Khẩn trương xây dựng nghị quyết đặc thù đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Đột phá cơ chế cho dự án tầm vóc lịch sử

Thông báo kết luận mới nhất từ Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính - Trưởng Ban Chỉ đạo đã gửi đi một thông điệp rõ ràng là phải khẩn trương xây dựng và trình Quốc hội Nghị quyết cơ chế đặc thù, coi đây là chìa khóa để khai thông mọi nút thắt.

Dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam không chỉ là một công trình giao thông, mà là một dự án kiến tạo lại không gian kinh tế, là động lực tăng trưởng chiến lược của đất nước trong nhiều thập kỷ tới.

Chính vì tầm vóc khổng lồ này, các cơ chế pháp lý thông thường khó có thể đáp ứng được yêu cầu về tiến độ và nguồn lực. Sự cấp thiết của Nghị quyết cơ chế đặc thù đã được Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đặc biệt nhấn mạnh.

Thủ tướng giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành liên quan để sớm hoàn thiện hồ sơ. Nhiệm vụ không chỉ dừng lại ở việc chuẩn bị về kỹ thuật, tiêu chuẩn, quy chuẩn, mà còn đi sâu vào những vấn đề cốt lõi nhất: đánh giá lựa chọn hình thức đầu tư tối ưu và tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư. Đây là bước đi chiến lược nhằm đảm bảo tính hiệu quả, minh bạch và khả thi tài chính cho một dự án ước tính hàng chục tỷ USD.

Để chủ động nguồn lực, Thủ tướng đã chỉ đạo Bộ Tài chính phải đẩy mạnh việc đề xuất phát hành trái phiếu Chính phủ và đặc biệt là việc bố trí 5% chi đầu tư phát triển của giai đoạn 2026 - 2030 để ưu tiên cho các dự án đường sắt. Giải pháp tài chính này cho thấy sự cam kết mạnh mẽ của Chính phủ trong việc gạt bỏ rào cản vốn, đảm bảo dòng tiền được điều phối kịp thời, nhất là trong công tác giải phóng mặt bằng.

Yếu tố quyết định sự thành bại về mặt thời gian chính là giải phóng mặt bằng. Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) phải tiếp tục đẩy mạnh, rà soát chính xác nhu cầu vốn để Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính kịp thời bố trí.

Sự phối hợp giữa Bộ Xây dựng với Bộ Quốc phòng và Bộ Công an trong việc di dời công trình an ninh, quốc phòng là minh chứng cho thấy đây là một nhiệm vụ chính trị được đặt lên hàng đầu, đòi hỏi sự vào cuộc của cả hệ thống.

Mục tiêu cuối cùng là tập hợp đầy đủ ý kiến góp ý của các bộ, ngành để hồ sơ Nghị quyết đặc thù được trình Quốc hội trong thời gian sớm nhất, tạo hành lang pháp lý vượt trội để Dự án thế kỷ này có thể cất cánh đúng lộ trình.

Triển khai đồng bộ và những dấu mốc khởi công

Cùng với việc tháo gỡ vướng mắc cơ chế cho tuyến Bắc - Nam, các dự án đường sắt khác cũng được Ban Chỉ đạo thúc đẩy một cách quyết liệt, tạo ra sự đồng bộ trong phát triển hạ tầng giao thông.

Một trong những tin tức quan trọng nhất được công bố là mốc khởi công Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Thủ tướng yêu cầu Bộ Xây dựng khẩn trương chuẩn bị mọi điều kiện cần thiết, đảm bảo khởi công Dự án thành phần 1 (sử dụng vốn trong nước) vào ngày 19/12/2025, với điểm cầu chính được thống nhất tổ chức tại ga Lào Cai.

Để đảm bảo mốc thời gian này, các nhiệm vụ đàm phán vốn, xác định phương án tuyến, và giải phóng mặt bằng được thực hiện song song với tốc độ cao. Bộ Tài chính được giao khẩn trương thành lập Tổ đàm phán Hiệp định khung và hợp đồng cung cấp vốn. Trong khi đó, Bộ Xây dựng phải chủ trì, thống nhất phương án tuyến và vị trí các ga còn lại (ga Nam Hải Phòng, ga Yên Thường, Kim Sơn) ngay trong tháng 10 này.

Đặc biệt, Bộ Xây dựng cũng được giao nhiệm vụ chủ trì làm việc với phía Trung Quốc về phương án chuyển giao công nghệ, một yếu tố then chốt cho sự phát triển bền vững của ngành đường sắt Việt Nam.

Sự quyết tâm không chỉ dừng lại ở đường sắt quốc gia mà còn lan tỏa sang các dự án đường sắt đô thị tại hai đầu tàu kinh tế.

Thủ tướng yêu cầu UBND TP. Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh tập trung xử lý các vướng mắc về thủ tục và cơ chế tài chính. Đối với Hà Nội, trọng tâm là đề xuất huy động vốn ODA, vốn vay ưu đãi cho tuyến số 3 (ga Hà Nội - Hoàng Mai) và sớm thống nhất chủ trương thu hồi đất cho Depot Dự án tuyến số 5 (Văn Cao - Hòa Lạc), đồng thời đẩy nhanh tiến độ điều chỉnh dự án theo mô hình TOD (Phát triển định hướng giao thông công cộng).

Tại TP. Hồ Chí Minh, mục tiêu là hoàn thành thủ tục điều chỉnh Dự án tuyến số 2 (Bến Thành - Tham Lương) để phấn đấu khởi công vào cuối năm 2025, và ưu tiên đầu tư tuyến đường sắt kết nối Sân bay Tân Sơn Nhất với Cảng hàng không quốc tế Long Thành.

Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp và Bộ Ngoại giao được giao trách nhiệm giải quyết sớm các kiến nghị về vốn ODA và cơ chế tài chính cho các dự án này. Điều này cho thấy Chính phủ đang tập trung hóa mọi nỗ lực để đảm bảo rằng các dự án đường sắt, từ trục xương sống quốc gia đến mạng lưới đô thị, đều được tháo gỡ rào cản và triển khai đồng bộ, hướng tới mục tiêu xây dựng một hệ thống giao thông hiện đại, kết nối và hiệu quả.