình xác định nhu cầu đào tạo. Trước ngày 15/5 hằng năm, doanh nghiệp phải gửi danh sách lao động có nhu cầu đào tạo về UBND cấp xã nơi đặt trụ sở chính để tổng hợp và trình cấp tỉnh phê duyệt chỉ tiêu hỗ trợ.

Trong trường hợp địa phương chưa có cơ sở đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế, UBND cấp tỉnh có thể tổ chức đào tạo theo hình thức giao nhiệm vụ, đặt hàng hoặc đấu thầu. Quy định này giúp tăng tính linh hoạt trong đào tạo và hạn chế tình trạng thiếu hụt lao động kỹ thuật ở một số lĩnh vực đặc thù.

Bên cạnh ưu đãi, dự thảo cũng đặt ra cơ chế ràng buộc nhằm tránh lãng phí ngân sách hỗ trợ đào tạo. Người lao động sau khi được hỗ trợ nhưng không làm việc cho doanh nghiệp đủ thời gian cam kết sẽ phải bồi hoàn kinh phí đào tạo.

Theo quy định đề xuất, người lao động phải làm việc tối thiểu gấp hai lần thời gian đào tạo kể từ ngày được tuyển dụng. Trường hợp tự thôi học, chuyển ngành hoặc không hoàn thành khóa học cũng thuộc diện phải hoàn trả kinh phí hỗ trợ.

Ngược lại, người lao động tiếp tục làm việc ổn định hoặc được doanh nghiệp cử đi đào tạo trình độ cao hơn sẽ không phải bồi hoàn. Cơ chế này nhằm bảo đảm nguồn lực hỗ trợ được sử dụng đúng mục tiêu và tạo sự gắn kết lâu dài giữa doanh nghiệp với người lao động.

Giới chuyên gia đánh giá, nếu được thông qua, Nghị định mới sẽ góp phần hình thành cơ chế hợp tác thực chất hơn giữa doanh nghiệp và hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế đang chuyển mạnh sang mô hình tăng trưởng dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo, đầu tư cho kỹ năng lao động không còn là lựa chọn mang tính phúc lợi mà đã trở thành chiến lược cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp.