Kiến nghị đưa thuế xuất khẩu clinker về 0% cứu nguy doanh nghiệp xi măng
Trần Hương
Liên tiếp trong hai năm qua, tiêu thụ xi măng ở trong nước tăng trưởng âm. Hiệp hội Xi măng Việt Nam (VNCA) kiến nghị Chính phủ có giải pháp, nhất là về công nghệ xây dựng để tăng lượng tiêu thụ xi măng và xem xét mức thuế áp dụng để gỡ khó cho doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn.
Giảm công suất, chạy cầm chừng
Tiêu thụ chậm (cả trong nước lẫn xuất khẩu), chi phí sản xuất tăng, thuế xuất khẩu clinker tăng từ 5 lên 10%, sức ép môi trường với ngành ngày càng lớn… là những vấn đề khiến hàng chục dây chuyền xi măng phải dừng sản xuất trong năm qua và có thể tiếp tục gia tăng nếu đầu ra không được cải thiện.
Trong 4 tháng đầu năm 2024, xuất khẩu clinker, xi măng đạt 10,8 triệu tấn, tăng 4,6%, nhưng giá xuất khẩu thấp nên ngoại tệ thu về đạt 417 triệu USD, giảm 7% so với cùng kỳ.
Tiêu thụ xi măng ở trong nước tăng trưởng âm 2 năm liên tiếp
Công ty cổ phần Xi măng Hạ Long (Quảng Ninh) thông tin, tiêu thụ nội địa lẫn xuất khẩu của doanh nghiệp liên tục giảm sâu. Năm 2023 giảm 20%, quý I/2024 giảm 25%. Nếu tình hình quý II/2024 không được cải thiện, thì sang quý III nguy cơ sẽ phải dừng hoạt động toàn nhà máy.
Vicem Hà Tiên, Bỉm Sơn và nhiều tên tuổi lớn nhỏ trong ngành xi măng liên tiếp báo lỗ hàng chục tỷ đồng ngay trong quý đầu tiên của năm 2024.
Doanh thu quý I/2024 của Công ty cổ phần Xi măng Vicem Hà Tiên (HT1), DN lớn nhất trong hệ thống Vicem chỉ đạt hơn 1.585 tỷ đồng, giảm 12,24% so với cùng kỳ. DN lỗ thuần từ hoạt động kinh doanh hơn 23 tỷ đồng, lỗ sau thuế hơn 24 tỷ đồng trong quý đầu năm.
Công ty CP Xi măng Bỉm Sơn là DN mạnh ở phía Bắc cũng không khá hơn, khi quý I/2024, doanh thu của DN giảm 19% so với cùng kỳ năm trước, với 690 tỷ đồng, lợi nhuận âm gần 49 tỷ đồng.
Tính đến năm 2024, cả nước có 61 nhà máy sản xuất xi măng, tổng công suất khoảng 117 triệu tấn/năm, nhưng tiêu thụ xi măng năm 2023 chỉ đạt khoảng 87,8 triệu tấn, trong đó tiêu thụ nội địa đạt 56,6 triệu tấn, xuất khẩu 31,2 triệu tấn.
Hiện nay, ngành xi măng đối mặt với khó khăn kép khi tiêu thụ nội địa chỉ bằng 50% công suất sản xuất. Bên cạnh đó xuất khẩu cũng không khả quan hơn khi 2 năm gần nhất chỉ quanh 30 triệu tấn.
Cùng với đó, trong năm 2024, dự báo của VNCA và nhiều doanh nghiệp, xuất khẩu xi măng, clinker tiếp tục gặp khó khi phải cạnh tranh với Trung Quốc trên thị trường các nước Philippines, Trung Mỹ, Nam Phi… Lý do đưa ra là do thị trường bất động sản Trung Quốc chưa có dấu hiệu phục hồi, xi măng Trung Quốc trong nước cũng bị dư thừa, nhu cầu xuất khẩu tăng cao.
Kiến nghị giải pháp
Ngày 14/5, VNCA có văn bản mới nhất gửi Thủ tướng Chính kiến nghị sửa đổi Nghị định 26/2023/NĐ-CP về việc áp dụng mức thuế suất thuế xuất khẩu clinker xi măng là 0%.
Theo Hiệp hội này, clinker và xi măng không phải là đối tượng áp dụng khoản 23, Điều 5, Luật Thuế giá trị gia tăng “Sản phẩm xuất khẩu là tài nguyên, khoáng sản khai thác chưa chế biến theo quy định của Chính phủ”.
Áp dụng mức thuế suất thuế xuất khẩu clinker xi măng là 0%
Theo số liệu của VNCA, chỉ trong năm 2023 có nhiều nhà máy phải dừng hoạt động nửa năm, thậm chí cả năm. Thuế xuất khẩu clinker tăng là trở ngại lớn cho việc bình ổn sản xuất bằng giải pháp xuất khẩu khi tiêu thụ nội địa giảm. Thuế xuất khẩu tăng, cộng thêm việc xuất khẩu clinker không được khấu trừ thuế giá trị gia tăng, nên các doanh nghiệp xi măng không xuất được hàng, phải dừng sản xuất.
VNCA lo ngại, nếu các nhà máy xi măng phải dừng hoạt động sẽ dẫn tới nguy cơ thiếu xi măng cho toàn xã hội, ảnh hưởng trực tiếp tới quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khi kinh tế phục hồi, nhu cầu tăng, có thể thiếu xi măng như giai đoạn trước năm 2010.
Do đó, bên cạnh việc áp dụng mức thuế suất thuế xuất khẩu clinker xi măng là 0%, VNCA cũng kiến nghị một số giải pháp nhằm tăng tiêu thụ xi măng tại thị trường nội địa. VNCA kiến nghị Bộ GTVT sớm triển khai hoặc đề nghị Chính phủ cho xây dựng các tuyến đường dạng cầu cạn, thay đường bê tông xi măng cốt thép cho đường đắp nền đất ở những nơi thích hợp. Công nghệ này phù hợp với những nền đất yếu và những nơi cần cho lũ thoát.
Một kênh tiêu thụ xi măng nữa được VNCA chỉ ra, để nâng cao chất lượng, tuổi thọ công trình đường giao thông, cần sử dụng công cụ gia cố nền đường bằng xi măng - đất, thay cho công nghệ truyền thống. Công nghệ này được châu u, Mỹ sử dụng hàng trăm năm trước và hiện vẫn đang được sử dụng.
Theo các DN xi măng, việc gia cố nền đường bằng xi măng - đất cho phép sử dụng tất cả các loại đất tại chỗ, mang lại độ bền cho nền đường, giảm độ thấm/hút nước, phân bố tải trọng đều hơn, tăng tuổi thọ và giảm chi phí bảo trì cho công trình.
