Kiến tạo tọa độ mới trên bản đồ công nghệ toàn cầu

Những con số ấn tượng

Thị trường gia công phần mềm toàn cầu, với quy mô 500 - 600 tỷ USD và tốc độ tăng trưởng ổn định 7-9% mỗi năm, từ lâu đã là trụ cột của kinh tế số, len lỏi vào mọi mạch máu của đời sống từ tài chính, y tế, thương mại điện tử đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Trong sân chơi tỷ đô này, "miếng bánh" lớn nhất vốn mặc định thuộc về những cường quốc truyền thống như Ấn Độ và Trung Quốc. Tuy nhiên, bức tranh đang dần chuyển màu với sự trỗi dậy mạnh mẽ của một thế hệ các quốc gia đang bứt phá, và Việt Nam nổi lên như một điểm sáng đầy tiềm năng.

Việt Nam không còn là một cái tên mờ nhạt khi đang được định vị là trung tâm gia công phần mềm mới của châu Á, sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp với Ấn Độ ở các phân khúc trung - cao cấp.

Theo ước tính, giá trị thị trường gia công phần mềm của Việt Nam đã đạt xấp xỉ 700 triệu USD trong năm 2024 và có thể chạm mốc 880 triệu USD vào năm 2028 nếu duy trì được đà tăng trưởng. Đây là một sự thăng hoa không hề ngẫu nhiên, mà được kiến tạo từ những lợi thế cốt lõi và sự biến động của địa chính trị toàn cầu.

Lợi thế đầu tiên và quan trọng nhất của Việt Nam chính là nguồn nhân lực trẻ, đông đảo và có khả năng học hỏi nhanh. Với khoảng 1,2 triệu lao động trong lĩnh vực công nghệ thông tin và mỗi năm có thêm 50.000 - 70.000 kỹ sư tốt nghiệp, chúng ta có một nền tảng vững chắc để cung ứng cho thị trường khát nhân lực toàn cầu.

Điều đáng chú ý là sự kết hợp giữa chi phí cạnh tranh và chất lượng ngày càng cao. Mức lương lập trình viên tại Việt Nam chỉ bằng 30-50% so với Ấn Độ và thấp hơn đáng kể so với Mỹ, châu Âu, nhưng chất lượng code, tư duy hệ thống và khả năng quản lý dự án đã tiệm cận nhóm khá - giỏi trong khu vực.

Sự hài lòng của các đối tác chiến lược lớn như: Nhật Bản, Hoa Kỳ, Hàn Quốc, châu Âu dành cho các doanh nghiệp đầu ngành Việt Nam như:  FPT Software, Viettel Solutions hay TMA Solutions là minh chứng rõ ràng nhất cho năng lực này.

Cơ hội cho Việt Nam càng thêm rộng mở khi nhu cầu gia công phần mềm toàn cầu bùng nổ bởi làn sóng chuyển đổi số, AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây. Các thị trường khổng lồ như Mỹ, EU, Nhật Bản đang đối mặt với sự thiếu hụt nghiêm trọng kỹ sư CNTT, buộc họ phải tăng cường thuê ngoài và mở rộng đối tác sang châu Á. Đây là một dòng cầu dài hạn, không phải xu hướng ngắn hạn.

Quan trọng hơn, trong bối cảnh địa chính trị phức tạp, các tập đoàn công nghệ toàn cầu đang tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo các xu hướng chiến lược như "Trung Quốc +1" (đa dạng hóa sản xuất khỏi Trung Quốc), "Nearshoring" và "Friend-shoring" (chuyển sản xuất đến các quốc gia lân cận hoặc đồng minh). Trong tiến trình tái định hình này, Việt Nam nổi lên là một trong những điểm đến được hưởng lợi rõ nét nhất.

Với những lợi thế và sự dịch chuyển này, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng trước cơ hội tràn trề để vươn lên các phân khúc cao hơn, tham gia vào chuỗi giá trị AI, học máy, ngân hàng số, xe hơi thông minh, y tế số. Lúc này, Việt Nam không còn chỉ là một "vệ tinh gia công" mà đang bắt đầu đóng vai trò của một đối tác công nghệ thực thụ.

Chìa khóa để mở khóa phân khúc cao

Sự trỗi dậy của Việt Nam là không thể phủ nhận, nhưng để thực sự nắm bắt cơ hội và tránh rơi vào "bẫy gia công" giá trị thấp, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận những nút thắt cốt lõi. Trong cuộc đua gay cấn với các đối thủ đang lên trong khu vực như Philippines hay Indonesia, những lợi thế truyền thống như số lượng nhân sự và chi phí rẻ không còn là át chủ bài thu hút khách hàng quốc tế. Nhân lực chất lượng cao mới chính là chìa khóa.

Thách thức lớn nhất hiện nay là sự thiếu hụt trầm trọng nhân lực chuẩn toàn cầu ở phân khúc cao cấp. Thị trường đang khát những chuyên gia có chuyên môn sâu như kiến trúc sư hệ thống, chuyên gia AI và dữ liệu lớn, an ninh mạng cấp cao. Đây là những vị trí tạo ra giá trị gia tăng gấp 3-5 lần, quyết định việc doanh nghiệp Việt Nam có thể bước chân vào chuỗi giá trị công nghệ cao hay không. Nếu không giải quyết được "nút thắt" này, nỗ lực nâng cấp lên phân khúc cao sẽ chỉ là mong muốn.

Bên cạnh chuyên môn kỹ thuật, những kỹ năng mềm và tư duy toàn cầu cũng là điểm yếu cần khắc phục. Nhiều chuyên gia kỳ cựu trong ngành nhận định rằng, khi lên phân khúc cao, giao tiếp quốc tế (ngoại ngữ) và tư duy giải pháp (Product Thinking) đóng vai trò quan trọng ngang bằng với kỹ thuật thuần túy.

Hạn chế về ngoại ngữ, tư duy sản phẩm chưa mạnh và kỹ năng quản trị dự án chưa đồng đều là những rào cản vô hình khiến chúng ta khó lòng trở thành người dẫn dắt hay đồng sáng tạo trong các dự án công nghệ phức tạp.

Để Việt Nam có thể chuyển mình từ một công xưởng lập trình thành một trung tâm sáng tạo và giải pháp công nghệ, cần một chiến lược đồng bộ. Điều đó, đòi hỏi phải tiếp tục đẩy mạnh, cải tổ sâu sắc việc đào tạo nhân lực chất lượng cao, tập trung vào các công nghệ mũi nhọn như: AI, Big Data, và Cloud Computing.

Song song đó là việc nâng cao tiêu chuẩn về bảo mật (Security), hoàn thiện khung khổ thể chế và hạ tầng số để tạo môi trường kinh doanh tin cậy, qua đó, chủ động tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu đang tái định hình mạnh mẽ.

Sự trỗi dậy của Việt Nam trên bản đồ gia công phần mềm là một câu chuyện đầy cảm hứng về khát vọng và tiềm năng. Tuy nhiên, hành trình từ vệ tinh đến đối tác đòi hỏi một bước nhảy vọt về chất lượng nhân lực. Đây là cuộc đua không khoan nhượng và việc giải quyết nút thắt nhân lực chất lượng cao chính là mệnh lệnh cấp thiết, quyết định vị thế của Việt Nam trong thập kỷ số.