Để đưa nông sản Việt thoát khỏi bẫy chi phí cao và tiến sâu
vào chuỗi giá trị toàn cầu, việc đồng bộ hóa hạ tầng cứng, số hóa hạ tầng mềm
và kiến tạo một hành lang chính sách linh hoạt chính là những mũi giáp công
quyết định cho một bước chuyển mình mang tính thời đại.
Đồng bộ hạ tầng vật lý: Phá vỡ các nút thắt cục bộ trong logistics nông sản
Hạ tầng giao thông và hệ thống kho bãi đóng vai trò là mạch
máu của toàn bộ hệ thống tiếp vận. Thực trạng hiện nay cho thấy, sự ngắt quãng
và thiếu kết nối giữa các phương thức vận tải đang là nguyên nhân chính đẩy chi
phí logistics nông sản lên cao, làm giảm đáng kể sức cạnh tranh của hàng hóa
Việt.
• Phát triển vận tải đa phương thức: Cần giảm tải cho đường
bộ bằng cách kết nối hiệu quả các vùng nguyên liệu trọng điểm (như Đồng bằng
sông Cửu Long, Tây Nguyên) với mạng lưới đường sắt quốc gia và tuyến đường thủy
nội địa. Việc xây dựng các ga hàng hóa liên vận và bến cảng chuyên dụng cho
nông sản sẽ giúp tối ưu hóa tải trọng, kéo giảm chi phí vận chuyển chặng dài
lên đến 20 - 30%.
• Chiến lược phủ dày chuỗi lạnh quốc gia: Chính phủ cần có
cơ chế khuyến khích, thu hút dòng vốn tư nhân đầu tư vào hệ thống kho lạnh công
nghệ cao, phân bổ dọc theo các hành lang xuất khẩu chiến lược. Các kho lạnh này
phải đạt chuẩn quốc tế, tích hợp sẵn các khu dịch vụ sơ chế, đóng gói và kiểm
dịch tại chỗ để rút ngắn thời gian xử lý kỹ thuật trước khi thông quan.
Số hóa hạ tầng mềm: Xây dựng hệ điều hành số cho chuỗi cung
ứng
Công nghệ không còn là một lựa chọn bổ sung mà đã trở thành
nền tảng bắt buộc để quản trị hệ thống logistics nông sản một cách thông minh,
minh bạch và có khả năng tự phục hồi.
Cần số hóa toàn diện
quy trình kiểm dịch thực vật, khai báo hải quan và cấp chứng nhận xuất xứ (C/O)
đối với hàng nông sản. Việc áp dụng hồ sơ điện tử đồng bộ giữa các cơ quan, bộ, ngành sẽ giúp các lô hàng được phê duyệt trực tuyến một cách tức thời, loại bỏ
hoàn toàn chi phí lưu kho bãi không đáng có tại các khu vực cửa khẩu biên giới.
Bên cạnh đó, cần xây dựng nền tảng
Big Data quốc gia chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực về sản lượng thu hoạch dự
kiến, bản đồ dịch bệnh và năng lực kho bãi hiện tại. Sự minh bạch về mặt thông
tin này sẽ giúp các doanh nghiệp vận tải chủ động điều tiết phương tiện, xóa bỏ
tình trạng ùn ứ cục bộ khi bước vào cao điểm vụ mùa.
Khơi thông hành lang chính sách và công cụ tài chính
Hạ tầng vật lý và công nghệ số chỉ có thể phát huy tối đa
công suất khi được vận hành trong một không gian thể chế thông thoáng, nhất
quán và mang tính kiến tạo.
• Cơ chế ưu đãi thuế và tín dụng xanh: Ban hành các gói tín
dụng đặc biệt với lãi suất ưu đãi dành cho các doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng
logistics nông sản xanh, nông sản tuần hoàn (như mua sắm phương tiện vận tải
điện, lắp đặt năng lượng mặt trời cho hệ thống kho trung chuyển, chuyển đổi
sang bao bì sinh học tự hủy).
• Hoàn thiện khung pháp lý cho kinh tế chia sẻ: Chính thức
công nhận và tạo điều kiện pháp lý rõ ràng cho các mô hình sàn giao dịch vận
tải, ứng dụng kho chung (Cloud Warehousing). Khung pháp lý này sẽ bảo vệ quyền
lợi hợp pháp và giảm thiểu rủi ro cho các hộ nông dân, hợp tác xã nhỏ lẻ khi
tham gia vào chuỗi tiếp vận dùng chung với các tập đoàn lớn.
Khát vọng vươn tầm của nông nghiệp Việt Nam
Để "mở khóa" toàn diện tiềm năng của những vùng
nguyên liệu trù phú, hệ thống hậu cần tiếp vận phải được nhìn nhận như một
ngành hạ tầng chiến lược quốc gia. Việc tối ưu hóa logistics nông sản không
phải là công việc đơn lẻ của một phân khúc nào, mà đòi hỏi một tầm nhìn tổng
thể từ cánh đồng đến cảng biển. Bằng sự quyết liệt trong cải cách thể chế, sự
đồng lòng đầu tư của cộng đồng doanh nghiệp và sự nhạy bén trong ứng dụng công
nghệ số, Việt Nam hoàn toàn có thể thiết lập được một chuỗi cung ứng nông sản
thông minh, xanh và bền vững, tự tin khẳng định vị thế quốc gia trên thị trường
toàn cầu.
