Khi hợp tác xã tham gia sâu vào thị trường

Trong bối cảnh kinh tế nông thôn chuyển dịch mạnh theo hướng sản xuất hàng hóa và hội nhập, khu vực kinh tế tập thể (KTTT), nòng cốt là hợp tác xã (HTX), đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi căn bản phương thức hoạt động. Không còn dừng lại ở vai trò hỗ trợ sản xuất nhỏ lẻ, các HTX buộc phải tham gia sâu hơn vào thị trường, từ tổ chức sản xuất đến chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Thực tiễn tại tỉnh Ninh Bình cho thấy, quá trình chuyển mình này đang diễn ra rõ nét, song cũng đặt ra nhiều thách thức cần được tháo gỡ.

Từ sản xuất nhỏ lẻ đến tham gia chuỗi giá trị

Một trong những điểm sáng cho xu hướng chuyển đổi của HTX là mô hình của HTX Sản xuất và chế biến nông sản Hoàng Long (Ninh Binh). Từ chỗ chủ yếu cung ứng dịch vụ đầu vào cho nông dân, HTX đã mạnh dạn đầu tư dây chuyền chế biến miến khoai lang theo quy trình khép kín, với tổng kinh phí hơn 1 tỷ đồng, trong đó được hỗ trợ 500 triệu đồng từ ngân sách Nhà nước.

Việc đầu tư máy rửa, máy nghiền, máy lọc bột, máy ép và hệ thống sinh nhiệt sạch không chỉ giúp nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn gia tăng giá trị cho nông sản địa phương. Với công suất hơn 2 tạ miến/ngày, HTX tiêu thụ khoảng 3 tấn khoai lang nguyên liệu, góp phần giải quyết đầu ra ổn định cho nông dân.

Quan trọng hơn, HTX đã từng bước tham gia vào chuỗi giá trị khi tổ chức sản xuất gắn với bao tiêu sản phẩm, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ ra các đô thị lớn như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh. Doanh thu năm 2025 đạt gần 1 tỷ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 10 lao động - một con số chưa lớn nhưng phản ánh rõ xu hướng chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “kinh tế nông nghiệp”.

Mô hình này cho thấy, khi được hỗ trợ đúng hướng, HTX hoàn toàn có thể trở thành một chủ thể kinh tế năng động, tham gia trực tiếp vào thị trường thay vì chỉ đóng vai trò trung gian dịch vụ như trước đây.

Vai trò “bệ đỡ” của tổ chức trung gian

Thực tế, khu vực KTTT tại Ninh Bình đã có bước phát triển đáng kể về quy mô. Toàn tỉnh hiện có hơn 3.000 tổ hợp tác với khoảng 17.000 thành viên và trên 1.290 HTX, thu hút gần 830.000 thành viên. Trong đó, hơn 77% HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp - lĩnh vực giữ vai trò trụ cột của kinh tế địa phương.

Dưới sự đồng hành của Liên minh Hợp tác xã tỉnh Ninh Bình, nhiều HTX đã mạnh dạn ứng dụng khoa học kỹ thuật, hình thành các mô hình sản xuất mới. Toàn tỉnh hiện có 184 HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao và 167 HTX xây dựng mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Bên cạnh đó, hoạt động hỗ trợ cũng được triển khai khá toàn diện: hơn 75 lớp tập huấn với 7.800 lượt cán bộ HTX được đào tạo; 151 dự án được vay vốn với tổng số tiền trên 68 tỷ đồng; hơn 360 lượt HTX tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại; 106 HTX tham gia chương trình OCOP với 186 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên.

Trong quá trình HTX tham gia thị trường, vai trò của tổ chức trung gian ngày càng trở nên quan trọng. Thông qua các hoạt động hỗ trợ vốn, đào tạo, xúc tiến thương mại và chuyển giao công nghệ, Liên minh HTX tỉnh Ninh Bình đang từng bước giúp các HTX tiếp cận các nguồn lực mà bản thân họ khó có thể tự đạt được.

Không chỉ dừng ở việc hỗ trợ đơn lẻ, các chương trình này còn góp phần định hình phương thức hoạt động mới cho HTX - đó là sản xuất gắn với thị trường, lấy hiệu quả kinh tế làm thước đo. Từ đó, HTX dần chuyển từ mô hình phụ thuộc sang chủ động, từ sản xuất manh mún sang tổ chức sản xuất theo chuỗi.

Có thể thấy, trong bối cảnh thị trường ngày càng cạnh tranh, sự tồn tại của HTX không chỉ phụ thuộc vào nội lực mà còn gắn chặt với khả năng kết nối nguồn lực bên ngoài - vai trò mà các tổ chức như Liên minh HTX đang đảm nhiệm.

Những “điểm nghẽn” khi bước vào cuộc chơi lớn

Dù đã có những chuyển biến tích cực, quá trình tham gia thị trường của HTX vẫn đối mặt với nhiều rào cản mang tính cấu trúc. Trước hết là hạn chế về vốn, khi phần lớn HTX thiếu tài sản thế chấp, khó tiếp cận nguồn tín dụng để mở rộng sản xuất.

Bên cạnh đó, năng lực quản trị của đội ngũ cán bộ HTX còn chưa đồng đều, thiếu kỹ năng về thị trường, marketing và xây dựng thương hiệu. Việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là chuyển đổi số, vẫn còn ở mức khởi đầu, chưa tạo ra đột phá trong quản lý và tiêu thụ sản phẩm.

Một vấn đề đáng chú ý khác là liên kết giữa HTX với doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Nhiều HTX vẫn hoạt động độc lập, chưa tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng lớn, dẫn đến khả năng tiêu thụ sản phẩm thiếu ổn định và giá trị gia tăng chưa cao.

Những “điểm nghẽn” này cho thấy, việc đưa HTX vào “cuộc chơi” thị trường không chỉ là câu chuyện hỗ trợ, mà đòi hỏi một quá trình tái cấu trúc toàn diện từ mô hình tổ chức đến phương thức hoạt động.

Hướng tới hệ sinh thái kinh tế hợp tác hiện đại

Trong định hướng giai đoạn tới, việc phát triển KTTT tại Ninh Bình không chỉ dừng lại ở mở rộng số lượng mà tập trung vào nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động. Theo đó, các giải pháp trọng tâm sẽ là hoàn thiện cơ chế chính sách, tăng khả năng tiếp cận vốn, thúc đẩy chuyển giao khoa học kỹ thuật và đẩy mạnh xúc tiến thương mại.

Đặc biệt, việc phát triển HTX gắn với chuỗi giá trị sản phẩm chủ lực, tăng cường liên kết giữa nông dân - HTX - doanh nghiệp sẽ là hướng đi then chốt. Cùng với đó là khuyến khích các mô hình HTX ứng dụng công nghệ cao, kinh tế tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trong một nền kinh tế ngày càng vận hành theo cơ chế thị trường, HTX chỉ có thể tồn tại và phát triển khi thực sự trở thành một chủ thể kinh tế độc lập, năng động và có khả năng cạnh tranh. Thực tiễn tại Ninh Bình cho thấy, quá trình này đã bắt đầu, nhưng để đi xa hơn, cần một hệ sinh thái hỗ trợ đủ mạnh và những cải cách mang tính căn cơ. Khi đó, HTX sẽ không chỉ là “trụ đỡ” của kinh tế nông thôn, mà còn trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của nền kinh tế hiện đại.