Mở rộng thị trường phái sinh, tăng công cụ phòng ngừa rủi ro giá

Phúc Minh

Khung pháp lý mới về giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng tạo nền tảng cho thị trường vận hành minh bạch, chuyên nghiệp, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận công cụ phòng ngừa rủi ro giá cho doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu.

Hoàn thiện khung pháp lý, nâng chuẩn vận hành thị trường

Biến động giá hàng hóa trên thị trường quốc tế đang đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực quản trị rủi ro đối với doanh nghiệp sản xuất, chế biến và xuất khẩu. Với những mặt hàng nông sản chủ lực như cà phê, gạo, cao su, hồ tiêu và hạt điều, giá cả thay đổi có thể tác động trực tiếp đến chi phí nguyên liệu, doanh thu và hiệu quả kinh doanh. Trong bối cảnh đó, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trước những biến động khó lường.

Vừa qua, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) phối hợp với Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM (VIFC-HCMC) tổ chức hội nghị phổ biến Nghị định số 302/2026/NĐ-CP và Thông tư số 47/2026/TT-BCT. Hội nghị tập trung làm rõ các quy định về điều kiện hoạt động, chế độ báo cáo, kết nối dữ liệu và trách nhiệm của các tổ chức tham gia thị trường; đồng thời trao đổi khó khăn, vướng mắc và định hướng phát triển thị trường hàng hóa phái sinh gắn với hội nhập quốc tế.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước phát biểu tại Hội nghị - Ảnh: DMS

Nghị định số 302/2026/NĐ-CP và Thông tư số 47/2026/TT-BCT tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động tổ chức, vận hành và giám sát thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Trong đó, Nghị định số 302/2026/NĐ-CP quy định điều kiện thành lập Sở Giao dịch hàng hóa, thủ tục chấp thuận thành lập Trung tâm thanh toán bù trừ, yêu cầu về vốn, cơ cấu sở hữu, hệ thống công nghệ thông tin và hoạt động niêm yết hàng hóa. Các quy định hướng tới thiết lập tiêu chuẩn đối với tổ chức vận hành, bảo đảm năng lực tài chính, công nghệ và khả năng kiểm soát rủi ro.

Thông tư số 47/2026/TT-BCT, có hiệu lực từ ngày 15/9/2026, thay thế Thông tư số 38/2013/TT-BCT, tập trung chuẩn hóa chế độ báo cáo và yêu cầu cung cấp dữ liệu phục vụ quản lý nhà nước. Thông tư quy định cụ thể tần suất, thời hạn, biểu mẫu, thời điểm chốt số liệu đối với báo cáo định kỳ và đột xuất; đồng thời đặt ra yêu cầu kết nối, cung cấp dữ liệu giao dịch từ Sở Giao dịch hàng hóa và Trung tâm thanh toán bù trừ.

Đáng chú ý, các đơn vị vận hành có trách nhiệm thông báo, báo cáo ngay khi phát sinh sự cố kỹ thuật, biến động thị trường bất thường, dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn hệ thống. Việc chuẩn hóa dữ liệu giúp cơ quan quản lý theo dõi diễn biến giao dịch, phát hiện dấu hiệu bất thường và nâng cao hiệu quả giám sát. Các tổ chức vận hành cũng phải đầu tư hạ tầng công nghệ, hoàn thiện quy trình quản trị và nâng cao năng lực kiểm soát nội bộ.

Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh nhấn mạnh định hướng phát triển thị trường phái sinh phải gắn với nhu cầu của nền kinh tế thực, đặc biệt là hoạt động của doanh nghiệp sản xuất, chế biến, xuất khẩu và người nông dân. Thị trường cần tránh tình trạng tập trung quá mức vào đầu cơ tài chính, xa rời nhu cầu giao dịch hàng hóa thực tế.

Định hướng này đặt ra yêu cầu xây dựng thị trường minh bạch, an toàn, có khả năng phục vụ trực tiếp hoạt động sản xuất, kinh doanh. Hệ thống thanh toán bù trừ, giám sát giao dịch và cơ chế quản trị rủi ro cần được triển khai đồng bộ để bảo đảm quyền lợi của các chủ thể tham gia.

