Khai thác tiềm năng và lợi thế để thực hiện chiến lược Kỷ nguyên vươn mình

Năm 2005, ký Hiệp định kết thúc đàm phán gia nhập WTO với Hàn Quốc,Ông Kim Quốc Vụ Khanh - phụ trách thương mại của Hàn Quốc đã nói: “Việt Nam là giấc mơ của chúng tôi. Đất nước có đường biển dài, cảng biển nước sâu, tuyến đường từ Ấn Độ Dương sang Thái Bình Dương đi qua. Đất nước có ba vùng khí hậu có nhiều sản phẩm và tài nguyên phong phú, có con người thông minh và cần cù.” Có lẽ chính vì thế, mà bây giờ họ là một trong những quốc gia hàng đầu đầu tư vào Việt Nam để khai thác lợi thế này. Đó là nói về thiên nhiên ưu đãi, còn nói về lợi thế do chủ trương chính sách của Đảng và Chính phủ hội nhập để tranh thủ nguồn vốn và công nghệ thế giới, mở rộng hàng hóa và thị trường cho chúng ta, học tập kỹ năng quản lý với phương châm Việt Nam sẵn sàng làm bạn, làm đối tác tin cậy, là thành viên tích cực trong cộng đồng quốc tế.

Ngày 07/11/2006 chúng ta gia nhập WTO. Ngày 31/12/2015 gia nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC). Trong đó, chúng ta đã ký 17 Hiệp định song phương FTA theo nguyên tắc WTO + mức độ mở cửa thị trưởng hàng hóa và dịch vụ với độ mở trên 100%. Nhiều doanh nghiệp đầu tư vào Việt Nam đã dùng ưu đãi của chính sách thuế trong nước và ưu đãi thuế đối với hàng hóa xuất khẩu sang các nước thường ở mức dưới 5%.

Kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của chúng ta đã tăng đột biến, Việt Nam trở thành một trong 30 quốc gia có kim ngạch xuất nhập khẩu cao nhất trên thế giới. Năm 2024, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt sát mốc gần 800 tỷ USD (đạt mức kỷ lục 786,29 tỷ USD).

Theo tính toán của các chuyên gia kinh tế thế giới, tăng giá thành xuất nhập khẩu hàng hóa trung bình cước phải chiếm 10%. Như vậy, tiền cước vận tải năm 2024 cho hàng hóa xuất nhập khẩu khoảng gần 80 tỷ USD.

Khi Liner Codes mới ra đời, các nước phân chia phần vận tải thuê phương tiện cho chủ hàng và người mua hàng là 50/50. Sau một thời gian dài tranh cãi, họ phân định lại theo tỷ lệ 40/40 còn 20% dành cho nước thứ ba.

Cho tới nay thì tỷ lệ trên cũng không phân định mà thỏa thuận và tự do cạnh tranh.

Đối chiếu với Việt Nam ta, theo số liệu thống kê chưa đầy đủ. Chúng ta mới chỉ dành được 5% cước vận tải trên tổng số 80 tỉ USD (Đội tàu biển Việt Nam mới chỉ chở 5%  tổng khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu) chia đôi là 40 tỉ USD, tức 2 tỉ, còn 38 tỉ USD - món lời lớn này vẫn rơi vào các nước khác. Sở dĩ có tình trạng này là do các nguyên nhân sau:

-    Nguyên nhân đầu tiên: Phải nói là đầu tư đóng tàu và phát triển đội tàu vận tải có trọng tải lớn, tàu container chưa được quan tâm thích đáng, còn chậm. Một quốc gia có chiều dài đường biển dài 3260km và đã có những  cảng nước sâu có thể đón tàu trọng tải tới 200 – 300 nghìn tấn DWT và tàu mẹ Container tới 20.000 TEU. Đây không chỉ phục vụ cho xuất nhập khẩu hàng hóa mà còn phục vụ cho chiến lược an ninh, quốc phòng, bảo vệ chủ quyền tổ quốc lâu dài nếu như có đối tác lớn và ngành công nghiệp đóng tàu tiên tiến vừa tận dụng lợi thế, vừa tạo công ăn việc làm, góp phần thực hiện chiến lược đưa đất nước ta trở thành nước công nghiệp vào năm 2030 hoặc 2045.

-    Nguyên nhân thứ hai: Là tâm lý của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu muốn bán FOB mua CIF hoặc CF cho nhẹ người (Do không có nghiệp vụ thuê tàu) nên mua tận gốc bán tận ngọn như các cụ nói và bây giờ gọi là Mua FOB bán CIF mà chưa quan tâm đến lợi ích của chính doanh nghiệp và lợi ích chung của cả nền kinh tế. Để khắc phục tình trạng này, chúng ta phải đẩy mạnh việc tuyên truyền và nâng cao nhận thức, trách nhiệm của doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đồng thời các doanh nghiệp tàu biển phải nâng cao sức cạnh tranh, gắn kết với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và tạo điệu kiện thuận lợi cho các nhà xuất nhà khẩu. Nhưng muốn phấn đấu dành 40% quyền vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu, thu một khoản lợi lớn cho nền kinh tế, Chính phủ và các bộ, ngành vận tải vào cuộc, có chủ trương chính sách phát triển ngành đóng tàu và đội tàu viễn dương và chiến lược đầu tư con người. Đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp xuất nhập khẩu bán CIF mua FOB, dành quyền vận tải cho đội tàu Việt Nam theo thông lệ quốc tế. Như lời thơ của bác Tố hữu khi nói về tương lai phát triển của đất nước:
 

“ Ta sẽ khai những mỏ dầu, mỏ sắt
Đóng những con tàu đi khắp đại dương
Nhưng phải luyện những con người đẹp nhất
Biết căm thù và biết yêu thương. ”