Khát vọng tự chủ từ dấu ấn ngoại giao Việt Nam

Từ ý tưởng đột phá đến bệ phóng chiến lược của khu vực

Khi nhìn vào bức tranh địa chính trị toàn cầu năm 2026, Đông Nam Á đang đứng trước những làn sóng chuyển dịch mang tính thời đại. Giữa bối cảnh đó, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 diễn ra tại Hà Nội trong hai ngày 9 và 10/6 đã trở thành tâm điểm chú ý của giới quan sát quốc tế.

Đây không đơn thuần là một sự kiện ngoại giao định kỳ mà là minh chứng rõ nét cho thấy bước chuyển mình mạnh mẽ của Việt Nam từ một thành viên tích cực tham gia sang vai trò quốc gia chủ động khởi xướng và kiến tạo các chương trình nghị sự tầm cỡ khu vực.

Sáng kiến này được Chính phủ Việt Nam công bố lần đầu tiên tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43 ở Jakarta vào tháng 9/2023. Trải qua các kỳ tổ chức liên tiếp vào các năm 2024 và 2025, diễn đàn đã kiên trì hiện thực hóa một không gian đối thoại mở, biến một ý tưởng ban đầu thành một điểm hẹn ý tưởng khu vực. Ý nghĩa của sự kiện năm nay càng được nhân lên gấp bội khi cấu trúc khu vực đang có sự thay đổi nhanh chóng, đòi hỏi một tư duy phát triển đột phá để định hình tương lai chung.

Năm 2026 đánh dấu cột mốc đặc biệt khi đây là năm kỷ niệm 50 năm ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á, văn kiện nền tảng duy trì hòa bình khu vực suốt nửa thế kỷ qua. Trọng tâm lớn nhất của năm nay chính là việc toàn khối bắt tay triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.

Giai đoạn này mở ra một chương mới hướng tới sự đoàn kết, tự cường và sáng tạo. Đối với Việt Nam, sự kiện này cũng là dấu mốc đối ngoại đa phương cấp cao lớn đầu tiên sau Đại hội Đảng lần thứ XIV và bầu cử Quốc hội khóa XVI, thể hiện tầm nhìn chiến lược dài hạn của đất nước.

Sự hiện diện của lãnh đạo cấp cao nhiều quốc gia, trong đó có Thủ tướng các nước Lào, Campuchia, Thái Lan và Timor-Leste, đã minh chứng cho giá trị thực tiễn của diễn đàn. Nhiều chuyên gia kinh tế và chính trị quốc tế nhận định rằng, các khuyến nghị chính sách bước ra từ không gian đối thoại này đang ngày càng có trọng lượng, trực tiếp đóng góp nội dung vào các văn kiện của Hội nghị Cấp cao ASEAN cùng năm. Việt Nam đã thành công trong việc xây dựng một vườn ươm ý tưởng, nơi các quốc gia cùng tìm kiếm lời giải cho bài toán thích ứng và bứt phá.

Hiện thực hóa cộng đồng tự cường lấy người dân làm trung tâm

Bước sang giai đoạn phát triển mới, thách thức đặt ra cho Đông Nam Á không hề nhỏ. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và áp lực cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đang đặt các quốc gia vào trạng thái luôn phải ứng phó. Bản chất của sự tự cường mà khu vực hướng tới không phải là sự khép kín mang tính phòng vệ, mà là tăng cường liên kết sâu rộng hơn để biến kết nối thành nguồn lực nội sinh mãnh liệt.

Tại các phiên thảo luận chuyên sâu, đại diện từ các doanh nghiệp công nghệ hàng đầu và giới học giả đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản trị công nghệ và bảo đảm an ninh năng lượng. Theo góc nhìn của các nhà hoạch định chính sách, một cấu trúc liên kết bền vững không chỉ dừng lại ở hạ tầng giao thông hay các hiệp định thương mại tự do mà cốt lõi phải nằm ở kết nối tri thức, chuyển giao công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và củng cố niềm tin chiến lược giữa các nước thành viên. Chính sự đồng điệu này đã tạo nên mối liên kết chặt chẽ với chủ đề Cùng chèo lái tương lai chung của Năm Chủ tịch ASEAN 2026 do Philippines đảm nhiệm.

Điểm đổi mới căn bản của diễn đàn năm nay là việc mở rộng không gian nghị sự thành một mạng lưới đối thoại đa tầng nấc. Lần đầu tiên, một phiên đối thoại dành riêng cho hợp tác giữa 11 chính đảng ở Đông Nam Á cùng Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN được tổ chức song hành. Điều này phản ánh tư duy đổi mới: tương lai của khu vực phải được định hình bởi toàn xã hội, nơi người dân vừa là chủ thể hành động, vừa là đối tượng thụ hưởng trực tiếp từ mọi chính sách hội nhập.

Sự chuyển dịch tư duy này mang lại niềm tin lớn cho cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước. Đại diện các hiệp hội thương mại chia sẻ rằng việc đối thoại đa chiều giúp các chính sách sát thực tế hơn, bảo vệ quyền lợi của người lao động và tạo môi trường kinh doanh minh bạch. Khi các rào cản phi thuế quan được tháo gỡ và dòng chảy tri thức được lưu thông tự do, sức cạnh tranh của toàn khối sẽ được nâng cao rõ rệt trên bản đồ kinh tế thế giới.

Vai trò trung tâm của khối không phải là một vị thế sẵn có hay bất biến, mà phải được bồi đắp liên tục bằng năng lực kiến tạo và sự đoàn kết thống nhất. Thông qua việc tổ chức thành công diễn đàn, Việt Nam đã đóng góp một viên gạch quan trọng vào tiến trình xây dựng năng lực tự chủ chiến lược đó. Những giải pháp và đồng thuận đạt được tại Hà Nội sẽ là bệ phóng vững chắc, giúp hiện thực hóa khát vọng về một cộng đồng hòa bình, thịnh vượng và phát triển bền vững vững bước hướng tới tầm nhìn hai thập kỷ tới.