Mở rộng công cụ phòng ngừa rủi ro, kết nối thị trường quốc tế

Một trong những lợi ích quan trọng của thị trường hàng hóa phái sinh là cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro giá cho doanh nghiệp. Trên thực tế, doanh nghiệp nông sản thường phải thu mua nguyên liệu, tổ chức sản xuất và ký hợp đồng xuất khẩu trước thời điểm giao hàng. Trong khoảng thời gian này, giá hàng hóa có thể thay đổi đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận.

Thông qua hợp đồng phái sinh, doanh nghiệp có thể thực hiện các giao dịch đối ứng nhằm hạn chế tác động bất lợi từ biến động giá trên thị trường vật chất. Công cụ phòng ngừa rủi ro giá (hedging) giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong việc xác định mức giá, xây dựng kế hoạch thu mua, bán hàng và quản trị dòng tiền.

Thị trường hàng hóa phái sinh mở rộng công cụ phòng ngừa rủi ro giá, hỗ trợ doanh nghiệp nông sản nâng cao năng lực cạnh tranh. Ảnh: AI

Việt Nam có tiềm năng phát triển sản phẩm phái sinh đối với năm nhóm hàng nông sản chủ lực gồm cà phê, gạo, cao su, hồ tiêu và hạt điều. Việc nghiên cứu, chuẩn hóa hợp đồng đối với những mặt hàng này sẽ tạo thêm lựa chọn quản trị rủi ro cho doanh nghiệp. Xa hơn, thị trường có thể từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước, góp phần nâng cao vị thế hàng hóa Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Để tham gia hiệu quả, doanh nghiệp cần nâng cao kiến thức về cơ chế giao dịch, phương thức ký quỹ, nghĩa vụ thanh toán và những rủi ro có thể phát sinh. Việc sử dụng hợp đồng phái sinh phải gắn với nhu cầu mua bán hàng hóa thực tế, tránh biến công cụ phòng ngừa rủi ro thành hoạt động đầu cơ thiếu kiểm soát.

Doanh nghiệp cũng cần chuẩn hóa chất lượng nông sản theo tiêu chuẩn hợp đồng niêm yết, nâng cao năng lực kho bãi, logistics, kiểm định chất lượng và giao nhận. Sự đồng bộ giữa hàng hóa vật chất và giao dịch phái sinh là điều kiện quan trọng để thị trường vận hành hiệu quả.

Cùng với việc hoàn thiện khung pháp lý trong nước, kết nối thị trường hàng hóa phái sinh với Trung tâm Tài chính Quốc tế tại TP.HCM là định hướng đáng chú ý. Hoạt động của Sở Giao dịch hàng hóa trong Trung tâm Tài chính Quốc tế được điều chỉnh theo Nghị định số 330/2025/NĐ-CP.

VIFC-HCMC được định hướng trở thành đầu mối kết nối các tổ chức tài chính, nhà đầu tư, sở giao dịch và nhà cung cấp dịch vụ quốc tế. Sự kết nối này được kỳ vọng mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị, qua đó bổ trợ cho thị trường trong nước.

Để hiện thực hóa mục tiêu, hạ tầng phụ trợ cần được đầu tư đồng bộ, từ kho bãi, logistics, kiểm định chất lượng đến giao nhận và thanh toán bù trừ. Các tổ chức vận hành phải bảo đảm năng lực công nghệ, kết nối dữ liệu và an toàn hệ thống theo quy định.

Khung pháp lý mới tạo nền tảng cho thị trường hàng hóa phái sinh phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả chính sách phụ thuộc vào mức độ tham gia thực chất của doanh nghiệp và khả năng kết nối giữa giao dịch tài chính với hoạt động sản xuất. Khi có thêm công cụ kiểm soát biến động giá, doanh nghiệp Việt Nam sẽ chủ động hơn trong kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước tham gia sâu hơn vào thị trường hàng hóa quốc tế.

Điều kiện để được cấp GCN kinh doanh chứng khoán phái sinh

Điều kiện để được cấp GCN kinh doanh chứng khoán phái sinh

Chính phủ ban hành Nghị định 158/2020/NĐ-CP về chứng khoán phái sinh và thị trường chứng khoán phái sinh, trong đó quy định điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh chứng khoán phái sinh đối với công ty chứng khoán.