Mở không gian phát triển cho các đô thị đặc biệt

Hành lang pháp lý vượt trội

Việc Chính phủ trình Quốc hội dự án Luật Phát triển đô thị tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tư duy kiến tạo thể chế. Thay vì áp dụng chung một chiếc áo cơ chế gò bó cho các không gian kinh tế có quy mô và tính chất khác nhau, dự thảo luật hướng tới việc phân quyền mạnh mẽ cho các đô thị loại đặc biệt, tiêu biểu như Thành phố Hồ Chí Minh, cùng các khu kinh tế đặc biệt trên cả nước.

Cấu trúc dự thảo luật gồm 5 chương, 66 điều, tập trung vào 2 nhóm chính sách lớn là đẩy mạnh phân quyền cho đô thị đặc biệt và thiết lập cơ chế đặc thù cho các khu kinh tế đặc biệt. Sự ra đời của đạo luật này không chỉ nhằm thể chế hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV và các kết luận, nghị quyết của Bộ Chính trị, mà còn giải quyết triệt để những điểm nghẽn về hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện vốn đã tồn tại kéo dài.

Trình bày Tờ trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, dự thảo luật được xây dựng theo tinh thần pháp luật kiến tạo phát triển, đẩy mạnh phân cấp phân quyền gắn liền với cơ chế kiểm soát quyền lực. Điểm đột phá nằm ở việc mở rộng thẩm quyền cho chính quyền đô thị loại đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để chủ động xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn.

Bên cạnh đó, dự luật kế thừa có chọn lọc các cơ chế ưu việt từ Luật Thủ đô, đồng thời, hình thành khung pháp lý cho những mô hình động lực mới như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics và khu phi thuế quan. Động thái phân quyền này nhận được sự đồng thuận lớn từ cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư chiến lược, bởi đây chính là chìa khóa tháo gỡ các thủ tục hành chính rườm rà, tạo môi trường kinh doanh linh hoạt, tiệm cận với tiêu chuẩn quốc tế.

Bài toán kiểm soát quyền lực

Tuy nhiên, trao quyền rộng rãi luôn phải đi kèm với trách nhiệm giải trình và năng lực thực thi tương ứng. Đại diện cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Phan Chí Hiếu đánh giá cao sự cần thiết ban hành luật nhằm tạo lập hành lang pháp lý ổn định và vượt trội. Dù vậy, cơ quan thẩm tra cũng đặt ra những yêu cầu rất chặt chẽ về việc rà soát phạm vi áp dụng, xác định rõ nguyên tắc và giới hạn của sự phân quyền.

Việc trao thêm quyền hạn cho chính quyền địa phương không thể tách rời cơ chế giám sát, thanh tra, kiểm tra toàn diện nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng cục bộ hoặc lạm dụng chính sách. Đặc biệt, các chính sách ưu đãi cho khu kinh tế đặc biệt hay trung tâm tài chính cần phải tính toán kỹ lưỡng tác động đối với an toàn tài chính quốc gia, an ninh quốc phòng và khả năng cân đối nguồn lực của nhà nước.

Tính khả thi của đạo luật là yếu tố quyết định để các cơ chế vượt trội này đi vào cuộc sống thay vì chỉ nằm trên giấy. Ủy ban Pháp luật lưu ý, cần đánh giá đầy đủ các điều kiện bảo đảm thi hành, từ việc chuẩn bị đồng bộ hệ thống văn bản quy định chi tiết, nguồn nhân lực tổ chức bộ máy cho đến các quy định chuyển tiếp nhằm tránh tạo ra khoảng trống pháp lý khi luật có hiệu lực.

Song song với việc thiết lập chế tài xử lý nghiêm các hành vi tham nhũng, trục lợi, dự thảo luật cũng đã bước đầu thể chế hóa cơ chế bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ dám làm vì lợi ích chung.

Khi bài toán kiểm soát quyền lực được giải quyết hài hòa với yêu cầu giải phóng nguồn lực, Luật Phát triển đô thị sẽ trở thành đòn bẩy thể chế thực sự, biến các đô thị đặc biệt và khu kinh tế đặc biệt thành những đầu tàu dẫn dắt nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững.