Logistics Việt Nam: Hút vốn chất lượng cao từ những tên tuổi toàn cầu

Tại buổi tiếp, Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên bày tỏ hoan nghênh và đánh giá cao sự hiện diện của UPS tại Việt Nam cũng như những đóng góp tích cực trong việc hỗ trợ các doanh nghiệp xuất khẩu trong thời gian qua, đồng thời ghi nhận các đề xuất từ phía UPS liên quan đến hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam thích ứng với các biến động thuế quan, phát triển hạ tầng logistics, triển khai khu thương mại tự do, ứng dụng chuyển đổi số và hợp tác đầu tư dài hạn vào các dự án chiến lược như cảng hàng không Long Thành, các khu logistics tích hợp và trung tâm giao nhận quốc tế.

Về phần mình, UPS – tập đoàn vận tải, logistics và chuỗi cung ứng hàng đầu thế giới với doanh thu toàn cầu đạt 91 tỷ USD năm 2023, hoạt động tại hơn 220 quốc gia và vùng lãnh thổ mong muốn mở rộng hoạt động tại Việt Nam và đề xuất đồng hành cùng Chính phủ trong các chính sách phát triển ngành logistics, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang hoàn thiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến 2050, với trọng tâm là chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ, phát triển xanh và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Bộ trưởng Nguyễn Hồng Diên khẳng định Việt Nam hoan nghênh các sáng kiến của UPS, cam kết tạo mọi điều kiện thuận lợi để tập đoàn triển khai hiệu quả các dự án hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, xây dựng trung tâm logistics thông minh, kết nối thương mại quốc tế, đồng thời kỳ vọng các tập đoàn đa quốc gia như UPS sẽ đóng vai trò quan trọng trong chuyển giao công nghệ, hỗ trợ đào tạo nhân lực chất lượng cao và cùng Việt Nam phát triển những mô hình logistics hiện đại, phù hợp với yêu cầu của kỷ nguyên kinh tế số và kinh tế xanh.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa những định hướng chiến lược và thu hút hiệu quả dòng vốn quốc tế vào lĩnh vực logistics, điều quan trọng là cần nhìn rõ thực trạng ngành này tại Việt Nam hiện nay – những thành tựu đạt được, những “điểm nghẽn” đang tồn tại, và những yếu tố sẽ quyết định năng lực bứt phá trong thập niên tới.

Logistics Việt Nam tăng trưởng nhanh nhưng chưa sâu

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (WB) năm 2023, Việt Nam xếp hạng 43/139 quốc gia về chỉ số hiệu quả logistics (LPI), là một trong những nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng logistics nhanh nhất Đông Nam Á, với giá trị thị trường ước đạt hơn 40 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng bình quân 14–16%/năm trong giai đoạn 2015–2022. Tuy nhiên, con số này mới chỉ phản ánh bề nổi của tiềm năng tăng trưởng, còn về chiều sâu, ngành logistics Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức mang tính hệ thống.

Trước hết, chi phí logistics ở Việt Nam vẫn thuộc loại cao trong khu vực, chiếm khoảng 16–20% GDP, so với mức 10–12% tại Thái Lan và chỉ 8% tại các nền kinh tế phát triển. Nguyên nhân đến từ cơ cấu vận tải thiếu cân bằng, phần lớn phụ thuộc vào đường bộ, hạ tầng logistics manh mún, thiếu kết nối liên vùng và xuyên biên giới, sự phân mảnh trong dịch vụ giao nhận và tỷ lệ doanh nghiệp logistics nội địa có quy mô nhỏ, công nghệ lạc hậu chiếm phần lớn thị trường.

Thêm vào đó, thể chế và chính sách logistics còn thiếu sự đồng bộ. Hiện nay, ngành logistics chịu sự quản lý đan xen giữa nhiều lĩnh vực như: giao thông, công thương, tài chính và chưa có một cơ chế điều phối tập trung, thống nhất, gây ra tình trạng chồng chéo trong quy hoạch hạ tầng và thiếu chiến lược tích hợp giữa logistics và các ngành sản xuất, thương mại, xuất nhập khẩu.

Cuối cùng, quan trọng nhất là tỷ lệ ứng dụng công nghệ số trong doanh nghiệp logistics nội địa còn thấp. Chuyển đổi số mới ở mức ban đầu, chủ yếu tập trung vào khâu quản lý đơn hàng, kho vận, theo dõi lộ trình, trong khi các công nghệ tiên tiến như Internet vạn vật (IoT), AI trong tối ưu vận tải, blockchain trong quản lý chuỗi cung ứng hay nền tảng số logistics tích hợp xuyên biên giới vẫn còn rất hạn chế. Đây là thách thức lớn nếu Việt Nam muốn bắt kịp xu hướng logistics xanh – thông minh đang diễn ra mạnh mẽ toàn cầu.

Mặc dù còn nhiều tồn tại, nhưng Việt Nam đang đứng trước những cơ hội có tính lịch sử để nâng tầm ngành logistics, nhờ vào ba động lực chính: thứ nhất là tiến trình hội nhập sâu với hơn 15 FTA thế hệ mới, tạo ra mạng lưới thương mại rộng lớn và áp lực cải cách thể chế đi kèm; thứ hai là sự chuyển dịch chuỗi cung ứng toàn cầu khỏi Trung Quốc, hướng về Đông Nam Á, mang theo dòng vốn FDI vào sản xuất, chế biến, thương mại và vận tải; thứ ba là làn sóng chuyển đổi số và kinh tế xanh đang thúc đẩy các nhà đầu tư tìm kiếm các trung tâm logistics tích hợp, hiệu quả, phát thải thấp.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng và ban hành Chiến lược phát triển logistics quốc gia thời kỳ mới là bước đi mang tính nền tảng để đưa logistics trở thành một trong các ngành hạ tầng trọng yếu của nền kinh tế. Chiến lược này không chỉ cần định hướng rõ quy hoạch không gian logistics quốc gia (hệ thống trung tâm logistics, kho vận, cảng cạn, cảng biển, sân bay quốc tế), mà còn phải thúc đẩy hợp tác công tư (PPP) trong phát triển hạ tầng, mở rộng cửa cho các nhà đầu tư toàn cầu như UPS, DHL, Maersk, FedEx tham gia sâu hơn vào thị trường, đồng thời tạo hành lang pháp lý để doanh nghiệp trong nước tiếp cận vốn, công nghệ và thị trường quốc tế.