Doanh nghiệp logistics chuyển mình đón đầu cơ hội

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng và chuỗi cung ứng toàn cầu không ngừng biến động, ngành dịch vụ logistics Việt Nam đang đứng trước cả thách thức và cơ hội lớn.

Trên cơ sở Quyết định số 200/QĐ-TTg và 221/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch hành động nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển dịch vụ logistics Việt Nam với tầm nhìn đến năm 2045, bên cạnh sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp logistics đã từng bước chuyển mình để đón đầu cơ hội trong năm 2025 và những năm tiếp theo.

Doanh nghiệp logistics Việt Nam chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ, quy mô hạn chế cả về vốn và nhân lực cũng như kinh nghiệm hoạt động quốc tế; chưa có sự liên kết giữa các khâu trong chuỗi cung ứng logistics và giữa doanh nghiệp dịch vụ logistics với doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Doanh nghiệp logistics Việt Nam cung cấp chủ yếu là dịch vụ logistics nội địa như: vận tải nội địa, giao nhận, kho bãi, khai báo thủ tục hải quan, giám định hàng hóa, dịch vụ thuê chỗ trên tàu… So với doanh nghiệp nước ngoài, doanh nghiệp Việt Nam hiện đang nắm giữ nhiều cơ sở hạ tầng, tài sản phục vụ hoạt động logistics.

Đồng thời, có lợi thế am hiểu tập quán kinh doanh và khách hàng nội địa. Thế nhưng, hoạt động còn đơn lẻ, năng lực tài chính, quản trị còn hạn chế, chỉ phục vụ ở từng phân khúc nhất định, thiếu sự kết nối xuyên suốt để cung cấp dịch vụ logistics tích hợp.

Hơn nữa, trong bối cảnh thị trường khó khăn hiện nay, tình trạng cạnh tranh để có được đơn hàng trở nên gay gắt hơn. Ngoài sức ép cạnh tranh về dịch vụ, tiêu chuẩn mới của quốc tế và trong nước về môi trường và an toàn giao thông, an toàn lao động cũng đặt doanh nghiệp dịch vụ logistics trước yêu cầu đổi mới.

Đáng lưu ý, doanh nghiệp logistics toàn cầu khi thuê ngoài dịch vụ yêu cầu tiêu chuẩn khí thải, đòi hỏi doanh nghiệp logistics phải chủ động đầu tư, chuyển đổi mô hình sản xuất, kinh doanh theo hướng “xanh hóa”, nâng cao khả năng cạnh tranh, bảo đảm phát triển bền vững. Đặc biệt, chuyển đổi số đang là xu hướng tất yếu giúp doanh nghiệp dịch vụ logistics nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả dịch vụ cũng như sức cạnh tranh tại thị trường trong nước và vươn ra quốc tế.

Đánh giá về mức độ phát triển của ngành logistics, các chuyên gia nhấn mạnh: Gần đây, ngành logistics của Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm. Doanh nghiệp tham gia ngày càng tăng về số lượng và mở rộng về quy mô.

Năm 2023, theo xếp hạng của Ngân hàng Thế giới, Chỉ số hiệu quả logistics (LPI) của Việt Nam ở vị trí 43/139 nền kinh tế được xếp hạng, cải thiện đáng kể so với vị trí 53 vào năm 2010. Trong khu vực, Việt Nam thuộc nhóm top 5 khi cùng thứ hạng với Philippines và đứng sau Singapore, Malaysia, Thái Lan.

Hiện nay, Việt Nam thuộc Top 10/50 thị trường logistics mới nổi trên thế giới theo bảng xếp hạng về chỉ số thị trường mới nổi của Nhà cung cấp dịch vụ vận tải và hậu cần kho vận Agility.  Trong số đó, chỉ tiêu về cơ hội logistics quốc tế, Việt Nam xếp hạng 4 thế giới và được đánh giá là quốc gia có tiềm năng phát triển logistics hàng đầu khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, ngành logistics trên phạm vi cả nước vẫn còn nhiều hạn chế, chưa thực sự tương xứng với điều kiện và tiềm năng phát triển.

Bộ Công Thương đang hoàn thiện Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2045, với mục tiêu giảm chi phí logistics xuống 12–15% GDP, tốc độ tăng trưởng ngành đạt 15–20% mỗi năm.

Đồng thời, logistics sẽ được tích hợp trong chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia, với 30% phương tiện chuyển sang năng lượng sạch và 80% doanh nghiệp áp dụng chuyển đổi số.

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), về định hướng phát triển ngành logistics trong giai đoạn mới là hiện đại, gắn kết chặt chẽ với chuỗi cung ứng toàn cầu. Hai trụ cột chiến lược sẽ là logistics số và logistics xanh, làm đòn bẩy giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.

Theo ông Phạm Nguyễn Thanh Quang, Tổng Giám đốc Lazada Logistics LEX Việt Nam, trong kỷ nguyên 4.0, logistics đã trở thành một ngành dịch vụ công nghệ cao. Tại LEX Việt Nam, chúng tôi ứng dụng toàn diện các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), cảm biến IoT và hệ thống quản lý chuỗi cung ứng để tự động hóa quy trình và nâng cao trải nghiệm người dùng.

Cụ thể là hệ thống AI của Lazada được tích hợp trong các khâu từ dự báo đơn hàng, tối ưu hóa tuyến giao hàng, điều phối kho vận đến phân tích hành vi tiêu dùng. Chuyển đổi số không chỉ giúp chúng tôi giảm chi phí, tăng tốc độ xử lý mà còn mở rộng khả năng phục vụ ra các vùng sâu, vùng xa.

Nhấn mạnh sự cần thiết của việc tích hợp vận tải đa phương thức với hệ thống kho thông minh, bà Trương Thị Mùi - Phó Tổng giám đốc Công ty TNHH Logistics quốc tế Bắc Giang cho biết, vùng trung du miền Bắc có lợi thế kết nối đường bộ, đường thủy và đường sắt, nhưng hiện tại các phương thức này vẫn phát triển rời rạc. Việc đồng bộ hóa, xây dựng chuỗi cung ứng đa tầng sẽ giúp giảm 10 –15% chi phí logistics cho các ngành hàng chủ lực như thương mại điện tử, điện tử, dệt may.

Bà Mùi cũng kiến nghị thúc đẩy chính sách ưu đãi đầu tư hạ tầng giao thông, kết nối, hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng hệ thống WMS, IoT, AI trong quản lý kho bãi, đồng thời tạo điều kiện cho các kho thông minh phát triển theo chuẩn quốc tế.

Còn ông Cáp Trọng Cường, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn Macstar khẳng định: “Logistics xanh không còn là lựa chọn mà là điều kiện để Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Các tập đoàn đa quốc gia đang đặt ra tiêu chuẩn rất cao về phát thải và môi trường”.

Macstar hiện là đơn vị tiên phong triển khai vận tải thủy nội địa bằng sà lan, kết nối Hải Phòng với các tỉnh Bắc Trung Bộ. Tuyến vận tải này giúp giảm 70% phát thải so với vận tải đường bộ. Ngoài ra, Macstar đang đầu tư kho thông minh sử dụng năng lượng tái tạo và thử nghiệm trồng rừng để tạo tín chỉ carbon.

Để ngành dịch vụ logistics Việt Nam tiếp tục phát triển nhanh và bền vững, doanh nghiệp cần bắt kịp với xu thế của quốc tế, đóng góp tích cực trong sự phát triển kinh tế cả nước. Vì vậy, ngoài việc hoàn thiện cơ chế chính sách cần đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường ứng dụng thành tựu khoa học công nghệ trong logistics.