Liên minh kinh tế số: Giải pháp trung gian cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ

Nguồn lực khổng lồ từ hộ kinh doanh cá thể

Sự kiện ra mắt Đề án “Liên đoàn hợp tác xã điện tử (Liên minh kinh tế số) – Giải pháp chuyển đổi số cho cá nhân, hộ kinh doanh, doanh nghiệp và hợp tác xã” diễn ra tại Hà Nội ngày 29/8 đã mở ra một hướng đi mới, khi đặt vấn đề chuyển đổi số không chỉ ở góc độ kỹ thuật, mà còn là một giải pháp thể chế mềm, gắn kết giữa kinh tế, văn hóa và xã hội.

Việt Nam hiện có khoảng 5,5 triệu hộ kinh doanh cá thể chính thức, đóng góp gần 30% GDP, nhưng chỉ chiếm khoảng 1,6% thu ngân sách. Bên cạnh đó, còn tồn tại một lực lượng khổng lồ với khoảng 20 triệu cá nhân kinh doanh phi chính thức từ bán hàng trực tuyến, vận tải công nghệ đến dịch vụ nông nghiệp và thủ công chưa được thống kê đầy đủ và không có tư cách pháp nhân. Như vậy, tổng quy mô khu vực này có thể lên tới 20–25 triệu đơn vị, song ít nhất 2/3 trong số đó vẫn nằm ngoài hệ thống quản lý chính thức. Đây là nghịch lý lớn: một nguồn lực to lớn đóng vai trò thiết yếu trong đời sống kinh tế, nhưng chưa thực sự được trao cơ chế để phát huy trọn vẹn.

Những khó khăn mà hộ kinh doanh cá thể gặp phải không chỉ nằm ở khía cạnh thị trường, mà còn bắt nguồn từ khung pháp lý. Không có tư cách pháp nhân, họ không thể ký kết các hợp đồng lớn, khó tiếp cận tín dụng ngân hàng, không đủ điều kiện tham gia đấu thầu hay thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu chính ngạch. Đặc biệt, khi Nghị định 70/2025/NĐ-CP yêu cầu từ ngày 1/1/2026 tất cả hộ cá thể phải kê khai thuế và phát hành hóa đơn điện tử, phần lớn hộ sẽ lúng túng vì thiếu năng lực kế toán, công nghệ và tài chính. Chi phí tuân thủ như thuê kế toán, mua phần mềm, quản trị dữ liệu vượt quá khả năng của nhiều đơn vị nhỏ. Cùng với đó là tâm lý e ngại minh bạch khi gánh nặng thuế chồng lên, trong khi người tiêu dùng chưa quen với việc lấy hóa đơn. Nếu không có giải pháp phù hợp, hàng triệu hộ có nguy cơ hoặc phải ngừng kinh doanh, hoặc tiếp tục tồn tại trong trạng thái phi chính thức, gây thất thu thuế và làm méo mó cạnh tranh.

Cơ chế chuyển đổi mềm cho hộ kinh doanh

Trong bối cảnh đó, Đề án Liên đoàn hợp tác xã điện tử (Liên minh kinh tế số) được xây dựng như một cơ chế trung gian – nơi các hộ cá thể có thể tham gia để dần dần hợp thức hóa hoạt động kinh doanh mà không phải chịu “cú sốc pháp lý”. Khi trở thành thành viên, họ được hỗ trợ minh bạch hóa tài chính và pháp lý, có quyền phát hành hóa đơn hợp lệ, được tiếp cận tín dụng và các dịch vụ số. Điều này tạo ra một hành lang pháp lý mềm, giúp hộ cá thể hội nhập chuẩn mực quản trị doanh nghiệp, đồng thời mở ra con đường tiến lên thành doanh nghiệp chính thức một cách tự nhiên và bền vững.

Điểm đặc biệt của Đề án không chỉ nằm ở việc cung cấp giải pháp chuyển đổi số cho hộ kinh doanh cá thể, mà còn hướng tới việc tích hợp nhiều mô hình kinh tế mới. Trong tầm nhìn dài hạn, Liên đoàn hợp tác xã điện tử không chỉ là nền tảng tài chính – pháp lý số, mà còn là hạ tầng thể chế mở, kết nối các xu hướng kinh tế bền vững: từ kinh tế tri thức dựa trên đổi mới sáng tạo, đến kinh tế số và dữ liệu lớn dựa vào công nghệ; từ kinh tế xanh, kinh tế cacbon thấp nhằm giảm phát thải, đến kinh tế tuần hoàn và tái chế khai thác tối đa nguồn lực; từ kinh tế chia sẻ tận dụng tài sản xã hội, đến kinh tế sáng tạo và nhân văn đề cao giá trị con người và văn hóa.

Việc tích hợp đa dạng các mô hình này giúp tạo ra một hệ sinh thái kinh tế mới, trong đó tăng trưởng đi đôi với công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Nói cách khác, Liên đoàn hợp tác xã điện tử không đơn thuần là một tổ chức kinh tế, mà là một thể chế mềm dẻo, phản ánh xu thế phát triển bền vững toàn cầu.

Một khía cạnh đáng chú ý khác là Đề án được khởi động gắn liền với phong trào phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập. Thông qua việc kết hợp mô hình Liên đoàn hợp tác xã điện tử với hệ thống thư viện số tại hơn 3.300 xã, chương trình đặt mục tiêu lan tỏa tri thức đến tận cấp cơ sở, giúp cộng đồng vừa nâng cao năng lực kinh doanh, vừa phát triển văn hóa và con người. Điều này cho thấy cách tiếp cận của Đề án không chỉ dừng lại ở kinh tế, mà còn đặt trọng tâm vào sự phát triển toàn diện, nơi con người và tri thức được coi là trung tâm.

Việc triển khai Đề án Liên đoàn hợp tác xã điện tử cho thấy một tư duy mới trong cải cách thể chế: thay vì tập trung vào những biện pháp hành chính cứng nhắc, cần xây dựng những hạ tầng mềm để cộng đồng tự thích ứng và nâng cấp. Đây là cách tiếp cận linh hoạt, tránh tình trạng “sốc pháp lý” và đồng thời tạo động lực nội sinh cho quá trình chuyển đổi. Với hơn 20 triệu cá nhân và hộ kinh doanh, lực lượng nòng cốt của nền kinh tế Việt Nam sẽ trở thành cú hích quan trọng, mở đường cho sự hội nhập toàn diện vào nền kinh tế số toàn cầu.