Khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng xanh: Tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế, nhân lực và công nghệ

Thể chế – “chìa khóa” khơi thông nguồn lực

Chiều 23/4, tại Hà Nội đã diễn ra Diễn đàn “Tận dụng nguồn lực thúc đẩy tăng trưởng xanh 2026” thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, nhà quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Trong giai đoạn phát triển mới, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng trưởng nhanh mà còn phải bảo đảm tính bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và tính tự chủ của nền kinh tế. Theo các chuyên gia, điều kiện tiên quyết là phải nhận diện đúng và xử lý hiệu quả các “điểm nghẽn” về thể chế, chính sách và tổ chức thực thi.

Các nghị quyết lớn của Đảng đã xác định hoàn thiện thể chế phát triển là một trong những đột phá chiến lược nhằm khơi thông nguồn lực. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở việc ban hành chính sách mà còn ở chất lượng thực thi, tính đồng bộ và khả năng dự báo của hệ thống pháp luật. Thể chế cần đi trước một bước, tạo không gian phát triển, biến tiềm năng thành nguồn lực và chuyển hóa nguồn lực thành động lực tăng trưởng.

Đáng chú ý, nhiều ý kiến tại diễn đàn cho rằng “điểm nghẽn” hiện nay không đơn thuần là thiếu vốn, mà nằm ở cách phân bổ, sử dụng nguồn lực và sự thiếu liên kết giữa các chủ thể trong nền kinh tế. Nếu không giải quyết đồng bộ, các nguồn lực sẽ tiếp tục bị phân tán, làm suy giảm hiệu quả.

Doanh nghiệp trước áp lực chuyển đổi xanh

Đặt vấn đề tại diễn đàn, PGS.TS. Bùi Quang Tuấn cho rằng mô hình tăng trưởng truyền thống đang bộc lộ rõ những giới hạn, đặc biệt là sự phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, khai thác tài nguyên và lao động chi phí thấp. Những yếu tố này không còn tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững, thậm chí làm gia tăng rủi ro cho nền kinh tế.

Trong khi đó, thị trường quốc tế đang thay đổi nhanh chóng với các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về môi trường, phát thải carbon và trách nhiệm xã hội. Đây đã trở thành điều kiện bắt buộc đối với hàng hóa xuất khẩu, buộc doanh nghiệp phải chuyển đổi nếu không muốn mất thị trường.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn xanh, công nghệ và thông tin thị trường. Đây là rào cản lớn khiến tiến trình chuyển đổi xanh chưa đạt như kỳ vọng.

Nút thắt nhân lực và yêu cầu chuyển đổi số

Một trong những vấn đề nổi bật là khoảng trống về nguồn nhân lực phục vụ kinh tế xanh. Theo TS. Vũ Văn Doanh, tỷ lệ việc làm xanh tại Việt Nam hiện chỉ chiếm khoảng 3,6% tổng số việc làm, nhưng được dự báo sẽ tăng mạnh trong thời gian tới.

Xu hướng tuyển dụng đang chuyển dịch rõ rệt sang các ngành sản xuất, năng lượng, công nghệ và khoa học đời sống, dưới tác động của các cam kết ESG và mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, nguồn nhân lực hiện chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng; hệ thống đào tạo còn thiếu nội dung về phát triển bền vững, trong khi sự kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp còn hạn chế.

Trong bối cảnh này, chuyển đổi số được xem là một trong những công cụ quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp “xanh hóa”. Ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện Chiến lược Chuyển đổi số cho rằng, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà là một cuộc cách mạng về tư duy phát triển, trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực cốt lõi.

Theo ông, việc số hóa giúp doanh nghiệp “nhìn thấy” toàn bộ hệ thống năng lượng thông qua dữ liệu, từ đó có thể đo lường, phân tích và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng. “Vấn đề không chỉ là tiết kiệm năng lượng, mà là tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng dựa trên dữ liệu”, ông nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số còn làm thay đổi phương thức quản trị, chuyển từ quản trị công việc sang quản trị dòng thông tin, giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả tổng thể và xây dựng lợi thế cạnh tranh động dựa trên đổi mới sáng tạo liên tục.

Cần cách tiếp cận tổng thể và đồng bộ

Từ các phân tích tại diễn đàn, có thể thấy tăng trưởng xanh là một bài toán tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa thể chế, nguồn lực và năng lực thực thi.

Trong đó, thể chế đóng vai trò dẫn dắt, tạo hành lang pháp lý ổn định và thuận lợi; nguồn lực cần được phân bổ hiệu quả, ưu tiên các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao và thân thiện với môi trường; công nghệ và chuyển đổi số trở thành nền tảng tối ưu hóa toàn bộ quá trình phát triển.

Đặc biệt, yếu tố con người giữ vai trò quyết định. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đào tạo kỹ năng xanh và tăng cường liên kết giữa đào tạo với nhu cầu doanh nghiệp sẽ là chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh trong giai đoạn tới.